hósdagur 3. desember 2015síða 11

FRÍGGJADAGUR 4. DESEMBER 2015 SOSIALURIN 140 11 Tað væntast, at talið av umsóknum til Í menniskjum góður tokki, verður methøgt í ár. Vikuskiftis Sosialurin varpar hesaferð ljós á fátækadømi í Føroyum. – Tað eru umleið 450 familjur við umleið 900 børnum, sum á hvørjum ári fáa hjálp frá felagsskapinum »í menn­iskjum góður tokki« (ÍMGT), svarandi til umleið 7 prosent av øllum børn­um í Føroyum. Tað eru bert familjur við børnum, og sum hava sera trong fíggjarlig kor, sum fáa hjálp frá ÍMGT, skrivar arbeiðsbólkurin. Sambært heimasíðuni hjá felags­ skapinum, vóru tað 200 av teimum barna­familjum, sum í 2012 fingu jóla­ hjálp frá ÍMGT, sum høvdu minni enn 50 kr. at liva fyri um dagin. Umleið 75 pro­sent av umsøkjarunum, ið hava søkt um fíggjarligan stuðul frá ÍMGT, hava søkt fyrr. Í eini kanning hjá Fólka­heilsu­ráð­ num – Gallup World Poll – svaraðu 7 prosent av teimum spurdu, at tey sein­asta árið hava upplivað at hava havt trupult við at hava pening til mat, meðan 4 prosent svaraðu, at tey ikki høvdu havt nóg mikið av peningi til býli. – Sostatt eru ábendingar um, at vit í Føroyum hava húski í fátækradømi, skrivar arbeiðsbólkurin. Virksemið hjá ÍMGT savnar seg um jóltíðir, og nakað av uppmerksemi er sostatt eisini um hetta mundið. Tað var júst í kjalarvørrinum av kjak­ inum, sum fyri nøkrum árum síð­ ani stóðst av jólahjálpini hjá ÍMGT, har nógv varð tosað um væntandi vitan um fátækradømi í Føroyum, at re­ssurs­ir vórðu eyðmerktar til at gera kanningar um inntøkubýti í Føroyum. Hagstova Føroya hevur síðstu trý árini í hesum sambandi við inntøku­hag­tølum framleitt eitt fátækramark – tað sokallaða fátækraváðamarkið (At Risk of Poverty). Hetta er tað fátækra­markið, sum flest lond nýta at eyð­merkja tey, sum eru fátøk. – Fátækradømi í Føroyum skal ikki einsamalt verða ein spurningur um inntøkur, men skal lýsast út frá øðrum sjónarhornum og verða stuðl­að av øðrum metodum fyri at geva eina breiðari mynd av og lýsa fá­tækra­dømi í Føroyum, skrivar ar­ beiðs­bólkurin. Allýsing av fátækradømi Fyri at kunna siga, hvør er fátækur, og hví tey eru fátøk, so er neyðugt við eini allýsing av fátækradømi. Hvat er tað at vera fátækur? Ein grundleggjandi allýsing av fá­ tækradømi er vantandi fíggjarligar og/ella materiellar ressursir. So kunnu vit spyrja víðari: nær er sakn­urin so stórur, at talan er um fátækra­dømi? Í nógvum pørtum av heim­inum er viðkomandi at við­gera spurningin um treytaleyst fátækra­ dømi – tað er ikki at hava ressursir til grundleggjandi tørv. – Grundleggjandi tørvur er føði, klæðir, og tak yvir høvdið. Tað er hetta, sum liggur til grund fyri al­ menna fátækramarkinum í USA, sum er grundað á eina kurv av vørum, sum skal til fyri at kunna liva heilsuliga for­svarligt. Treytaleyst fátækramark er serliga viðkomandi í ikki-framkomnum lond­um, har tað ikki er ein sjálvfylgja at fáa nøktað grundleggjandi tørvir. Í fjøl­miðlunum hava vit tó hoyrt um fólk í Føroyum, sum ikki hava ráð at keypa mat til sín sjálvs, tí tey raðfesta børn­ini fram um, skrivar arbeiðs­ bólkurin. Hjálparfelagsskapurin ÍMGT vísir eisini á, at hetta er vanligt í nógv­um familjum í Føroyum. Hetta má met­ ast at vera nakað, sum líkist treyta­ leys­um fátækradømi. – Í norðurlondum og her í Føroyum er tó meira vanligt og við­ kom­andi at viðgera spurningin um lut­fals­ligt fátækradømi ella at vera í fátækra­váða. Tað vil siga, at livi­korini skulu síggjast í mun til tað sam­felag, sum ein er partur av, sigur arbeiðs­ bólk­urin. Menniskja er ikki bara ein vera við grundleggjandi kropsligum tørvi, men er ein sosialur samfelagsborgari, sum skal liva og virka á jøvnum føti við onnur. – Tað vil siga, at vit viðurkenna, at fátækradømi ikki einans kann byggj­ ast á, at menniskja hevur objektivan tørv, men at hesi eru tengd at tí sam­felagi, sum mann er partur av. Fátækra­hugtakið fær sostatt ein sosiolog­iskan relevans, tí umframt fíggjar­ligan mátt verður talan eisini um sosiala integrasjón. Tað, at kunna liva og virka á jøvn­ um føti við onnur, merkir, at tað er gjør­ligt at fáa tann kost, luttaka í tí virk­semi og hava tey livikor, sum eru van­lig, ella í minsta lagi eru alment viður­kend í tí samfelagnum, sum ein er partur av. – Hvat krevst fyri at halda seg oman­fyri minstamarkið er ikki eitt fast virði. Ymisk samfeløg hava sjálvandi ymisk minstumørk, og minstamarkið broytist eisini yvir tíð innanfyri tað einstaka samfelagið, skrivar arbeiðsbólkurin í álitinum. – At vera fátækur er varandi at vera avmarkaður frá teimum materiellu ressursunum og avmarkaður frá at liva eitt lív, sum er í tráð við alment aksepterað livikor og lívshátt, og tað ikki er møguligt sjálvur at koma úr støðuni. T.v.s., at fátækradømi er ikki nakað, sum er sjálvvalt, staðfestir arbeiðs­bólkurin. Havast skal í huga, at fátækur er ikki nakað, mann er í ein dag ella tveir mánaðir. – Lesandi, sum bert liva av ÚS, eru sostatt ikki fátøk, tí vanliga er talan um eina sjálvvalda støðu, sum sann­ líkt verður broytt, tá útbúgvingin er liðug. Harumframt eru nøkur, sum sjálvi hava valt ein øðrvísi lívsstíl við av­markaðum materiellum livistøði, sum vit heldur ikki síggja sum fátøk, stað­festir arbeiðsbólkurin. GG! Hesar viðmerkingar eru brot út álitinum um føroyskt fátækra­ mark, sum varð handað táverandi landsstýriskvinnuni í almanna­ málum, Anniku Olsen, í 2014. Arbeiðsbólkurin varð samansettur av: ■ Heri Petersen, Almannamálaráðið ■ Michael Feldballe Hansen, Almannamálaráðið ■ Høgni Vilhelm, Hagstova Føroya ■ Jóannes Jacobsen, Copenhagen Business School og Fróðskaparsetur Føroya ■ Marjun Berg, Almannaverkið ■ Og Sonju Jógvansdóttir, sum tó fór úr nevndini stutt áðrenn álitið var handað landsstýrinum MODELLMYND