hósdagur 10. desember 2015síða 13

FRÍGGJADAGUR 11. DESEMBER 2015 SOSIALURIN 143 13 Stalking – ella elting á føroyskum – er í fokus á tema­síðunum hesaferð. Les um hvørji fólk elta, hvussu tað kennist at vera offur fyri slíkan ágang, og hvussu tað ber til, at løgreglan ikki kann gera meira við ágang av slíkum slag. – Eltararnir hava fingið nógv fleiri møguleikar at koma í samband við kvinnurnar. Ein partur gongur fyri seg á netinum, sigur Elin Reinert Planck maðurin verður eitt slag av valds­ harra. Fer kvinnan til rýmingar úr par­lagnum, skeiklast valdsbýti brád­ liga, og maðurin kann hugsast at elta kvinn­una sum eina roynd at halda fast um fastatøkuna á hennara lívið, vísir Elin Reinert Planck á. – Kvinnurnar verða ógvuliga skerdar í sínum gerandisdegi av slík­ um yvirgangi. Fara tær út, leita tær altíð kring seg, fyri at vita eftir um mað­urin er nærhendis. Eini lítil sms boð frá manninum minnir tær á, at hann hevur eygleitt tær, og veit hvar tær hava verið á degnum. Tað eru rætt og slætt ørkymlandi og ótolandi um­støð­ur at liva undir, sum setir kvinnur­nar í eitt sálarligt varðhald, sigur leiðarin á Kvinnuhúsinum. Meiri kunning er vorðin tøk um elting og sálarligan yvir­gang, sum hevur prikað hol á burtur­tagda svullin. Tað sæst aftur í Kvinnu­hús­ inum, nú fleiri kvinnur venda sær til teirra, men tað hevur tó ikki verið sjálvsagt, at kvinn­urnar taka elting­ ina upp við myndug­leik­ar­nar ella leita sær hjálp. – Kemur ein í støðuna, at ein fremm­and­ur ella fyrrverandi par­ felagi, ger seg inn á lívið hjá sær á henda hátt, tykist tað fullkomiliga óveru­ligt. Ein skilir ikki atburðin, og kanska heldur ikki álvaran í, ella av­leið­ingarnar av atburðinum hjá brots­mann­inum. Nógv skúgva kanska eltingina til viks sum ein smálut, meðan onnur skulda seg sjálvi fyri ágangin. Tíbetur eru alsamt fleiri kvinn­ur nú tilvitaðar um, at tær eru fyri órøttum, og at tær ikki skulu finna seg í, at laga sítt lív eftir áganginum frá einum fyrr­ ver­andi parfelaga. Økta orða­skifti um eltingina tykist hava gjørt tað lættari fyri kvinnur at seta orð á trupul­leikan og viðurkenna hann, sigur Elin Reinert Planck, sum nú fær fleiri fyrispurningar viðvíkjandi elting enn áður. MORTAN@SOSIALURIN.FO Einki nágreiniligt føroyskt heiti er fyri fyribrigdi, men tað kundi verið rópt »eltan«. Í stuttum er ein fyri eltan, tá ið eitt annað fólk áhald­andi forfylgir ella setir seg í sam­band við teg í móti tínum vilja. Eltarar kunnu sostatt fjeppast í tær á gøtuni, fylgja tær heim og ringja ella senda tær boð í heilum, og á henda hátt gera seg inn á títt privatlív. Oftast eru eltararnir kenn­ingar hjá ofrinum – serliga fyrrverandi par- ella hjúnafelagar – ið ikki vilja sleppa valdinum, sum teir einaferð høvdu á viðkomandi. Fyri ofrini gerst eltingin ein sonn plága, og í summum førum so­mikið ógvuslig, at viðkomandi fær ikki liva í frið fyri eltaranum. Tó er trupult at veita ofrunum vernd, tí eltararnir eru í einum løg­frøði­ ligum ongamannalandi, alt eftir hvørjum landi teir elta fólk í. At seta seg í samband við fólk ella geva teimum gávur er ikki kriminali­ ser­að í øllum londum, og sostatt er trupult at revsa eltararnar. Próv­byrðan verður sostatt løgd á per­sónin, sum er fyri eltan, ið skal megna at skjalprógva júst hvussu og nær eltarin ger seg inn á við­ kom­andi. Er talan um hóttanir ber til at geva brotsmonnunum lógar­bundið forboð at seta seg í sam­band við fólkini, sum teir elta, og í summum førum kann tað føra fongsuls­revsing við sær. Júst í Føroyum vantar ein ítøkilig lóggáva á økinum, ið grein­ ar hvat eltan er, hvør revsingin skal vera og hvussu eitt offur skal verjast. Óhepnu fylgjurnar av tí kunnu vera, at fólk liva við for­ fylging­ini í longri tíðarskeið og kenna seg verjuleys ella ikki fáa muna­góða vernd frá eltaranum. Í fylgiskjalinum til samgonguskjalið hjá sitandi samgongu, verður heilt stutt nevnt, at »Lóg um so­nevnda 'stalking' verður løgd fyri tingið (...)«. Tó er framvegis einki upp­skot handað løgtinginum hes­um við­ víkjandi, ei heldur er málið á form­ ligu dagsskránni hjá Løg­ting­inum enn. MORTAN@SOSIALURIN.FO Enska hugtakið »stalking« hevur sníkt seg upp í føroyska gerandis málið, eftir at fleiri hava gjørt vart við seg. Fyribrigdi er kortini ikki ókent her á leiðum, men tykist vera komið longur fram í almennu tilvitskuna seinastu árini, og fleiri lond hava antin orðað, ella eru í ferð við at orða, eina greiðari lóggávu innan øki Verjuleysir eltir føroyingar MODELLMYND