hósdagur 10. desember 2015síða 35

FRÍGGJADAGUR 11. DESEMBER 2015 SOSIALURIN 143 35 JOHAN JACOBSEN Frakland er tað vesturlendska landið, ið søguliga hevur havt størst tilknýtið til arabiska heimin. Tíðin við europeiskum hjálandaveldi í arabiska heiminum byrjar eisini við Fraklandi og Napoleon Bonaparte, sum hertekur Egyptaland í 1798. Í 1801 er tað bretar, ið noyða franskar herdeildir út úr landinum. Tað er serliga í Norðurafrika, at fransmenn hava verið til staðar sum hjálandaveldið, bæði við hermegi og við franskari fyrisiting og vinnulívi. Men seinni eisini í Sýria og, í enn størri mun, í Libanon hevur Frakland havt ein leiklut - her sum sokallað mandat- makt undir 1. og 2. Veraldarbardaga. Í Libanon hevur til dømis franska málið framvegis ein stóran leiklut í barnaskúlaskipanini og fleiri libanar tosa væl franskt. Diplomatiska sam­ bandið til Libanon hevur eisini verið gott. Og tað er í hesum saman­hang­ inum, at viðurskiftini millum Sýria og Frakland blíva fløkjaslig og køld. Uppíblandingin hjá Sýria í libanska samfelagnum og so morðið á for­ sætisráðharran Rafiq Hariri í 2005 eru grundir til, at Frakland hevur havt eitt sera vánaligt samband við stjórnina í Damaskus. Morðið á libanska for­sætis­ ráðharran, Rafiq Hariri Frakland, við Jacques Chirac á odda, tók stig til at stovna serliga dómsstólin, hin sokallaði Special Tribunal for Lebanon, sum kannar morðið á táverandi libanska forsætisráðharran. Rafiq Hariri doyði saman við 21 øðrum, tá ið ein vøruvognur fyltur við spreingievni rendi inn í hansara bilafylgi í miðbýnum í Beirut. Dómstólurin, reistur av Trygdarráðnum hjá ST, er framvegis virkin og kannar umframt hesa atsóknina, eina røð av morðum á libanskar politikarar og tíðindafólk, ið vóru atfinningarsom mótvegis Sýria. Hizbollah og sýriska fregnar­ tænastan hava verið sett í samband við morðið, og fimm persónar úr shia­muslimsku libansku rørsluni Hiz­ bollah eru undir illgruna. Morðið førdi til friðarligu Sedristræ-kollveltingina í Libanon, sum førdi til, at tær 14.000 sýrisku herdeildirnar í Libanon vórðu noyddar at trekkja seg. Fyri stjórnina í Damaskus var hetta eitt stórt niðurlag, og harumframt hevur stýrið, orsakað av hesi tilgongd við rættarmálinum, kent eitt altjóða trýst á sær. Rýmingar fáa friðskjól í París Hóast Assad var á almennari vitjan í Fraklandi hjá Sarkozy, fyrrverandi forseta, í 2010, so hava viðurskiftini verið ring. Tað var undir Jacques Chiraq, at diplomatiska samskiftið við Sýria fekk ein bráðan enda í tíðini eftir 2005. Jacques Chiraq og hin myrdi Rafiq Hariri vóru persónligir vinir. Tá hansara forsetaskeið var runnið í 2007 flutti Chiraq við konu síni inn í íbúðina í París hjá Hariri- familjuni, ið liggur nærhendis kenda savnið Louvre. Herafturat hevur Frakland til vana at geva friðskjól til andstøðingar av Assad-stjórnini og somuleiðis eini røð av rýmingum úr sýrisku stjórnini. Ein er Rifat al-Assad, sum í 1984 sum generalur royndi seg við einum stjórnarkvetti ímóti egna bróðiri sínum og táverandi forseta, Hafez al-Assad, tá ið hesin lá á sjúkrahúsi við hjartatrupulleikum. 30. desembur í 2005 var so talan um sýriska varaforsetan, Abdul Halim Khaddam, sum á kendu arabisku sjónvarpsrásini Al-Arabiya legði eftir stjórnini. Khaddam er av kendaru sunni-muslimskari familju og var tá ein av gamla ættarliðnum av ráðgevum og generalurm hjá forsetanum. Stutt eftir hetta kunn­ gjørdi hann á tíðindafundi í Brússel stovnanina av einum nýggjum andstøðubólki í útlegd, ið arbeiðir fyri einum stjórnarskifti í sýriska heim­landinum. Í 2012 er tað ein av ovastu generalunum, ið slapp sær og familju síni óskalaðari úr landinum. Hesin, Manaf Tlass, var eisini úr eini kendari og mætari sunnimuslimskari familju. Og øll familjan fór úr landinum, bæði pápi hansara, bróðurin, konan og børnini. At ein so týðandi partur av kjarnuni kring sýriska forsetan rýmir, ber boð um ein grundleggjandi sundurskilnað í Sýria, og serliga í stjórnini, har flest øll av mætu sunnifamiljunum í landinum sleppa sær til rýmingar. Hesi báðir vóru oddamenn í stjórnarleiðsluni hjá Assad og umboða tann lítla partin av sunnimuslimum, sum eru komnir uppá nakrar av ovastu rókunum í samfelagnum. Teir eru tó ikki neyðturviliga líka so væl lýddir millum vanliga fólkið, og ei heldur uppreistrarfólk. Men, teir hava ein felagsfígginda, sum er stýrið hjá Assad forseta. Báðir búgva teir í París. Soleiðis er tað lítið, ið Frakland og Assad forseti í Sýria hava í felag, annað enn felagsfíggindan í IS. Hetta er partur av teimum viður­ skiftum, sum gera seg galdandi, tá ið umræður møguleikarnar fyri einum samstarvi millum Frakland og so Russland, sum stuðlar og verjir illa sperda forsetan í Damaskus. Hóast bæði londini eru meint rakt av yvirgangi frá IS, so er nógv sum talar fyri, at londini framyvir fara at hava eitt sera avmarkað hernaðarligt samstarv í Sýria. Greining: Ivasama sambandið millum Frakland og Sýria Russland og Frakland eru londini uttanfyri Sýria, ið meinast eru rakt av yvirgangsálopum. Tó er tað ikki givið, at talan verður um eitt umfatandi samstarv millum hesi bæði londini í stríðnum í Sýria Lond við stríðsflogførum ella hermonnum, ið luttaka í stríðnum í Sýria: Gordiski knúturin í Sýria - stutt sagt Kurdar ynskja fleiri vápn og stuðul í bardaganum ímóti IS. Turkar ynskja at halda kurdum frá sjálvræði í Sýria - eins og kurdar hava megnað tað við føderala statinum Irak, har teir hava sín egna stat og herdeildir. Turkar senda herdeildir inn í Irak við sama endamáli. Saudi Arabia, onnur Golf-lond og Turkaland stuðla sýriskum uppreistrarmonnum við vápnum og fígging, ið berjast ímóti Bashar al-Assad. Russland og Iran stuðla sýriska forsetanum við hermonnum, ráðgevum, vápnum og meiri; herumframt berjast hermenn frá libansku rørsluni Hizbollah lið um lið við hermenn hjá Assad ímóti uppreistrarherdeildum. Iran og Saudi Arabia eru í einum køldum kríggi yvir ávirkan í Miðeystri, serliga viðvíkjandi Sýria, umframt Libanon, Yemen og smærru statunum í Persiska Flógvanum. Millum Turkaland og Russland hevur eitt innanhýsis stríð tikið seg upp. Hetta byrjar av álvara 24. novembur, tá ið turkisk flogfør niðurskjóta eitt russiskt stríðsflogfar, tveir russar lata lív í samband við tilburðin, ein pilotur og ein hermaður. Nú er ein russisk handilslig blokada av Turkalandi ávegis, og sunnumorgunin 6. desembur, eitt slag av provokatión við russiska hermanninum og einum missilavsendara. Ísrael USA Frakland Bretland Avstralia Kanada Turkaland Jordan Katar Arabisku Emiratini Bahrein Saudi Arabia Russland Iran Herdeildir hjá libansku rørsluni Hizbollah Týskland (stuðlar við hernaðarligum starvsfólki o.ø.) Napoleon Bonaparte hertekur Egyptaland í 1798. Frakland er tað vesturlendska landið við størsta tilknýtinum til arabiska heimin. Framvegis er hetta galdandi við norðurafrikanskum londum sum Tunesia og Algeria, men eisini Libanon