týsdagur 15. desember 2015síða 12

Mikudagur 16. desember 2015 · Nr. 145 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eirikur Lindenskov Talan er um kjøt av seyði á North Ronaldsay í Oknoyggjum, sum bara hevur eitið tara. Tað forkunnuga liggur í, at matstovan samstundis borð­reiðir við siðbundum før­oysk­ um kjøti, og so kunnu gestirnir sjálv­ir kunnu kenna munin. Søgan um seyðin á North Ronaldsay er tann, at fyri útvið 200 árum síðani gjørdu menn av at hava neytahald á oynni. Tí varð seyðurin tikin av – tó so, at teir laðaðu garð rundan um oynna, og seyðurin slapp at ganga uttan fyri garðarnar. Síðani tá hevur hesin seyður gingið í fjøruni og hevur bara etið tara. Dygdin í taranum er ikki sum í grasinum, og tí veksur hesin seyð­ urin seint. Tann seyðurin, sum kjøtið, ið Áarstova borðreiðir, við er av, er trý ára gamal. Tástani er hann á stødd við okkara seyð og kann etast. Seyðurin er ringur at fáast við, vargur kemur lættliga í hann, og er tí trupult at reka. Kjøtið minnir um svartfugl Kjøtið er øðrvísi enn føroyskt seyða­kjøt. Tað er myrkari á liti, og tað angar øðrvísi. Jóhann Joensen, høvuðskokkur á Áarstovu sigur, at tey leggja dent á at hagreiða orknoyska kjøtið á sama hátt, sum tað føroyska. Men tað skal hava nógv longri tíð í ovnum. Sjálvur heldur hann, at kjøtið minnir ikki sørt um kjøt av svartfugli. Herfyri vóru umboð fyri Áar­ stovu á kanningarferð í Orkn­ oyggj­um. Og endamálið var at vitja oynna »North Ronaldsay«, sum er kend fyri hendan seyðin, ið bert livir av at eta tara. Tað er Johan Mortensen í Havn úr Áarstovutoyminum hjá Gist & Vist, sum hevur fyrireikað ferðina. Hann hevur í nógv ár havt stóran áhuga fyri Orknoyggjum og hevur vitjað har fleiri ferðir. Seyður úr Russlandi – Orknoyggjar hava eina 6.000 ára gamla søgu, og tey meta, at seyða­slagið, sum livir har, er 5.000 ára gamalt. Tað kom í sínari tíð á onkran hátt úr Russlandi gjøgnum Skandinavia til Orknoyggjar, sigur Johan Mortensen. Tað bar til at kanna beinagrind av gomlum seyði, tá tey funnu forn­minnið »Skara Brae«, sum er ein fleiri túsund ára gomul bygd, sigur Johan Mortensen, sum legg­ur afturat, at tað helst er sama seyða­ slag, sum var í Føroyum í gomlum døg­um – og sum varð tikið av um 1890. Steinaldarbygd Bygdin Skara Brae varð bygd í yngru steinøld um 3000 f.Kr. Hon varð funnin av tilvild í 1850, tá ið sandurin, sum hevði fjalt bygdina øld eftir øld, feyk burtur í einum herviligum ódnarveðri. Í bygdini eru eini tíggju laðað hús. Veggirnir vóru laðaðir av fløtum hellum, gólv­ini vóru steinsett við stórum hell­um. Innbúgvið var laðað av gróti ella høgt inn í veggin. Bú­ nytt­ur og amboð vóru eisini av steini, sumt av beini. Viður var eingin, tí skógur veksur ikki í Orkn­oyggjum. Skara Brae varð sett á heimsmentanararvslistan hjá Unesco í 1999. Seyðurin beindur í fjøruna Tað var í 1832, at menn á North Ronaldsay avráddu at taka seyðin av og at hava neyt á oynni í staðin. Tí var seyðurin tikin av bønum, og grótgarður laðaður kring alla oynna. Seyðurin varð hildin uttan fyri og hevði bara fjøruna. Hetta tiltakið – ella tilvildin – eyndaðist væl, og seyðurin á oynni, sum bara livir av at eta tara, hevur ment seg til nakað heilt serligt – og er í dag eftirspurd vøra á kendum matstovum í London og Edinbourg – hóast nøgdin er avmarkað. Tá umboðini fyri Áarstovu vitj­ aðu á North Rondalsay bíløgdu tey 35 krov til jólamánaðin í Áarstovu – og er tað hetta kjøtið, sum borðreitt verður við nú í jólamánaðinum. Jólamánaðin hevur matstovan Áarstova í Havn serliga matskrá, har gestirnir hava høvi at bera saman føroyskt seyðakjøt við kjøt av seyði í Orknoyggjum Forkunnug matuppliving MATMENTAN Jóhann Joensen, høvuðskokkur á Áarstovu