týsdagur 22. desember 2015síða 71

Jólini 2015 39 BLAÐIÐ Ein sekvensur í yrkingini Atomøldin ljóðar soleiðis: Í Føroyum gongur alt sína vanligu gongd. Moralurin er góður í vandans stund: fólkið hevur týðiliga sagt frá, at tað vil ofra lívið fyri hina dýru frælsishugsjón, og tí heldur hermálsliga útbyggingin fram. Yrkingin endar við lakonisku útsøgnini: Hugnalig øld, atomøldin. Haldi meg í hesum brotinum síggja kredduna og hugsunarháttin hjá Líggjasi í Bø, nú hann hevur greitt úr hondum valaverkið Klakks­ víksstríðið. Amerikanararnir sneiða seinra heimsstríð av við at tveita tvær kjarnorkubumbur niður yvir sak­leys menniskju í Hiroshima og Naga­saki. Vit eru komin í atom­ øldina. Føroyingar velja loysing í 1946 og fáa heimastýrissamband, klakks­víkingar gera uppreistur í fimmtiárunum, og tá yrkingin er skriv­að, reiðrast fremmandar maktir fram­v­egis í føroyskum fjøllum, sum liður í herðandi hernaðarduppingini ímillum eystur og vestur. Stórveldini skáka hvørt annað við støðugt meiri avanseraðum ísinkrammi, teir einastu í heiminum, sum ikki fáast at binda frið, eru klakksvíkingarnir. Teir eru farnir at fata seg sjálvar sum ein stat í statinum. Eisini tí teir sakna før­ oyska nationalstatin, sum teir so massivt stuðlaðu á Fólkaatkvøðuni 14. september 1946. Viderø sigur um svínoyingar, at teirra hávaksni kemst av, at teir vaksa bæði uppeftir og niðureftir. Ser­liga kallmennini, sum eiga røtur aftur til onkrar dovragubbar í Noregi. Um Klakksvíkina sigur hann, at hon vaks so skjótt í vavi, at hon megnaði ikki samsvarandi at vaksa niðureftir. Rótin rakk ikki slokkinum í hesi bráðu framtøku. Bráðpannan, sum fólk av al­skyns slagi og úr ymsum heraðs­ hornum vildu gerast partur av, gjørdist eitt søguligt gap, har so mangt bar til. Felagssálin – eindaridentiteturin, sam­ leikin – var ikki stadnað, alt lá opið, og nógvir ymiskir vindar blástu inn av Pollinum og Borðoyarvík, tað ráddi um at síggja møguleikarnar, stutt var ímillum hugsan og handling, ein ný­byggjari bíðar ikki eftir nøkrum, heldur ikki sær sjálvum. Hann frem­ur sínar egnu fyritreytir afturat teim­um natúrugivnu. Í honum býr upp­driftin, sum er runnin á hann av vakstrar­lag­ num í kringumstøðunum. Teir bygdu sínar egnu samfelagsstovnar, eisini Sjúkrahúsið, tí ber ikki til at síggja Læknastríðið í einum isoleraðum optikki. Tað er í grundini ein sjálvsøgd avleiðing av óvanliga vøkstrinum og vantandi fatanini, av hesum nýggja og avbyrgda samfelagnum eystast í landinum, hjá systeminum í Havn og Keypmannahavn. Perverteraði geopolitiski logikkurin hjá hesum seinru høpunum er meiri óskiljandi, tá støða skal takast til málið. Fleiri hava í bitum viðgjørt Lækna­ stríðið. Óli á Dalinum skrivar um tað í bókini um Fischer Heinesen. Í Fróð­ skaparritið 60. Bók, sum var givið út í 2013, skrivar Hans Andrias Sølvará áhugaverda og drúgva greining um Stríðið, út frá skrivligum keldum, væntandi fer hann at gera meiri við málið í næstkomandi bindi av Klakks­ víkar søgu, og í »Mín lívsøga til sjós« fer Richard Jacobsen ógviliga lætt um málið, hóast hann bæði var tingmaður fyri Javnaðarflokkin og formaður í kommunustýrinum í Klakksvík ein Í einum hvørjum partisaniheri finst altíð ein krýndur ella ókrýndur chefcommandantur. Í Klakksvík mundi havnarmeistarin og sjómansskúlalærarin Fischer Heinesen bera ta byrðuna á sínum akslum, og eftir øllum at døma hevur hann átt røttu rættvísiskensluna og avgerandi sálarstyrkina fyri at lyfta henni