hósdagur 14. januar 2016síða 27

FRÍGGJADAGUR 15. JANUAR 2016 SOSIALURIN 6 27 Laksur maðurin í alimálum, Poul Michelsen, hóast hann, helst av trygdarávum og við atliti til virðisbrævaskrásett parta­ feløg, ikki vil nýta orðið »álvarsligt« til at lýsa støðuna. Skuldu vit tí komið hartil, at ali­ vinn­an kemur í enn eina kreppu, eins og hon gjørdi fyri bert tíggju árum síðani við laksasjúkuni ILA, so­leiðis at neyðugt verður at leggja laksa­fram­ leiðsl­una um og byrja av nýggjum, verða fylgjurnar fyri føroyska bú­ skapin munandi verri hesa ferð. Tað kann við einum høggi skræða teppið undan og koppa samlaða føroyska búskap­inum. Noyðast at halda stand Sambært Atla Gregersen, stjóra á ali­ fyritøkuni Luna, er støðan við laksa­ lúsini í dag munandi verri, enn hon var fyri nøkrum árum síðani. Hann arbeiðir við laksi og hevur tí trupul­ leik­arnar við laksalúsini frammanfyri sær hvønn dag. Atli Gregersen váttar eisini, at evnini ikki virka líka væl longur. – Sum støðan er í dag, ger tað tó einki um vit verða noyddir at økja um framleiðslukostnaðin við at nýta meira pening upp á viðgerðir og annað fyri at halda laksalúsini niðri, tí eftir­spurningurin eftir laksi er so kollo­salur at prísurin kemur við upp. Tann stóra avbjóðingin verður at syrgja fyri at halda laksinum livandi, stað­festir Atli Gregersen. Sambært honum er tað alneyðugt, at vit seta øll segl fyri at halda laksa­ lús­ini í skák, tí lýsnar eta seg inn á laksin, við tí úrsliti at laksurin má takast fyrr og fyrr. Koma vit hartil at laksurin doyr, enda vit í einari líknandi støðu sum fyri tíggju árum síðani, tá alivinnan minkaði niður í ein fjórðing eftir trimum árum, áðrenn tamarhald varð fingið á ILA-sjúkuni. Rognkelsi og aðrar royndir Nógvar royndir verða í hesum døgum gjørdar at finna aðrar loysnir at basa laksalúsini enn at spræna firðirnar við kemiskum evnum, ið eisini hava ivasamar avleiðingar á annað djóra­ lív og umhvørvi. Eitt nú hava fleiri royndir verið gjørdar við at seta rogn­kelsi út saman við laksinum. Rogn­kelsi hevur víst seg at eta laksa­ lýsnar burturav laksinum. Eisini hava aðrar royndir verið gjørdar við at seta laksin í heitari sjógv, at hava laksin í fesk­vatni og onkrar skipanir eru eis­ ini royndar við at spula laksin. Hartil verða eisini royndir gjørdar við at seta størri smolt út í ringarnar, soleiðis at mann fær minkað tíðina, laksurin er útsettur fyri at fáa laksalús. Men allar hesar royndirnar eru enn á byrjunar­ stigi, og tí er eingin endalig loysn funn­in á laksalúsini. Sambært Atla Gregersen er tað eis­ini alneyðugt at alifyritøkurnar sjálvar taka stig til at nýta allar nýggjar møguleikar til at basa laksa­ lús­ini. Men alarin eftirlýsir eisini ein­ ari strangari reglugerð á økinum. – Í Noregi hava tey nógv strangari reglur fyri, hvussu nógv lús er loyvd í ring­inum, áðrenn tú ert noyddur at við­gera ella taka laksin, og tað virkar í løtuni til teirra fyrimun. Í Føroy­um eru vit fýra ferðir verri fyri, enn vit eru í Noregi, tá tað kemur til reguler­ ing­ina á júst hesum økinum við laksa­lús, sigur Atli Gregersen. Hava tamarhald á støðuni Birna Mørkøre, landsdjóralækni, sum hevur eftirlit við alivinnuni, greið­ ir frá, at tey royna sum frægast við teim­um amboðum tey hava innan­ fyri lógarinnar karmar, at halda tamar­hald á støðuni. Serliga hyggja tey eftir økjum, har onkur nýtir óvanliga nógva við­gerð, og har lúsatalið er ov høgt. Møgu­leik­ arnir tey hava eru at biðja alararnar steðga við økingini av smolti, at biðja alararnar minka um útsetingina av smolti og so at noyða alararnar at slakta laksin, um neyðugt. Í samstarvi við myndugleikarnar í hin­um Norðurlondunum verður vakið eyga eisini hildið við, hvørji evni eru loyvd at viðgera laksin við, sum eru trygg fyri umhvørvi, fyri laksin og fyri mat­vøruna. Í løtuni hava vit tamarhald á støðuni, sambært landsdjóralækn­ anum. Tó ásannar Birna Mørkøre, at støðan er álvarslig. Laksalýsnar verða alsamt meira mótstøðuførar. Talan er um eina ónda ringrás, har alarar verða noyddir at nýta meira og meira viðgerðarevni fyri at sleppa av við lýsnar, við tí úrsliti at lýsnar tola meira og meira av. Sum hagtølini vísa, minkaði tøkan av laksi og sílum miðskeiðis í 00’árunum niður um ein fjórðing eftir bert trimum árum. Síðani hevur alivinnan aftur fótað sær, og væntast framleiðslan í 2016 at verða størri enn í 2015 aftur MYND: ÁLVUR HARALDSEN Tøka av laksi, kruvd vekt í tonsum: KELDA: HAGSTOVA FØROYA OG VINNUHÚSIÐ