hósdagur 11. februar 2016síða 14

FRÍGGJADAGUR 12. FEBRUAR 2016 SOSIALURIN 18 14 TEMA Valaldur MORTAN ØSTERØ Í nýggjari tíð hava fleiri upp­ skot kring knøttin verið í polit­iskum høpi, hvørt mest van­liga aldursmarki fyri borg­arar at sleppa á val eigur at verða lækkað. Flest øll londini hava ikki gjørt álvara av uppskotinum, men kortini hvørvur hugskotið um lægri valaldur ikki. Søguliga hava valskipanir verið útihýsandi, so­ leiðis, at tað hava verið tey fáu, sum sleppa at taka avgerðir. Til dømis var tað var ikki fyrr enn í 1915 at kvinnur sluppu upp í part og síðst í 1970unum, at valaldurin í ymsu norðurlendsku londunum varð lækk­aður úr 21 og niður í 18 ár. Rákið seinastu nógvu árini hevur verið, at valskipanirnar geva alsamt fleiri fólkum inni­ vist. Millum annað hava positivu demokratiseringarnar av val­ skipanum í summum av vestur­ lendsku londunum ført við sær lægri valaldur, valrætt uttan krøv um serstakar kvalifikatiónir, um­ framt javnstøðu millum kynini. Tá ið Løgtingið í farnu viku skifti vanligu tingmanningina út við ungdóm úr føroyska fólka­skúl­ anum, vístu uppskotsstillararnir um lægri valrætt nevniliga á søgu­ ligu broytingarnar í val­skipan­ini sum tekin um, at lógarteksturin altíð kundi endurskoðast. Í fram­ løguni vísti ungdómurin á hví tey skuldu fáa atkvøðurætt, men Jóannes N. Dalsgaard harmast um, at út­gangs­støðið í kjakinum tykist vera júst, at útihýsti parturin skal rætt­vís­gera, at tey verða tikin við. – Eg haldi spurningin venda øvut. Vit eiga ikki at skula grund­ geva fyri, hví borgarar í landinum skulu sleppa at velja. Hinvegin eiga vit at hava góðar grundgevingar fyri at sýta borgarum rætt at velja. Tí kundu vit heldur spurt: Hvør er grundgevingin fyri, at borg­arar yngri enn 18 ár ikki skulu sleppa at velja? Hetta eiga teir politikk­arar, sum vilja varðveita val­rætt­ar­aldur­ in sum hann er, at kunna at svara uppá, sigur stjórn­mála­frøð­ing­urin. 16 ára gomul valrætt aðrastaðni Sama kjak hevur verið frammi í øðr­um londum, og summi hava gjørt álvara av antin partvíst ella full­komiliga at lækka val­ald­ur­ in niðurum tey 18 árini. Eitt av nýggjaru dømunum er frá grann­ unum úr Skotlandi. Tá ið ríkis­ rættar­ligi spurningurin hjá skotum skuldi svarast á fólkaatkvøðu í 2014, hevði skotska tjóðartingið nevn­iliga samtykt, at tey 16 ára gomlu eisini skuldu sleppa upp í part. Lógarbroytingin merkir somu­leiðis, at valaldurin á skotska tjóð­ar­tingsvalinum framyvir verð­ ur 16 ár. – Eg havi ilt við at síggja, hvussu man út frá einum fólkaræðisligum sjónarhorni kann tosa um fyri­ munir og vansar við einum ávísum val­rættaraldri. Sum útgangsstøði eiga allir borgarar at sleppa á val. Nógv tey flestu londini við demo­ kratiskum valum hava ásett 18 ára aldur sum treyt fyri val­rætti, meðan nøkur heilt fá lond hava hægri valrættaraldur og eitt sindur fleiri hava lægri val­rættar­aldur. Millum londini við lægri val­ rættar­aldri enn 18 ár eru Skotland, Guernsey, Isle of Man og Jersey, sum øll hava 16 ára val­rættar­ aldur, og Noreg, ið hevur ta skipan, at tú sleppir á val sum 17 ára gamal, um tú fyllir 18 ár sama ár sum Stór­tingsvalið er. Hesi eru øll væl­virkandi samfeløg, ið vit Kanska áhugin veksur í ávísan mun, men ein lægri valaldur er neyvan alt­ avgerandi« EIGA AT SNARA SPURNING- INUM Á Lægri valrættaraldur fer neyvan brádliga at kveikja áhugan hjá ungum fyri politikki, men kjaki hvørt tey 16-17 ára gomlu skulu fáa hendan rættin vendir skeivt sambært Jóannesi N. Dalsgaard. Vit eiga at finna góðar grund­ gevingar fyri at sýta teimum hendan rættin, heldur enn grundgevingar fyri ikki at lata teimum valrættin, heldur stjórnmálafrøðingurin Jóannes N. Dalsgaard MYND: SAMFELAGID.FO Visti tú? 16 ára gamlir skotar velja fyri fyrstu ferð í ár