hósdagur 18. februar 2016síða 28

FRÍGGJADAGUR 19. FEBRUAR 2016 SOSIALURIN 21 28 RÓGVI NYBO R íkisfelagsskapurin verð­ ur aftur settur í mið­ dep­ilin í hesum døgum. Í fleiri enn 150 ár hava før­oy­ingar kjakast á tveimum her­mótum um ríkisrættarligu støð­una hjá Føroyum í Ríkis­felags­ skapinum. Sínámillum mill­um polit­ iska sjálvstýrisvongin og sam­ bands­vongin, og so við danskar myndugleikar. Ríkisfelagsskapurin mill­um Danmark, Føroyar og Grøn­ land hevur leypandi verið í broyting longu síðani fyrsta Grundlógin varð samtykt í 1849. Tá vóru eisini Ísland við í Ríkisfelagsskapinum. Men síðani hevur ferðslan stórt sæð verið einvegis. Frá at alt vald og allur avgerðarrættur lá hjá kongi í Danmark, til at størri sjálvsavgerðarrættur og vald eru flutt út til Ísland, Føroyar og Grønland. Ávís tíðarskeið hevur stríðið ligið stilt, onnur eru stórar broyt­ ingar framdar. Eitt nú eftir fólka­ atkvøð­una í 1946, sum leiddi til at Heimastýrislógin varð samtykt í 1948. Ein lóg, ið formliga staðfesti at Føroyar eru sjálvstýrandi tjóð í danska ríkinum, og ásetti rætt­in at yvirtaka summi málsøki eftir sam­ ráðingar. Eisini undir full­veldis­lands­stýr­ unum frá 1998 fram til árs­enda 2003 vóru stór stig tikin á sjálvs­ stýrisleið, tá fleiri týðandi máls­øki vórðu yvirtikin. Heimildin at yvir­ taka málsøki varð eisini víðk­aður munandi við sonevndu Yvir­tøku­ lógini í 2005. Men síðani hevur stríðið ligið at kalla stilt. Onkrar smærri yvirtøkur eru framdar og í 2006 varð eitt lið­ ugt uppskot um Stjórnar­skipan Føroya handað løgmanni, sum tá var Jóannes Eidesgaard úr Javn­ aðar­flokkinum. Uppskotið hevur tó ikki fingið stórvegis viðgerð síð­ani. Fyrr enn nú. Fólkaatkvøða um eitt ár Í 2017 skal fólkaatkvøða verða um eina nýggja stjórnarskipan. Tað hevur sitandi samgonga skriv­að í samgonguskjalið. Sam­bært sam­gongu­skjalinum skal stjórnar­skipan­in staðfesta, at »Føroya fólk hevur valdið í Føroyum. Lógin skal staðfesta og út­greina sjálvs­avgerðar­rætt Føroya fólks, her­undir at allur rættur at av­gera fram­tíðar ríkis­ rættarstøðu Føroya er hjá Føroya fólki. Eisini skal stjórnar­skipanin áseta Føroya fólka­ræðis­liga stýris­ lag eins og rætt­indi og skyldur borgar­anna, tá ið tað snýr seg um javnrættindi, per­són­ligt frælsi, rætt til menning, sosiala trygd, rættar­trygd, arbeiði og vinnu og rætt til innløgu og gagn­nýtslu av felags tilfeingi«. Í farnu viku avdúkaði Kring­ varp­ið, at politiska arbeiðið at fyrireika fólkaatkvøðuna er enn ikki farið í gongd, hóast tað skuldi byrja fyrst í hesum árinum. Men hetta merkir kort­ini ikki, at einki er gjørt. Tí framm­an­undan liggur úrslitið av ára­drúgva arbeiðinum At full­fíggjað stjórnar­skipan ber til hjá landi og tjóð sum okk­ara, er ikki trupult at sann­ føra vanliga fólkið í Føroyum um« Kári á Rógvi, sáli SAMFELAG Ríkisfelagsskapur í broyting Komandi ár skal fólkaatkvøða verða um stjórnarskipan, og ríkisfelagsskapurin verður nú aftur settur á breddan. Eitt liðugt uppskot til stjórnarskipan varð lagt fram í 2006, men ikki óvæntað strandaði uppskotið á grundleggjandi ósemjum um loysing og samband. Hvat stendur í uppskotinum, hvørjar eru grundleggjandi ósemjurnar og kann Ríkisfelagsskapurin rúma einum slíkum uppskoti? STJÓRNAR­ SKIPANIN STRANDAÐI Á HUGSJÓNARLIGUM SKERUM