mánadagur 22. februar 2016síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 22. februar 2016 · Nr. 22 Áki Bertholdsen - Tá ið viðkvæmir og álvar­ samir spurningar eru fram­ mi í Føroyum, er kjakið ofta ósømiligt og óvirðiligt. Tað staðfestir Sirið Sten­ berg, landsstýriskvinna. - Ofta endar tað við, at vit ganga bara og rópa í høvdið á hvørjum øðrum, tí vit eru ósamd leggur hon afturat. Men hetta ætlar hon at gera nakað við, tí hon heldur, at tað er neyðugt at lyfta kjak­ið upp á eitt hægri stig. Á ólavsøku fer hon tískil at leggja uppskot fyri Løg­ ting­ið um at stovna eitt et­ iskt ráð í Føroyum. Hon sigur, at endamálið við einum etiskum ráði, skal vera at birta uppundir kjak, at styrkja kjak og at kunna um etiskar spurningar á heilsu-, náttúru- og um­ hvørvis­øki­num. Harumframt er eitt enda­ mál við ráðnum at gera al­ menn­ar myndugleikar, og før­oy­ingar sum heild, betur før­ar fyri at taka støðu í etisk­um spurningum. - Ráðið skal vera við til at bygg­ja upp almenna vitan og før­leikar um etiskar spurn­ ing­ar í Føroyum, sigur Sirið Sten­berg. Etiska ráðið skal vera púra óheft, og tá ið tað við­ gerð eitt mál, skal dentur leggj­ast á virðingina fyri menninskjum, bæði nú­liv­ andi, og komandi ætttar­lið­ um, og virðingina fyri náttúr­ u­ni og umhvørvinum. - Ráðið skal vera óheft og so­statt skal tað sjálvt taka avgerð um, hvørji mál, tað tek­ur upp. Men ráðið kann eisini taka mál upp, sum borgar­ar gera vart við. - Harumframt er ætlanin, at Etiska ráðið skal skipa fyri ráðstevnum, evnisdøgum og kjakfundum fyri at varpa ljós á etiskar spurningar. Eitt nú kann ráðið kunna um etisk­ar spurningar við før­ oyskum áhuga, sum okkara granna­lond hava viðgjørt. Sirið Stenberg sigur, at ein sjálvsagt mál hjá einum etisk­um ráði í Føroyum at um­røtt, er spurningurin um eftir­gjørdan gitnað, sum Sirið Stenberg umhugsar at leggja fyri Løgtingið, og sum vit umrøddi í Sosialinum í far­nu viku. Onnur mál, eitt etiskt ráð kann taka upp, eru gransk­ ingarætlanir í sam­bandi við nør­ingar­tøkni, fostur­diag­ nos­tikk, ella um brúk av git­num menniskja­eggum og fostr­um. Men annars kann eitt etiskt ráð eisini taka støðu til almennar og prinsipiellar etisk­ar spurningar, eitt nú í sam­band við ílegugransking, fyri at nevna eitt annað mál, sum hevur verið nógv umrøtt í Føroyum í seinast­ uni. Aðrir etiskir spurningar, talan kann vera um at við­ gera, eru rættindi hjá sjúkl­ ingum, viðurskifti ímillum læk­na og sjúkling, etiskir spurn­ingar í sambandi við við­gerð av og umsorgan fyri doyggjandi, etiskir spurn­ ingar um, nær lívið byrjar, og eisini spurningar um at býta til­feingið á heilsuøkinum rætt­víst. - Í dag kunnu vit mani­pul­ era við øllum livandi og nýgg­ ir etiskir spurningar, sum hava tikið seg upp, snúgva seg serliga um tøkni, sum hev­ur veðurlagsbroytingar, og ovurnýtslu av tilfeingi við sær. Sjey limir Sirið Stenberg sigur, at tað, sum liggur í kortunum er, at tað verða sjey limir í einum før­oyskum, etiskum ráði, og at teir verða valdir í fýra ár ísenn. Landsstýrismaðurin í heilsu­málum skal velja for­ mann­in í ráðnum, umframt tveir limir, sum skulu vera heilsu­starvsfólk, og har annar skal vera lækni. Lands­ stýris­maðurin í heilsumálum skal eisini velja ein lim í ráðið, sum skal umboða sjúklingar og fólk, ið bera brek. Annars skulu lands­stýris­ maðurin í vinnumálum og í umhvørvismálum, velja hvør sín lim, og at enda skal landsstýrismaðurin í kirkjumálum, velja ein lim, men tað skal vera eftir til­ mæli frá bispi. - Tey, ið verða vald í ráðið, skulu hava innlit í etisk, mentan­arlig, samfelagslig og faklig viðurskifti. Lim­ ir í kommunustýrim, og í Løgtinginum, kunnu ikki veljast í ráðið, og annars verð­ur tað lands­stýris­mað­ urin í heilsu­mál­um, sum skal tryggja, at bæði fakfólk og leikfólk eru umboðað í ráð­num, og at kynsbýtið í ráðnum er nøkunlunda javnt. Nú Sirið Stenberg ætlar at stovna eitt etiskt ráð, er tað ikki fyrstu ferð, at hetta verður roynt í Før­ oyum. Eisini í undanfarnu sam­gongu, varð nevniliga arbeitt fyri at stovna eitt etiskt ráð. Í tí sambandi legði Karsten Hansen, sum tá var landsstýrismaður í heilsu­málum, uppskot fyri Løg­tingið um at stov­ na eitt etiskt ráð. Men hann hevði ikki undir­tøku í samgonguni fyri hesum og tískil kom upp­skotið ongantíð til við­gerar. Tíansheldur mátti Karsten Hansen taka tað aftur, eftir at tað hevði ligið súltað í Løg­ tingi­num í ein mánað. Ofta standa vit bara og rópa eftir hvørjum øðrum ÓSØMILIGT Ofta er kjakið ikki serliga sømiligt, tá ið viðkvæmir spurningar eru til viðgerar, heldur Sirið Stenberg, landsstýriskvinna. Og tað ætlar hon at hjálpa uppá Karsten mátti sleppa ætlanini Tað er neyðugt at lyfta kjakið upp á eitt hægri stig Mangla kjak - Vit mangla væl skikkað, og væl grundað kjak um nógv álvarsmál, heldur Sirið Stenberg, landssýriskvinna, og tí fer hon at leggja uppskot fyri Løgtingið um at stovna eitt etiskt ráð í Føroyum