mánadagur 25. januar 2016síða 31

VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM Januar 2016 8 1 Eirikur Lindenskov Hjá vanliga fólkinum á arbeiðs­marknað­inum ber til at máta ella rokna út, hvussu nógv tey fáa í eftir­løn, og hvussu nógv tað fer at kosta. Tí vanligi arbeiðstakarin rindar sjálvur sína eftirløn. Men tað gera tingfólk ikki. Tey fáa eina tænastu­manna­eftirløn, sum er 60 prosent av tinglønini. Tingfólk hava sjálvi avgjørt, at tey eisini skulu hava tann framíhjárætt fram um onnur, at tey kunnu fara frá við eftirløn sum 60 ára gomul. Reglan er tann, at um ald­ur­in á tingfólki + tvær ferðir starvs­aldurin gevur talið 95 ella hægri, so kann tingfólk fáa eftir­løn frá 60 ára aldri. Útrokningarnar her á síðuni vísa, at meirilutin av ting­fólk­unum, sum sita á tingi í dag, kunnu fara frá við eftirløn, tá tey eru 60 ár. Hjá fleiri teirra er tað sjálvsagt ein treyt, at tey skulu afturveljast. Siga vit, at tingfólk er 59 ár og hevur sitið á tingi í 18 ár, so verður talið 59+36 = 95. Hetta ting­fólkið kann fara frá við fullari løgtings­ pensjón sum 60 ára gamalt. Av teimum 41 fólkunum, sum sita á tingi og í landsstýri, lúka 9 hesa treyt í dag. 4 tingfólk eru oman fyri pensjónsaldurin upp á 67 ár – og øll hini klára at fara frá, áðrenn tey fylla 67 ár, um tey altso verða afturvald nakrar ferðir fyri ta tíð. Tey 17 fólkini, sum kunnu pensjóns­erast, tá tey eru 60 ár, og tey 12 fólkini, sum kunnu pen­sjónerast meðan tey eru ímillum 60 og 67 ár skulu taka støðu til, hvussu okkara nýggja pensjónsnýskipan skal síggja tú. Tey skulu eisini taka støðu til, um pensjónsaldurin skal hækka úr 67 ár upp í 70 ella meira. Men fara tey eisini at hækka teirra egna pensjónsaldur, sum er stað­festur við serligari lóg? Tað er óvist. Tí tað er siðvenja, at tá um­ støður hjá politikarum verða broyttar til tað verra, so er tað bara galdandi fyri tey, sum verða vald aftaná, at broytignin er gjørd. Er broytingin til fyri­mun fyri politikarar, so er hon galdandi fyri tey sum sita nú og frameftir. Lógin um eftirlønina hjá lands­stýrisfólki varð normali­ser­að í fjør, og tá varð hesin ser­ ligi framíhjárættur til eftirløn tikin burtur. Nátúrligt er tí at hugsa sær, at lógin um eftirlønina hjá ting­fólki eisini verður verður broytt. Men hon verður valla galdandi fyri tey, sum í dag mynda polit­isku skipana – kenna vit ting­fólk rætt. Pensión Tingfólk fáa stóran pensjóns- fyrimun TINGFÓLK, SUM SKULU TAKA STØÐU TIL, UM PENSJÓNSALDURIN HJÁ FÓLKINUM SKAL HÆKKAST ÚR 67 UPP Í TIL DØMIS 70 ÁR, KUNNU SJÁLVI FARA FRÁ VIÐ FULLARI EFTIRLØN, TÁ TEY ERU 60 ÁR ARBEIÐA 16 ÁR TIL FULLA PENSJÓN Í mun til aðrar tænastumenn, sum skulu arbeiða í 37 ár fyri at fáa fulla eftirløn, so skulu tingfólk bara arbeiða í 16 ár fyri at røkka fullari eftirløn Pensjónsaldurin í Føroyum er 67 ár. Tá kunnu øll fara av arbeiðsmarknaðinum við pensjón. Við almennari fólkapensjón og Samhaldsfasta – og við privatu pensjónini, sum vit sjálvi hava spart okkum saman – um vit hava eina slíka. Tað vanliga við privatari pensjón í dag er, at vit rinda eitt ávíst gjald í eina pensjónskipan, og so rindar arbeiðs­ gevarin eisini ein part. Soleiðis hava fleiri fakfeløg fingið í lag pen­sjónir, sum rinda á leið 15 prosent av lønini í eina pensjóns­kipan. Undanfarna samgonga gjørdi ta lógarbroyting, at allir lønmóttakarar skulu rinda 15 prosent av lønini í eina pensjónskipan. Tað byrjaði í 2014, tá tey, sum onga pensjónsskipan hava, skuldu gjalda eitt prosent, og so eitt afturat í 2015 og so aftur eitt prosent afturat tey næstu 13 árini. Men nýggja landsstýrið hevur broytt hesa skipan, so hon fyribils er steðgað á tveimum prosentum. Nýggja samgongan bíðar eftir pensjóns­ nýskipanini, sum skal greiða hesi viðurskifti. Men umframt hesar pensjónsskipanir, so hava vit eisini tænastumannapensjónirnar, sum nøkur fólk fáa. Tá verður ikki rindað í eina skipan, men tá eitur tað, at tú hevur rætt til eina pensjón, sum er so stór sum ávísur partur av lønini. Tænastumenn eru menn og kvinnur, sum hava verið í ymsum almennum størvum. Fyrr vóru til dømis allir lærarar í føstum starvi tænastu­menn. Tað eru teir ikki longur. Eisini fólk í álitisstørvum hjá tí almenna annars. Tað kunnu vera stjórar og leiðarar. Politikarar eru eisini eftirløntir sum tænastumenn, tó at teir ikki eru í tænastumannastarvi. Lógin um eftirlønina hjá landsstýrisfólkum varð broytt í fjør, og tí verða tey landsstýris­ fólkini, sum nú sita, ikki eftirlønt sum tænastu­menn. Tey fingu eina rímuliga høga lønar­hækking, men afturfyri mistu tey fyri­ munar­ligu tænastu­mannaeftirlønina. Tey fáa nú 15 prosent afturat lønini í pensjóns­ inngjaldi. Men tingfólk verða framvegis eftirlønt sum tænastumenn. Hóast ein vanligur tænastu­ maður skal arbeiða í 37 ár fyri at fáa fulla pensjón, so skal ein tingmaður bara arbeiða í 16 ár. Og landsstýrisfólkini – tey sum sótu áðrenn seinasta løgtingsval – skulu hava ar­ beitt í 8 ár fyri at røkka fullu pensjónini. Eingin veit, hvussu stór rokningin verður fyri nógvu tænastumannapensjónirnar, sum tað almenna skal rinda í framtíðini. Tí tað kann ikki roknast út. Vit kunnu bara meta um tað. Somuleiðis er tað við pensjónini hjá ting­ fólki og fyrrverandi landsstýrisfólkum. Vit taka eitt dømi: Ein tingmaður fer frá við eftirløn tá hann er 60 ára gamal. Vit hugsa okkum, at hann hevur rokkið fullan eftirlønaraldur, sum hann hevur, tí at hann hevur sitið á tingi í 16 ár ella meira. Tingmaðurin fær 60 prosent av ting­ manna­lønini í pensjón. Tað er 22.220 krónur um mánaðin – 60 prosent av lønini í 34. lønar­flokki hjá tænastumonnum landsins. Umframt hesi pensjónina, so fær hann eina viðbót hvørt ár, ið tingmaðurin er millum 60 og 67 ár. Hendan viðbótin er fyri giftar tingmenn 2.341 kr um mánaðin og fyri ógiftar tingmenn 2.947 krónur um mánaðin. Soleiðis verð­ur pensjónin – alt eftir, um tingmaðurin er giftur ella ikki – ávikavist 24.560 krónur um mánaðin og 25.167 krónur um mánaðin, til ting­maðurin fyllir 67 ár, tá pensjónin aftur lækkar til 22.220 kr um mánaðin. Hesi árini kostar hesin tingmaðurin lands­ kass­anum 2.063.040 krónur í beinleiðis út­ reiðslu á løgtingsfíggjarlógini. Hugsa vit okkum so, at sami tingmaður livir til hann verður 85 ár, so skal hann hava 22.220 krónur um mánaðin í løgtingspensjón í 18 ár. Tað kostar 4.799.520 krónur. Soleiðis kost­ar hesin tingmaðurin landskassanum 6,9 milliónir krónur, sum hann fær í pensjón oman á tingmannalønina. Var talan um til dømis ein sáttmálasettan lær­ara ella ein sjúkrarøktarfrøðing, so var hendan útreiðslan 0 krónur fyri landskassan. Altso 6,9 milliónir bíligari. Tað er tí, at sátt­ mála­setti lærarin ella sjúkrasysturin eins og øll onnur á arbeiðsmarknaðinum rinda sína egnu pensjón, sum verður goldin sam­stund­ is, sum lønin verður goldin. Útreiðslan er av­ greidd, áðrenn persónurin verður pen­sjóner­ aður. Taka vit so løgmann sum dømi – og síggja burtur frá, at Aksel V. Johannesen fyrr hevur verið landsstýrismaður og tí hevur rætt til part av fyrimunarligu landsstýrismannaeftirlønini – so kostar hann landskassanum 15 prosent í pensjón oman á løgmanslønina, so leingi hann er løgmaður. Tá hann er farin úr starvi, so hevur lands­ kassin ikki fleiri útreiðslur av honum, tí at hann hevur verið løgmaður. eirikur@sosialurin.fo EINGIN KANN SIGA, HVUSSU NÓGV TÆNASTUMANNAPENSJÓNIRNAR FARA AT KOSTA LANDSKASSANUM. BARA FYRI POLITIKARAR ER TALAN UM NÓGVAR MILLIÓNIR – HELST HUNDRAÐTALS MILLIÓNIR Tænastumannapensjónir ein bumba Teir, sum hava rætt til góðu tæn­astu­ mannapensjónina sum løg­maður, eru Anfinn Kallsberg, Jóannes Eidesgaard – sum báðir fáa hesa pensjón upp á 36.000 krónur – og Edmund Joensen og Kaj Leo Holm Johannesen Mynd: Álvur Haraldsen