hósdagur 4. februar 2016síða 35

FRÍGGJADAGUR 5. FEBRUAR 2016 SOSIALURIN 15 35 Komandi partur Í komandi parti verður greitt frá teimum sjey yngru systkjunum. hann í læru hjá pápanum. Hann kom sum frá leið at yvirtaka smiðjuna. Hon gjørdist serliga kend fyri sína framleiðslu av ketlum til sentralhita. Triðja ættarlið hevur eisini tikið við. Umframt smiðju hava teir eisini handil við tilfari til rør og sanitet. Teir hava eisini Tangavirkið, sum er eitt tað fremsta virki á hesum øki í Føroyum. Palli byrjaði hetta virkið fyrst í 1960-unum, tá ið hansara vanligi leverandørur fór á húsa­gang. Í dag er tangar bert ein partur av virk­ seminum. Tilsamans eru eini 20 fólk í starvi. Fíggjarligt skil ræður eisini. Hóast fyritøkan er væl fyri, so rindar hon ikki vinningsbýti sambært Dimmalætting nú um dagarnar. Palli giftist við Elsebeth Malenu, kallað Betta, úr Vestmanna. Tey fingu børnini Rig­ mor, Nansy, Bent og Karl Erik, sum einans bleiv tvær vikur gamal. Christianna Elisabeth (Bette) 1905-1933 Betta fekk eitt stutt lív, hon gjørdist einans 28 ára gomul. Hon giftist við Johan Kjærbo á Gaddi í Sumba. Tey fingu tríggjar døtur, Judith, Solveig og Jastrid. Men tá ið hon skuldi hava fjórða barnið gekk ikki væl. Hon fekk brúk fyri lækna­ hjálp, og henda mátti fáast í Havn. Tað var ikki bara sum at siga tað tá á døgum. Fyrst mátti Betta førast við báti til Vágs og síðan við skipi til Havnar. Men áðrenn hon kundi fáa nakra hjálp, var hon deyð. Hetta hevur uttan iva verið ein ringur deyði. Johan flutti seinni til Danmarkar við børnunum. Hann giftist aftur við Her­ mandu Lisberg úr Fámjin. Tey fingu trý børn, Johan, Maju og Elisabeth. Niels Holm (Kokkurin á Argjum) 1907-2001 Sum ungur fór Niels sum so mangir aðrir við slupp. Fyrstu árini var tað við deyðsiglarum. Seinri var hann við trolarum. Einaferð mátti skipið, hann var við, koma undir land at kroka. Niels og manning endaðu í Funningi. Har møtti hann Ellu, sum bleiv skotin í honum. Úrslitið var, at Ella fór til Argir á Geil at tæna. Tað rann saman teirra millum, og giftust tey í prestagarðinum í Sandagerði í desember 1935. Tey fingu 8 børn: Ninnu, Mortan, Ragnar, Arna, Martin, Maju, Poulu og Oddfinn. Í 1938 tók pápin, Mortan, og aðrir stig til at byggja revagarð á Argjum á trøðni hjá teimum. Ein norðmaður kom til Føroya at seta Niels, sum var við í hesum virksemi, inn í viðgerð av revaskinnum. Teir fingu eisini virðisløn á eina framsýning av reva­skinn­ um í 1938. Um landið vóru fleiri slíkir garðar bygdir. Við byrjanina av krígnum gjørdist tað trupult at selja skinnini, og tískil endaði hesin vinnuvegurin. Um somu tíð keypa Mortan og Sámal Ellefsen trolaran Nýggjaberg. Bilar vóru tá bíligir á meginlandinum vegna kríggið. Mortan keypir tríggjar bilar úr Onglandi, sum hann sigldi heim til Føroya við Nýggjaberg. Hetta var ein Beford lastbilur og tveir persóns­bilar, ein Morris og ein Walsley. Niels Holm fór nú undir at koyra lastbil. Tað var sum bilførari, at flestu kendu hann. Hann koyrdi kol og mangt annað fyri Valdemar Lützen. Fleiri bilar átti hann, men ongantíð fleiri í senn. Fyrst í 70-árunum gavst hann at koyra. Tá hevði hann koyrt lastbil í umleið 30 ár. Mortan, sonurin, tók við. Hann koyrdi fyri pápan eina tíð. Niels var stórur og sterkur maður, men hann gjørdi ongan háva av sær, stillførur og góðsligur sum hann var. Niels var vanliga kallaður »Kokkurin á Argjum«. Tað er ein søga um, hvussu hann fekk hetta heitið. Hann var eina ferð kokkur á Coraliu. Tá ið hann kom umborð á fyrsta sinni, sat manningin frammi í lugarinum. Teir fáa so at vita, at nú er kokkurin komin. Tá ið manningin sær henda stóra og prúða mann­in koma niður gjøgnum leytaran, sigur ein av teimum: »Tað er vorðið sum kokk­ur, vit hava fingið!« Og navnið hekk við! Martin Johan Sofus (Gass Martin) 1908-1974 Martin byrjaði blikksmiðju í 1937 við rør og sanitet í Havn. Hann var eisini vatnmeistari hjá kommununi frá 1942-1957. Eisini var hann í sløkkiliðinum. Hann var í 1948 við til at rigga til tann fyrsta brandbilin hjá sløkki­liðinum. Undir krígnum var hann við í tí vaktar­ liðið sum kommunan setti at hava eftirlit millum annað við myrkaleggingina. Hans­ ara øki var Tinghúsvegur frá Martin Dam til Aage Michelsen og Samuel Debes vestanfyri Ting­hús­vegin oman til Andreas Ziska. Mest kendur gjørdist Martin, tá ið hann fór at selja fløskugass. Tað var longu í 1937, at hann gjørdist umboðsmaður fyri Dansk Flaskegas, sum í 1942 broytti navn til Kosangas. Gass var sera hent og nógv brúktu fløsku­gass millum annað til bakarovnar. Tað var ikki fyrr enn í 1959, at gass varð fylt í tangar. Áðrenn komu gassið í fløskum til landið. Fyri at lýsa kollveltingina við gassi kann verða endurgivin grein, sum stóð um fløsku­ gass í bløðunum Sosialurin skrivaði 28.2. 1959 Kosangass støð í Havn Ein tátturin at lætta um og gera alt meira moderna er brúkið av gassi í tí dagliga. Serliga hjá húsmóðurini, hon hevur mangt stríðið við at kynda upp - og øsku at bera út og brenni inn. Tað er vorðið meira og meira vanligt at brúka elektriskar komfýrar ella gass­ komfýrar, hentari og reinligari um at fara. Kosangass er eitt navn, sum fólk eftir­ hondini eiga at bera kenslu av. Seinastu árini hevur hetta felag selt nógv gass til Føroya og hevur gassnýtslan sýnist at verið hent og minst líka bílig sum vanlig kolfýring, men við tí stóra fyrimuni, at einki stríð er av tí. Tveir stórir gasstangar eru settir upp á Viðanesi í Havn og nýliga var gass-skipið Elsa Tholstrup á Havnini við gassfarmi til gass­bingur og hevur henda broytingin við sær, at ein vanlig gassfløska fyri 22 kr er nú farin niður í 19 kr. Mong húsmóður man gleðast um broyt­ ingina. Tá ið Martin gavst tók sonurin Finn við. Fyri­tøkan er til enn undir navninum Føroya Gassøla men við nýggjum eigarum. Martin giftist við Daniellu f. Næs í Hvalba. Tey fingu børnini Dann, Morid, Edith og Finn. Tey bygdu í Tungugøtu. Richard Svenning 1913-1985 Richard var tann kendi handilsmaðurin á Argjum. Upprunaliga var tað pápin, sum byrjaði handilin nærindis barnaheiminum hjá teimum. Richard tók yvir, tá pápin doyði. Hann útbygdi handilin seinni. Hetta er nú­verandi PE handil á Argjum. Richard var fjølbroyttur maður. Hann var til skips í seks ár. Tvær ferðir var mann­ ingin í deyðavanda, men tíðin var ikki komin. Hann hevði verið á Háskúla, og hann var virkin innan missiónina og kirkjuna. Richard var eisini virkin í føroysku sjó­ mans­missónini, sum var hansara hjarta­ barn. Saman við øðrum setti hann pening í trolarar til tess at vinna føroyingum víðari ræsur vinnuliga. Hann var við til at reiða út trolararnar Barm, Múlan, Nýggjaberg, Varðberg og seinni sluppina Seagull. Hann var áhugaður í politikki og var virkin fólkafloksmaður. Áðrenn Havnin fór upp í SEV var hann eld­hugaður fyri hesum tiltaki og var limur í fyrsta stýrinum. Richard var limur í kommunustýrinum fyri Tórshavnar Uttanbíggja kommunu frá 1939-1947. Seinastu fýra árini var hann formaður. Tað var í 1946, meðan Richard var for­ maður, at stig varð tikið til at byggja skúla á Argjum. Í 1947 verður samtykt at heita á Niels Paula Hansen, byggimeistara á Glyvrum, um at gera tekning og kostn­ aðar­ætlan. Skúlin var liðugur í 1952 og Olaf Petersen gerst lærari. Tá var Richard næst­ formaður í skúlanevndini. Í 1970 tóku Richard Mortensen, svágurin Val­bjørn Dalsgarð og Olaf Petersen (gamli­ lærari) stig til at byggja eina kirkju og missiónshús á Argjum. Richard læt grund­ stykkið. Húsið var liðugt bygt í des. 1974, og varð tað vígt 4. sunnu­dag í advent hetta sama árið. Argja Palli var elstur av systkjunum Betta og maðurin Johan Niels Holm saman við konuni Ella og dótrini Ninna Martin, kendur sum Gass Martin Richard Mortensen