hósdagur 17. mars 2016síða 8

FRÍGGJADAGUR 18. MARS 2016 SOSIALURIN 33 8 HJÚNABANDSLÓGIN ELJUSTRÍÐIÐ UM TEY TRÝ ORÐINI »...eller seksuelle orientering«. Tað vóru orðini, sum um í 1988 vórðu mett at legalisera homosexualitet í Føroyum. Allir tingmenn vóru ímóti, tá atkvøtt var í løgtinginum 2. mai í 1988. Bara ein atkvøða var fyri. Hon var frá einastu kvinnu á tingi, Karini Kjølbro EIRIKUR LINDENSKOV T að vóru hesi trý orð­ini: »eller seksuelle orien­ter­ ing«, sum settu eld í fyri góðum 28 árum síðani. Eitt uppskot um broting í borgar­ligu revsilógini varð borið í tingið. Broytingin var í grein 266b, har trý orð skuldu leggjast afturat, so at nýggja orðingin fór at verða soljóð­andi: »Den, der offentligt eller med for­sæt til udbredelse i en videre kreds fremsætter udtalelse eller anden meddelelse, ved hvilken en gruppe af personer trues, forhånes eller nedværdiges på grund af sin race, hudfarve nationale elle etninske oprindelse eller tro eller seksuelle orientering, straffes med bøde, hæfte eller fængsel indtil 2 år« Tað var tann 10. desember í 1987, at landsstýrið samtykti at leggja málið um at seta lóg nr. 337 frá 3. juni 1987 um broytingar í revsi­ lógini um forboð móti mismuni vegna rasu v. m. í gildi í Føroyum. Í landsstýrinum sótu tá Javn­ aðarflokkurin, sum hevði løg­mann, Tjóð­veldisflokkurin, Sjálv­stýris­ flokkurin og Kristiligi Fólka­flokk­ urin Føroya Framburðs- og Fiski­ vinnu­flokkurin. Tá landsstýrið samtykti at leggja hesa lógarbroyting fyri ting­ið, vóru øll landsstýrisfólkini á fundi, eisini Niels Pauli Danielsen úr KRFFFF, sum seinni kúvendi, tá hann uppdagaði, at hendan lógar­ broyt­ing var fyri at verja samkynd. Uppskotið kom til 1. viðgerð í løg­tinginum uttan at nakar mót­ mælti, og málið varð sum vanligt beint í nevnd. So er tað, at Kristiligi Fólka­flokkurin raknar við. Endamálið við hesi lógar­broyt­ ing, sum per automatikk kom úr Fólkatinginum, var at verja sam­ kynd ímóti happing og for­fylging. Og Kristiligi Fólka­flokk­urin krevur nú, at málið verður tikið aftur. Legalisera homosexualitet Eldur er nú í grindini. Landsstýrið verður lagt undir bæði eitt og annað – eisini at vera ógudiligt, tí tað við hesum lógaruppskotið verj­ ir siðloysi. Kristilig Fólkaflokkurin sendir samgongufeløgunum bræv, har flokkurin sigur, at hann til­skil­ar sær at standa leysur av samgongu­ skjalinum og av annars gjørdum av­talum. Hetta tóku Javnaðarflokkurin, Tjóð­veldisflokkurin og Sjálv­stýris­ flokk­urin sum eina uppsøgn av sam­gongusamstarvinum. Torur Niclasen, løgtingsmaður og formaður í Kristiliga Fólka­ flokk­inum, sum tá var farin í tvín­ ingar, kravdi av landsstýrinum, at málið varð tikið aftur. Men tað var eing­in møguleiki, gjørdi Atli Dam, løg­maður, púra greitt. Vilhelm Johannesen var lands­ stýrismaðurin, ið legði uppskotið fram. Tordur Niclasen legði tað út sum, at landsstýrið við hesum vildi legalisera homosexualitet, men tað var als ikki tað, sum málið gekk út uppá, segði Vilhelm Johannesen. Bíblian sum amboð ímóti javnstøðu Stríðið um javnstøðulóg og javn­ støðu­nevnd var eisini drigið upp í hetta málið í 1987. Kristiligi Fólka­ flokk­urin og annars meiriluti á tingi stríddist við hond og fót ímóti, at setast skuldi ein javnstøðunevnd, og her var Bíblian eisini brúkt sum argu­ment, soleiðis at løgtingið ikki við lóg fór at trýsta kvinnur fram at valdinum. Endin av hesum stríðnum var, at Kristiligi Fólkaflokkurin fór úr sam­gonguni, sum harvið misti ein ting­mann. Men í staðin fyri Kristiliga Fólkaflokkin kom hin helvt­in av skrædnaða flokkinum, sum nú æt Framsóknarflokkurin, við Adolf Hansen, upp í lands­ stýris­samgonguna, og í staðin fyri Niels Paula Danielsen fór Karolina Petersen í landsstýrið. Tá lógarbroytingin umsíðir kom fyri tingið aftur í 2. viðgerð, fall málið við einum braki. Bara ein atkvøða var fyri. Tað var Karin Kjølbro. Søgan um viðgerðina Málið varð lagt fyri tingið 23. februar í 1988. 25. februar var málið til 1. viðgerð í løgtinginum og beint í rættarnevndina. Undir viðgerðini kom nevndin eftir, at verandi lóggáva veitir trygd fyri, at bólkar ella minnilutar verða ikki háðir og heldur tað tí vera óneyðugt við broytingum í galdandi revsilóg. Ein samd rættarnevnd mælti til at samtykkja hetta. 2. viðgerð var í løgtinginum 2. mai 1988. Tá fall uppskotið hjá lands­stýr­inum við 1 atkvøðu fyri og 17 ímóti. Harvið endaði fyrsta stríðið um tey trý orðini í grein 266b. Royndin hjá Finni Helmsdal Næstu ferð, málið varð fyri á tingi, var tá Finnur Helmsdal, løg­tings­ maður, sáli, fyri Tjóðveldi, legði upp­skotið fyri tingið í 2005. Tá fall mál­ið – tó ikki við sama braki sum í 1988, men við 11 atkøvðum fyri og 19 ímóti. Tá hetta málið var til við­ gerðar, sótu Javnaðarflokkurin, Sam­bands­flokkurin og Fólka­flokk­ urin í landsstýrinum. Í sam­gongu­ skjal­inum var eingin binding um hetta mál. Í 2006 bar til Í 2006 løgdu Finnur Helmsdal og Annita á Fríðriksmørk málið fyri tingið á triða sinni. Og nú bar til. Upp­skotið varð samtykt við 17 at­ kvøðum fyri og 15 ímóti. Í borgarligu samgonguni, sum sat til í fjør, hevði Miðflokkurin tryggj­að sær, at mál sum hesi, eitt nú at loyva samkyndum at giftast, ikki skuldu samtykkjast. Nýggja samgongan hevur tvørtur­ímóti annað endamál, tí Javn­aðarflokkurin, Tjóðveldi og Fram­sókn fóru til val upp á at veita sam­kyndum hesi rættindi. Nú fáa vit so at síggja, hvussu leikur fer. Men vit kunnu staðfesta, at stríðið um at geva kvinnum sama rætt sum menn – stríðið um at seta lóg í gildi um javnstøðu millum kyn­ini, og stríðið um tey trý orðini í revsi­lógini, síðani 1987 hevur ment seg til stríðið um at loyva sam­ kynd­um at giftast borgarliga. Tað ríður um snarið í løg­ting­ inum. Meiriluti er fyri at geva sam­ kyndum hesi rættindi. Men semja er ikki um, hvussu hesi rættindi skulu kallast. EIRIKUR@SOSIALURIN.FO Forsíðan á Sosialinum, leygadagin 26. mars 1988 Ati P. Dam Finnur Helmsdal Niels Pauli Danielsen