hósdagur 17. mars 2016síða 21

FRÍGGJADAGUR 18. MARS 2016 SOSIALURIN 33 21 Sambært Jørn Astrup Hansen kundi eitt uppskot verið at loyst Eik Banka úr TF Samtakinum og latið partapeningin í bankanum til ein grunn, sum er óheftur av TF Samtakinum og bankanum. Bankin vil við hesum verða ogn hjá føroyska fólkinum. – Rímiligt nokk, heldur Astrup, tað var jú tað føroyska fólkið, sum høvdu spart pengarnar upp, ið bankin varð keyptur fyri tá hann tók seg burturúr nevnd- ­ini. Sambært honum er høvuðs­ trupul­leikin í nevndunum í fíggj­ ar­ligu risunum í Føroyum ikki neyð­turviliga, at fólkini ikki hava neyð­ugu førleikarnar. – Eg kann vissa teg um, at tað nokkso ofta bilar við integriteti, heiðursemi og óheftni í stýrunum. Tað er jú ikki nokk at vita av einum trupulleika. Man skal eisini hava dirv­ið og kraftina til halda fast móti dagligu leiðsluni, tá tað er neyð­ugt, greiðir Jørn Astrup Hansen frá. Fittir fýrar eru farligir Tá Jørn Astrup Hansen á fyrsta sinni kom til Føroya og varð settur sum stjóri í Sjóvinnubankanum undir kreppuni í 1993, slapp hann av fremsta bonki at uppliva hvussu nevndararbeiði í Føroyum gekk fyri seg. Tá hann sum nýliga innkomin banka­stjóri spurdi seg fyri um nevndarlimir, vinnulívsmenn og onnur fólk í Føroyum, fekk hann ofta bara turrisliga at vita, at við­ komandi var ein fittur fýrur. At reka eina stóra fíggjar­fyri­ tøku krevur tó meira enn bert fittar fýrar. Tað krevur dirvið at taka truplar avgerðir og at standa ímóti, tá trýstið er størst. Men hesir eginleikar hava skortað í føroyska fíggjargeiranum, tá tørvurin á tí hevur verið størstur. – Eg havi áður sagt tað, at Føroyar kunnu tykjast at vera eitt kon­sekvens­leyst samfelag. Har eru nógvir fittir fýrar, og mann dvølur við at taka avgerðir, sum kunnu fáa avleiðingar fyri onnur. Tað er jú eitt lítið samfelag, har sambondini eru tøtt. Føroyar eru í vanda fyri at koma at líða undir tí, mann kann kalla »hensynsbetændelse«, greiðir fyrrverandi bankastjórin frá. Sambært honum er hetta eitt sjúkueyðkenni, ið gongur aftur í báðum bankakreppunum. Hann er avgjørdur um, at føroysku bank­arnir kundu – og áttu at havt – byrgt upp fyri at kreppan gjørd­ist so mein í 90’árunum, men at teir ikki orkaðu at ganga ímóti streym­inum. Tað sama er galdandi fyri nevnd­ir­nar í Eik Banka upp undir fíggjar­kreppuna. Tær vóru ov veikar og tordu ella vildu ikki at siga ovur­honds sterku dagligu leiðsl­uni í bankanum ímóti. Bygnaðurin eigur at verða bannaður Veikar nevndir eru tó ikki allur trupulleikin. Nevndarlimir kunnu skiftast út og nevndin kann styrkj­ ast. Trupulleikin við veikum nevnd­um gerst fyrst serliga vanda­ mikil, tá tað er blandað saman við einum bygnaði, ið líkist tí vit síggja í TF Samtakinum í dag. Talan er nevniliga um neyvt sama bygnað, vit sóu í flestu av krakkaðu spari­ kass­unum í Danmark og í gamla Eik Banka, ið eisini fór av knór­ anum. Tá donsku og føroysku spari­ kass­arnir eftir lóg í 1988 fingu loyvi at broyta bygnað til partafeløg, fingu teir tveir møguleikar. Annar var hylkismøguleikin, har egin­ ognin í sparikassanum varð stand­ andi í felagnum sum reserva. Tann seinni og betri kendi í Føroyum er møguleikin at skipa spari­ kassan um til ein grunn. Tann møgu­leikin merkir, at sparikassin letur øll aktiv og passiv til eitt ný­ stovnað partafelag, sum so verð­ ur bankin, meðan sjálveigandi spari­kassin verður broyttur til ein vinnurekandi grunn, sum so eigur øll partabrøvini í nýstovnaða bank­ anum. Sostatt verður grunnurin einsamallur eigari í sparikassanum, og kann so selja burturav parta­ brøv­unum, eitt nú um mann ynskir at verða skrásettur á einum virðis­ brævamarknaði, ella velja at varð­ veita einsamalla ognarrættin. Ein av treytunum fyri at henda lógin fekk undirtøku frá donsku sparikassunum, var tó at grunnurin ikki fekk eitt alt ov sjálvstøðugt lív í mun til ný­stovn­ aða partafelagið. Tí setti danska Sparekasse­foreningen sum krav, skuldi grunnurin, sum var einsa­ mallur eigari fáa ræðisrættin á spari­kassanum, at tað var eitt týðiligt samanfall millum nevndar­ limir í partafelagnum og nevnd­ar­ limir í grunninum. Av 18 donskum sparikassum, sum valdu henda møguleikan, eru 7 farnir av knór­ anum, meðan 6 máttu lata seg yvir­ taka av øðrum banka. Bert fýra av teimum upprunaligu 18 spari­kass­ unum eru eftir í dag. Tað var eisini sami bygnaður, vit sóu í gamla Eik Banka. Eik Grunn­urin átti til yvir 50 prosent av parta­brøvunum í Eik Banka, og hevði sostatt ognar- og ræðisrættin á bank­anum. Samstundis varð nevndin í Eik Grunninum neyvt tann sama sum í nevndini fyri Eik Banka. Og tað var sama nevnd, ið ikki megn­aði at seta seg upp móti ella bjóða stjóranum í Eik Banka av, tá størri og størri ævintýr vórðu sett út í kortið, og sum at enda koyrdu bankan á heysin. Framhald á næstu síðu »Súni Schwartz Jacobsen er ein dugna­ligur grannskoðari og ein dugna­ligur stjóri, sum vil valdið. Og tað skal ein stjóri í einum stórum banka jú helst eisini. Trupulleikin upp­stendur, tá stjórin, sum vil valdið, ikki fær nóg nógv mótspæl, og tað fær Súni Schwartz Jacobsen ikki« Jørn Astrup Hansen MYND: ÁLVUR HARALDSEN