mánadagur 21. mars 2016síða 11

11 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 21. mars 2016 · Nr. 34 VITJAN ÚR GRØNLANDI Turkur í Suðurgrønlandi, minni ísur og heitari sjógvur er partur av veðurlagsbroytingunum Vit síggja og merkja at veðurlagið broytist Árni Gregersen Eitt tað land, sum av álv­ara merkir verðurlags­broyt­ing- arnar er Grønland. Í Suðurgrønlandi hevur verið so turt seinastu fimm árini, at tað av álvara er far­ ið at ganga útyvir jarðar­ brúkið har suðuri. – Tað er ein partur av tí, men vit merkja so sanni­ liga eisini at sjógvurin er munandi heitari og at ísur minkar meira og meira og liggur styttri tíð, sig­ur grøn­lendski lands­stýris­for­ maðurin, Kim Kielsen. Fylgjurnar eru, at veiði­ mennirnir í Grønlandi fáa verri veitt, men hetta hevur eisini við sær, at sjálvt veð­ ur­lagið broytist. – Nógv meira illveður er á okkara leiðum og alt flyt­ ur seg norðureftir, har tað enn er kaldari, sigur Kim Kiel­sen. Fleiri fiskasløg flyta seg eisini norðureftir. Til dømis er lodna farina t síggjar á Thule-leiðini, har lodna ongantíð fyrr hevur verið at fáa. Eisini nýsa og fleir sløg av stórhvali ota seg longur og longur norðureftir. Vinnuligir fyrimunir Allur heimurin ótast fyri veð­ur­lagsbroytingunum og ong­in dugir enn at siga, hvussu álvarsligar tær kunnu blíva. Hóast hendan óttan, so kunnnu grønlendingar síggja nakrar vinnuligar fyri­munir nú ísurin bráðnar og sjógvurin gerst heitari. – Fiskivinnan gremur seg ikki nú. Meira sjógvur er at fiska í og fleiri fiskasløg koma okkara veg. Millum annað makrelurin, sum hev­ur verið eitt fantastisk ískoyti hjá fiskivinnuni, sigur Kim Kielsen. Hann sigur eisini, at norð­anfyri har leita hevur verið og útvunnið blýggj og sink, er ísurin bráðnaður. Har sær út til, at stórar mongdir eru, sum til fer at bera til at útvinna. Veðurlagsbroytingarnar gera eisini, at eitt nýtt slag av ferðafólki kemur til Grønlands. Hetta eru ikki vanlig ferða­fólk, men fólk, sum hava nógvar pengar og sum hava áhuga fyr i t fylgja við í veðurlagsbroytingunum. – Talið av ferðafólki vaks við sjey prosentum í fjør, men hetta hongur eisini sam­an við, at íslendingar hava sett ferð á flúgvingina til Grønlands, sigur Kim Kielsen. Gongur framá Grønlendski búskapurin er enn eitt sindur tungur, men tað gongur framá. Grønlendski lands­stýr­ is­maður sigur, at brutto­ tjóðarúrtøkan vaks 2,7 pro­sent í fjør – eitt sindur meira enn grønlendska bú­ skaparráðið hevði mett. Grønlendingar fáa í ár 3,6 millijardir í statsstuðli úr Danmark. Hetta kann samanberast við tær 650 milljónir Føroyar fáa úr Dan­mark í ár. – Tað ger tað sjálvandi lættari, men vit mugu minn­ast til, at Grønland er eitt so risastórt land, sum fá duga at fyristilla sær. Tað kostar at reka eitt slíkt samfelag, sigur lands­stýris­ formaðurin. Hann sigur, at hann sum politikari hevur verið á nógvum altjóða fundum, men tað er altíð torført at fáa fólk at skilja, hvussu stórt land, Grønland er. – Ikki fyrr enn eg fekk umhvørvisnevndina hjá Norðurlandaráðnum til Grønl­ands, fungu tey eina hóming av, hvussu stórt okkara land er og hvussu stórar avbjóðingarnar eru, sigur Kim Kielsen. Hann sigur eisini, at so hvørt ísurin bráðnar so gerst tað eisini nógv myrk­ ari har norðuri. Tað krevur meira orku og alt skal flyt­ ast langan veg. Grønland framleiddi 70 prosent av elorkuni úr vatni í fjør sigur hann. – Og vit dálka ikki serliga illa. Alt CO2 útlátið svarar til tað, sum eitt dansk kol­ kraft­verk letur út, sigur hann. Sjálvt um grønlendingar fingu heimastýri góð 30 ár seinni enn føroyingar, so virkar umsitingin í Grønlandi eins væl og í Føroyum Fyrisitingin eins væl fyri í Nuuk sum í Tórshavn Árni Gregersen Meðan Føroyar fingu heima­stýri í 1948, so gingu heili 31 ár afturat til Grøn­ land eisini fekk heimastýri. Hóast føroyska heima­ stýr­ið hevur 30 ára meiri royndir, so meta grøn­lend- ingar, at teirra umsiting er komin eins langt og tann føroyska og at um-sit­ing­ ar­nar báðar í dag virka á nøkulunda sama støði. – Okkara umsiting bygg­ir í stóran mun á ta fyri­sit­ing, sum danski stat­ur­in hevði í Grønlandi, tá ið vit fingu heimastýri, sig­ur Kim Kiel­ sen, lands­stýrisfor­mað­ur. Tað vil siga, at mong av teimum, sum búðu í Grøn­ landi og arbeiddu í fyri­ sitingini hildu fram. Tey kendu til mannagongdir og ann­að. Tey, sum ikki hildu fram, vóru tey, sum ar­beiddu fyri heimastýri í Keypmanna­ havn. – Sjálvandi er ein menn­ ing farin fram, so eg haldi eg tori at siga, at vit í dag eru á sama støði, sum umsitingin er í Føroyum. Okkara størsti trupulleiki er finna dugna­ lig fólk við røttum út­búgv­ ingum til okkara fyrisiting, sigur hann. Hann sigur, at Grønland í dag er at rokna sum eitt nýmótans samfelag, men tey hava ein trupulleika, tí tey arbeiða við tveimum mál­um, grøn­lendskum og donsk­um. Hetta hevur við sær, at í umsitingini er manningin blandað við fólki, sum tosa hvør sítt mál. Á leið 80 pro­ sent tosa danskt. Danskt móðurmál Í Grønlandi eru á 20 pro­ sent av fólkinum, sum hava dansk sum móður­ mál. Hyggur ein eftir í fyri­si­t­ingini, so er tað um­ vent har. Har eru tað 80 prosent, sum hava danskt sum móðurmál, meðan 20 prosent tosa grønlendskt. Endamálið hjá lands­ stýr­inum er at seta grøn­ lendingar í leys størv í umsitingini, men tað vísir seg ofta, at serliga danir, sum søkja, er betur fyri og hava betri útbúgvingar til størvini. Tí verða tey ofta tikin framum grønlendignarnar. – Hetta ger, at vit hava ov stóra útskifting í fyri­sit­ ing­ini, tí mong teirra koma aðra­staðni frá, sigur Kim Kielsen. Í mun til í Grønlandi, so hendir tað so at siga ikki longur, at donsk em­bætis- fólk verða sett í føroysku umsitingina. Hendir tað, so hava hesi fólkini vanliga tilknýti til Føroyar á annan hátt eisini. – Grønland merkir av álvara veðurlagsbroytingarnar, sigur Kim Kielsen, landsstýrisformaður Mynd: Álvur Haraldsen