týsdagur 24. august 2004síða 8

Nr. 159 - 24. august 2004 15 Flestu línuskip í Klaksvík hava ligið ein part av summarinum, tá ið fiskidagarnir fóru at ganga undan. Skipini eru nú riggaði til aftur og eru so smátt byrjaði at fara útaftur FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Klaksvík: Á Kósini í Klaksvík høvdu tey bert stongt í eina viku í summar. Hetta var í ólavsøkuvikuni. Annars hevur verið arbeitt alla tíðina, og fólk hava lagt sær summarfrítíðina til rættis, soleiðis sum tað nú einaferð hevur passað best. Egil Johansen sigur, at hóast flestu línubátar í Klaksvík hava ligið nú upp- undir endan av fiskiárinum, tí dagarnir vóru farnir at ganga undan, so hevur kortini væl av fiskaarbeiði verið á Kósini. – Vit keypa fisk beinleið- is frá skipunum, serliga línubátunum, eins og vit keypa fisk á uppboðssølu. Mest hýsa Seinasta fríggjadag keypti Kósin veiðina hjá línuskip- unum, Núpi og Jákupi B, sum høvdu eini 70.000 og 90.000 pund hvør. Núpur royndi á leiðini í ein út- nyrðing úr Mykinesi, og Jákup B var á Føroyabanka. Egil sigur, at meginpart- urin av veiðini hjá skipun- um hendan túrin var hýsa. – Lítil toskur hevur sum heild verið uppi í veiðini seinastu tíðina, og sjálvt um Jákup B var á bankanum hendan túrin, høvdu teir lítið av toski. Hann sigur, at ein stórur partur av veiðini hjá línu- skipunum í summar hevur verið longa og brosma. Mánadagin arbeiddu tey hýsu á Kósini og á Royki- virkinum, Pure Wather, sum Kósin nú eisini eigur saman við øðrum. – Sum er, roykja vit bara hýsu. Vit hava eisini roykt laks, men í løtuni verður eingin laksur royktur, sigur Egil. Øll fiskasløg Kósin í Klaksvík er annars eitt rættiliga fleksibult virki, sum keypir og ar- beiðir flestu fiskasløg og hevur at kalla allar fram- leiðslur. – Umframt flakafram- leiðslu av ymiskum slagi, sum fer til frystingar, hava vit eisini saltfiskafram- leiðslu og royking, sigur Egil. Mánadagin, tá ið vit frættu úr Klaksvík, lógu einir 7-8 smáir útróðrarbát- ar landingarklárir. Onkur hevur verið við línu og onkur við snellu. Bátarnir selja um uppboðssøluna, har fiskurin verður seldur sum útróðrarfiskur. Egil Johansen veit annars at siga, at lítil útróður hevur verið í summar, men hann væntar, at útróðurin fer at taka seg uppaftur so hvørt, sum tað líður úr á heystið. Í síðstu viku landaðu partrolararnir, Vest- urtúgvan og Grøna- nes, eini 260.000 pund av upsa og øðr- um fiskasløgum í Miðvági og Vest- manna FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Miðvágur: Partrolararnir, Vesturtúgvan og Grønanes, gjørdu ein góðan túr í nøgd í síðstu viku. Vesturtúgvan, sum land- aði í Miðvági, hevði eini 120.000 pund av upsa og eini 10.000 pund av toski, hýsu og øðrum fiskasløg- um. Grønanes, sum landaði í Vestmanna, hevði umleið somu nøgdir av fiski. Jason Johannesen, virkis- leiðari á virkinum hjá Fiskavirking í Miðvági, sigur, at bæði skipini vóru full undir lúkurnar. Smáur fiskur Hann sigur, at upsin fram- haldandi er rættiliga smá- fallandi, og tað er hýsan, sum virkið keypir, eisini. – Í fyrsta lagi royna vit at fáa fatur á hýsu, men tá ið ov lítil hýsa er á marknað- inum fyri líkinda prís, keypa og arbeiða vit upsa. Toskin gera vit einki við; hann fer til onnur virki, eitt nú til saltfiskavirkið á Toft- um. Virkisleiðarin sigur, at flestu fiskasløg eru bleyt hesa tíðina av árinum, og serliga plagar august mán- aði at vera hin ringasti í so máta. – Tað er lýtt í veðrinum, og nógv reyðæti er í fisk- inum. Flestu skipini gera stuttar túrar, og sjáldan eru túrarnir longri enn einar átta og í mesta lagi tíggju dagar. Men hóast túrarnir eru stuttir, blotnar fiskurin skjótt undir hesum umstøð- um. Sagt verður frá nógvari ræðæti vestanfyri. Mest í bili Meginparturin av fiskinum, sum arbeiddur verður í Miðvági, kemur í bili, men tað merkir ikki, at virkið ikki eisini keypir nógvan fisk beinleiðis frá skipun- um. – Tað gera vit, sigur Jason Johannesen og vísir á, at fiskurin í flestu førum verður landaður aðrastaðni og fluttur í bili í Vágarnar. Vesturtúgvan landar tó fyri tað mesta í Miðvági og Grønanes í Vestmanna. Virkisleiðarin sigur, at rættiliga støðugt fiska- arbeiði hevur verið í Mið- vági seinastu tíðina, men seinasta fríggjadag var einki at gera. – Vit keyptu eisini fisk hendan dagin, men hann kom so seint vestur. Tí lá hesin fiskurin niðurfyri til mánadagin og týsdagin. Mánadagin hevði virkið í Miðvági tískil 32.000 pund av hýsu og stívliga 40.000 pund av upsa inni. Hvussu hendan vikan annars kemur at roynast, dugdi Jason Johannesen ikki at siga, tá ið vit frættu mánadagin. – Men vit vænta, at Vest- urtúgvan og Grønanes koma innaftur at landa í hesi vikuni, sigur virkis- leiðarin, ið annars dúvar hýsu og upsa, sum verður á marknaðinum hesa vikuna. Ísfiskatrolarar, sum royna undir Føroy- um, hava eisini fingið meira av smá- um upsa enn vanligt á djúpri vatni FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Mong munnu spyrja, hvar tann stóri gýtingar- fiskurin er, tá ið rættiliga nógvur smáupsi er at fáa, men lítil og eingin stórur fiskur. Tað eru teir, sum fylgja við í fiskivinnuni, ið halda, at tá ið føðin minkar, er tað í fyrsta lagi tann stóri fiskurin, sum fer út at leita sær eftir føði, meðan tann smái fiskurin heldur seg nærri landi og inni á landgrunn- inum. Sosialurin hevur frætt, at uppi í veiðini hjá eitt nú svartkjaftatrolarum hava nøgdirnar av stórum upsa, toski og partvís hýsu seinastu 3-4 árini verið størri enn vanligt. Samstundis hava ís- fiskatrolarar, sum royna undir Føroyum, fingið meira av smáum upsa enn vanligt á djúpri vatni. Kanska er tað so, halda fiskimenn og teir, sum varða av vinnuni, at tann stóri fiskurin sveimar meira, enn áður hildið, tá ið føðin minkar, meðan tann smærri fiskurin í størri mun heldur seg nærri landi, sum nú einaferð liggur til hansara náttúru. Sosialurin fer í einum øðrum blaði at venda aftur til hendan áhuga- verda spurningin. Núpur og Jákup B landaðu fríggjadagin Kósin í Klaksvík er eitt rættiliga fleksibult virki, sum keypir og arbeiðir flestu fiskasløg og hevur at kalla allar framleiðslur Svartkjaftatrolarar fáa upsa og tosk Fullir undir lúkurnar av upsa Fiskifrøðingar halda, at smái upsin er eitt tekin um, at royndin er ov stór. Fiskurin sleppur ikki at veksa, áðr- enn hann verður tikin. Fiskimenn halda hinvegin, at toskurin er so illa fyri í løtuni, tí upsin hevur yvir- tikið landgrunnin FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tað er ikki bara upsin, sum seinastu árini hevur verið nógvur og rættiliga smáur. Sama er eisini við hýsuni, sum nógv vísir seg at vera til av. Á virkinum hjá Føroya Fiskavirking í Miðvági, sigur Jason Johannesen, virkisleiðari, at eini 60% av hýsuni, sum virkið keypir, er 3’arar. Tað merkir, at 60% av hýsuni hjá skipunum vigar nið- anfyri 800 gram. Nakað er eisini av 4’arum, og tað er rættiliga smá hýsa. Hann sigur, at bert ein lítil partur av veiðini hjá skipunum er stór hýsa. – Fiskurin er misjavn- ur til dygdar, nú tað er lýtt í veðrinum, og fisk- urin er leysur í kjøtinum. Sambært fiskimonn- um, sigur Jason, at nógv reyðæti er í sjónum, og tað ger eisini, at fiskurin blotnar skjótt, hóast túr- arnir ikki eru langir. Virkisleiðarin sigur, at fiskurin í hýsuni hjá línubátunum er betur enn hjá trolarunum, tí trol-ar- arnir tóga leingi, meðan ein og ein hýsa kemur inn um lúnningin hjá línubátunum. - Hinvegin er hýsan hjá trolarunum sum heild feitari enn hjá línubátun- um, sigur Jason Johanne- sen at enda. Loynidómar Upsin hevur leingi verið smáur, men nógv hevur verið til av honum. Nú er so tað sama galdandi við hýsuni, sum eisini vísir seg at vera nógv til av. Fiskifrøðingar halda, at smái upsin er eitt tekin um, at royndin er ov stór. Fiskurin sleppur ikki at veksa, áðrenn hann verð- ur tikin. Fiskimenn halda hin- vegin, at toskurin er so illa fyri í løtuni, tí upsin hevur yvirtikið land- grunnin. Spurningurin er so, um hýsan er so smáfallandi, tí royndin eftir henni eis- ini er ov stór. Náttúran goymir sínar loynidómar, og tað kann vera torført at vera fiski- frøðingur, tá ið náttúran ikki háttar sær eftir »bókini«. Tað ger hon minni enn so altíð… Smáfallandi upsi og hýsa Í Miðvági arbeiða tey hýsu og upsa. Einstøk skip leggja veiðina upp í Miðvági, men í flestu førum kemur fiskurin, sum virkið keypir, vestur í bili 15 14 Nr. 159 - 24. august 2004 Bjarti Mohr hevur keypt gamla Heyga- drang aftur til Føroya. Men hann skal fiska undir ES flaggi og fær sostatt atgongd til fiskileiðir heilt úr Afriku og norður til Svaldbard FISKIVINNA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Gamli Heygadrangur er nú aftur á føroyskum hondum! Bjarti Mohr hevur keypt gamla Heygardang, ella Orcades Viking, sum hann eitur nú, aftur til Føroya. Hann hevur keypt skipið saman við einum íslend- ingi, men tað er føroying- urin, sum eigur tveir trið- ingar av skipinum. Bjarti Mohr sigur, at keyparar og seljarar eru samdir um ikki at upplýsa prísin, men hann sigur, at báðir partar eru nøgdir. Kortini kann sigast, at Orcades Viking hevur verið lýstur til sølu fyri 5,5 milli- ónir ensk pund, tað eru góðar 60 milliónir krónur. Men Orcades Viking kemur ikki at fiska undir føroyskum flaggi. Teir báðir, sum hava keypt skipið, hava eisini keypt eitt felag í Niður- londum, sum hevur ymisk fiskirættindi og harvið fáa teir atgongd til fiskirætt- indini hjá ES londunum. Eisini í tí felagnum eigur Bjarti Mohr tveir triðingar. Sostatt fer Orcades Viking at fiska undir niðurlendsk- um flaggi. Men afturfyri fær hann fiskirættindi helt út Afriku og norður til Svaldbard. – Hann hevur sera stórar møguleikar at fiska og gongur ikki heilt illa, fer hann ikki at klára at fiska kvoturnar upp, sigur Bjarti Mohr. Í løtuni liggur Orcades Viking í Las Palmas, men nýggju eigararnir fara eftir honum í morgin og hann kemur til Føroya um einar 14 dagar. Síðani skal skulu ymsar ábøtur gerast við hann, áðrenn hann fer til fiski- skap. Einir 60 mans verða knýttir at skipinum, men 40 mans eru við hvørja ferð og so skiftast teir um at vera umborð. Av teimum vera fleiri føroyingar, eitt nú yvirmenninir, men eisini á dekkinum. Annars verða russarar og aðrar tjóðir, við. Mugu royna nýggjar leiðir Okkum vitandi er hetta ein nýggj roynd í føroyskari fiskivinnu. – Tað sær út til at trongja samanum hjá okkum, og vit missa fleiri og fleiri rætt- indi á fjarleiðum. Sostatt er neyðugt at royna nakað nýtt, sigur Bjarti Mohr. Tí hava teir nú fingið sær fótin fastan innanfyri ES. Hann sigur, at Orcades Viking kann troyta fjøl- broyttan fiskiskal tí hann hevur rætt at fiska bæði svartkjaft, sild, makrel, hestamakrel, umframt sardinur undir Afrika og Kongafisk í Irmingarhav- inum. Hann skal fiska fyri einar 30 milliónir um ári fyri at standa seg, og gongur tað bara nøkunlunda, væntar Bjarti Mohr ikki,at tað verður nakar trupulleiki við teimum rættindum, hann hevur. Tvey bein Frammunundan eigur Bjarti Mohr eitt annað skip til uppisjóvarfisk. Tað er Sheanne, men hann hevur onga frystilast. – Endamálið var at fáa eitt bein afturat at standa á og tí hava vit í eitt ár leitað eftir einum ídnaðarskipi við frystilast, sigur Bjarti Mohr. Sostatt hava teir nú eitt ídnaðarskip við feskum vørum og eitt við frystilast. Hann sigur at Orcades Viking frystir 140 tons av heilfrystum uppisjóvarfiski um døgnið. Hann hevur eisini fingið spildurnýggjan motor upp á 5. 000 hestar. Men í sambandi við frystingina umborð, er hann eisini útgjørdur til at fiska í bæði heitum og køldum sjógvi. Og somu- leiðis er hann úytgjørdur til at avskipa fisk á víðum havi til móðurskip og hann kann eisini taka ímóti fiski frá øðrum skipum úti á víðum havi. Bjarti Mohr sær stórar møguleikar í frystum uppi- sjóvarfiski, bæði í Kina og aðrastaðni. – Tað er ein spennandi marknaður, sigur hann. Hann hugsar bæði um uppisjóvarfisk til matfisk og um at selja ídnaðarfisk til virki at virka ymsar vørur burturúr. Bjarti Mohr heldur av- gjørt, at hetta verður ein partur av framtíðar fiski- vinnuni í Føroyum at keypa seg inn í útlendsk feløg. Hann vísur á, at hetta er eitt, sum íslendingar hava gjørt rættiliga nógv við og íslendsk feløg eiga nú ein stóran part av týsku fiski- vinnuni, bæði á sjóvi og landi, eins og teir hava keypt seg inn í feløg í Frak- landi og Onglandi, sum bæði eiga skip og virki. – Orcades Viking verður klassaður í Norsk Veritas og ætlanin er at tryggja hann í Føroyum. Orcades Viking er 73 metrar langur og 13 metrar breiður og hann lastar 900 tons. Orcades Viking er bygd- ur á Skála í 1991, men varð síðani seldur til Orknoyar. Haðani varð hann seldur til Íslands og nú er hann so keyptur aftur til Føroya. Bjarti Mohr út í Evropa at royna seg Gamli Heygadrangur er nú aftur á føroyskum hondum. men hann fer at fiska undir ES flaggi, har hann fær umfatandi fiskirættindi C M Y K 14