hósdagur 31. mars 2016síða 25

FRÍGGJADAGUR 1. APRÍL 2016 SOSIALURIN 37 25 ÁRNI GREGERSEN Fíggjarkarmarnir hesaferð geva eina yvirskipaða mynd av, hvat tað er samgongan ætlar komandi árini. Uppskotið til fíggjarkarmar byggir fyrst og fremst á fram­skrivingar av kendum tølum, men í ávísum førum eru poltiskar avgerðir tiknar. Hugt verður eisini nakað fram, har avbjóðingarnar gerast uppaftur størri, tá ið taalan er um haldføri í búskapinum. Aldursamansetingin av okkum, sum búleikst í Føroyum broytist nógv, verður bert hugt at framskrivingunum. Tí er ein av avbjóðingunum at tryggja, at fólkaflytingin úr Føroyum ikki tekur seg uppaftur. Samgongan hevur eisini settt sær mong mál, sum skulu loysast fyri at vit framvegis skulu trívast í Føroyum. Fleiri átøk eru sett í verk ella verða sett í verk í 2016, millum hesi eru: • Størri sjálvbjargni – Hall vent til avlop á fíggjarlóg, ríkisveitingin er fastfryst, nýggi Landsbanki Føroya verður stovnaður og Búskapargrunnur Føroya endurnýggjaður. Hartil verður framd heimtøka av útlendingamálum og størri játtan til menningar- og neyðhjálp. • Nýskipanir ­– Uppskot til fiskivinnunýskipan, pensjónsnýskipan og menningarætlan fyri heilsuverkið verða gjørd, og stig verða sett í verk. • Virðisøking – økt játtan til fiskivinnuroyndir, vinnugransking, marknaðarføring av Føroyum sum maritimur tænastudepil og til talgilding av Føroyum umframt stuðulsjáttan sett av til at gera Føroyar grønari. Hartil lættari at stovna íverksetarafeløg. • Munandi skattalætti til lág- og miðallønt – heilar 137 mió. kr. latnar í lætta til lág- og miðallønt. • Hægri pensjón til tey, ið hava lága pensjón - samhaldsfasti ar­ beiðs­marknaðareftirlønargrunnurin styrktur og pensjóns­viðbótin hækkað. • Barnafamiljur betri kor - Barsilsskipanin betrað við, at tíðar­skeiðið varð longt 6 vikur, og munandi ískoyti til barnafamiljur í trongum fíggjarligum korum sett í verk. • Útbúgving og mentan uppraðfest – nýggj búskapar­frøði­út­búgving á Fróðskaparsetrinum, fleiri inn til sjúkra­røktar-frøðiútbúgvingina, miðnámsútbúgvingar til ung við serligum avbjóðingum raðfestar og játtan til mentanargrunnin v.m. uppraðfest. • Arbeiðseftirlitið styrkt og sálarfrøðiliga arbeiðsumhvørvið raðfest. • Økismenning – Fleiri túrar á Suðuroyarleiðini og Sandoyar­leiðini, havnarlagið í Svínoy og á Krambatanga útbygt, Viðar­eiðistunnilin liðugtgjørdur, Virknis- og umlættingardepil á Sandi gerast liðugur, Ítróttaháskúli byrjaður í Vági og gongd á Eysturoyar- og Sandoyartunlar. Virðisøking Samgongan hevur sett sær fyri, at av tí tilfeingi, føroyingar ráða yvir, skal arbeiðast fyri, at alt hetta verður virðisøkt munandi meira. Millum átøkini, sum koma í 2017 eru: • Íløgur í virðisøking við munandi hægri játtan til fiski­vinnu­ royndir/gransking. • Fiskivinnunýskipan setast í verk. • Íløgur í KT, virðisøking og kappingarførið við munandi hægri játtan til talgilding av Føroyum. • Átøk fremjast at fáa betri marknaðaratgongd og atgongd til nýggjar marknaðir. • Skipa depil, ið marknaðarførir Føroyar sum maritimur tænastudepil. • Framhaldandi marknaðarføring av Føroyum sum ferðaland og átøk fremjast at samskipa ferðavinnuna betur. • Kreativar vinnur stimbraðar við stovnsetan av Filmshúsi. • FarGen raðfest við størri játtan til framhaldandi menning. • Átøk fremjast at menna føroyska matmentan og føroyskar førleikar. Samgongan heldur eisini fast við, at nýggja pensjónsskipanin skal setast í verk og at vit í 2017 fáa eina fólkaatkvøðu um nýggja stjórnarskipan. So sjálvt um talan er um eitt uppskot til samtyktar um fíggjar­ karmarnar, so er eisini talan um eitt politiskt manifest hjá amgonguni um hvat hon ítøkiliga fer at seta í verk í ár og næsta ár. Karmarnir byggja á givn vallyftini – Men nú eru vit av álvara farin til verka, sigur samgongan um fíggjarkarmarnar fyri næsta ár gjørdar eru varisligar, selriga tá ið talan er um inntøkurnar, sigur Kristina Háfoss. Inntøkurnar í uppskotinum til játtanarkarmar fyri árini 2017- 2021 eru framroknaðar við støði í søguligum inntøkutølum og teim- um fortreytum, sum eru kendar í løtuni. Í játtanarkørmunum eru inn­ tøkurnar framskrivaðar í ársins prísum í 2017, men árini 2018-2021 verður framskrivað í føstum prísum. Framskrivingarnar eru gjørdar sambært metingum um útlit fyri gongdini í búskapinum. Forsagnir frá millumtjóða stovn­um og Búskaparráðnum eru brúktar sum partur av grund­a­ rlagnum undir meting­unum. Sum vant, verða inntøk­urnar fram- roknaðar varisliga. Royndirnar síðstu árini eru, at tað er torført at meta um inn­tøk­ urnar hjá landskassanum og um tær broytingar, sum kunnu koma fyri av ymiskum tiltøkum, skatta- og avgjaldsbroytingum og øðrum viðurskiftum. Í fortreytunum fyri inn­ tøk­unum verður BTÚ í ársins prís­um mett at vaksa um trý prosent í 2017. Á teimum skatta- og inntøkujáttanum, har hetta verður hildið vera neyðugt, eru gjørdar serstakar metingar út frá fortreytunum fyri játtanini. Bygnaðarligt hall Nú karmarnir verða settir saman, verður hetta gjørt áðrenn endaligu tølini fyri 2015 eru klár. Tí er tað ein meting, tá ið fíggjar­ málaráðið sigur, at bygnaðarliga hallið helst verður um 150 milljónir krónur bæði í 2015 og 2016. Tey vísa á, at ein av høvuðsorsøkunum er, at úrslitið hjá kommununum ikki var so gott, sum annars væntað í fjør. – At bygnaðarliga hallið hjá tí samlaða almenna geiranum helst verður umleið 150 mió. kr. í 2015 merkir, at neyðugt verður við varandi fíggjarpolitiskum tiltøkum á umleið 40-50 mió. kr. árliga til 2018-19, skal bygnaðarliga hallið hjá tí almenna fáast burtur. – Uppgerðirnar av bygnaðarliga hallinum benda á, at bygnaðarliga hallið síðstu árini fyri tað mesta er komið av hallinum hjá landinum. Tí vera fíggjarpolitisk tiltøk neyð­ ug, sum ávirka inntøkur og út­ reiðslur hjá landinum. – Verður hetta ikki gjørt, fer hetta at ávirka kredittvirðið og møgu­ leikarnar hjá føroyskum myndug­ leik­um at reka sjálvstøðugan fíggjar­politikk í framtíðini, skrivar fíggjar­málaráðið. ARNIG@SOSIALURIN.FO