týsdagur 5. apríl 2016síða 10

Mikudagur 6. apríl 2016 · Nr. 39 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Árni Gregersen Øll sum hava nakað við før­ oyska fiskivinnu at gera vóru at síggja í Norður­landa­ húsinum fyrr í vikuni, tá ið ráð­stevna var um okkara til­ feingið og hvussu vit kunnu skipa fiskivinnuna eftir 1. jan­uar 2018. Grundleggjandi vísti ráð­ stevnan tað, sum vit hava vita rættulgia leingi: Tað er ein rættuliga djúp gjógv millum tey, sum ar­ beiða í fiski- og fram­leiðslu­ vinn­uni og so tey sum ar­ beiða við búskaparfrøði og sam­felagsbúskapi. Serliga setti Hans Ellefsen eld í, tá ið hann vísti tøl frá Hagstovuni, sum siga, at 66 prosent av bruttu­tjóðar­úr­ tøkuni – BTÚ – kemur frá tænastu­vinnuni. – Við øðrum orðum, so ger tað, at vit klippa hvørj­um øðrum, at vit fáa búskapar­ vøkstur, sum gagnar øllum samfelagnum, segði Hans Ellefsen. Millum vinnulívsfólkini, sum fyltu stóra salin í Norður­landahúsinum á ráð­ stevn­uni, sum Havstovan, Fróð­skapar­setrið og Norður­landa­húsið skipaðu fyri, tókt­ist útsøgnin frá búskapar­frøðinginum mest sum skemt. – Eg meini so við, segði Jan Højgaard, formaður í Fiski­mannafelagnum. – Tað verður ikki nógv at gjalda húsaskuldina fyri, sita konan og eg heima og klippa hvørjum øðrum, heldur enn at fara til arbeiðis. So steðgar alt upp, segði hann. Jógvan Gregersen, stjóri á Vaðhorn, brúkti eitt annað dømi. Í sínari framløgu segði hann seg hava hitt ein mann sum segði, at tá ið vit fyri mong­um árum síðani høvdu ein stóran kavavetur, tá vaks brutto­tjóðarúrtøkan. Forkláringinv ar, at nógv fólk arbeiddu allan veturin við at grava kava. – Hetta gjørdi, at BTÚ hetta árið vaks ómetaliga nógv. So spurningurin er um vit skulu grava kava, heldur enn at framleiða vørur úr okkara tilfeingið, spurdi hann. Stórir spurningar Ráðstevnan var sett saman av fólki, sum hava royndir í vinnuni, men eisini við vísinda­fólki – bæði úr Føroy­ um og úr útheiminum. Eftir ráðstevnuna stend­ ur greitt, at tað er torført at skipa fiskivinnuna á ein skilagóðan hátt. Nógv hava roynt, men í fáum støðum er tað hepnast væl. Daniel Bromley er ameri­ kansk­ur búskpar­frøðingur, sum gjøgnum árini hevur ar­beitt nógv við fyrisiting av náttúrutilfeingi. Hann segði millum annað: – Tað sum skapar stóru trupulleikarnar í fiski­vinn­ uni er, at hon sveiggjar so nógv. Fiskur er eitt tilfeingi, sum viðhvørt gevur nógv, men onnur ár nógv minni. Hesi sveiggini gera vinnuna ómeta­liga torføra at stýra, segði Daniel Bromley. Hann segði eisini, at spurn­ingurin um ovur­fisk­ ing er rættulgia lættur at loysa. Tað ræður um at áseta eitt skilagott TAC – Total Allowed Catch – ella mest loyvdu veiðu – og so hava eitt gott eftirlit. So er tann spurn­ing­urin loystur og hetta er eydnast í mongum lond­um, segði amerikanski búskapar­frøðingurin. – Men skulu stóru spurn­ingarnir loysast, so er neyðugt at forða fyri, at stóru sveiggini fara bein­leið­ is út í vinnuna. Har eigur at vera eitt fíggjarligt millum­ lið, sum forðar fyri stóru sveiggj­unum og sum ger, at vinn­an kann arbeiða við tí sum hon er best til og at onnur taka sær av sveiggj­ unum, segði Daniel Bromley. Gagnnýtsla av fiskinum Umframt at tosa um, hvussu fiskivinnan skal skipast, so var eisini varpað ljós á aðrar spurningar. Íslendski búskapar­frøð­ ing­urin Bjarki Vigfússon hev­ur arbeitt við fiskivinnu í mong ár. Hann vísti á, hvussu ómeta­liga stóran týdning tað hev­ur, at vinnan gagnnýtir alt til­feingið, sum verður tik­ ið úr sjónum. Hann segði, at í Íslandi er stór broyting henda á hesum økinum og nú er tað soleiðis, at tá ið ein toskur verður fisk­aður, so verður so at siga alt gagnnýtt. Alt verður tikið til lands við fáum undantøkum. Nýggi hugburðurin hev­ ur havt við sær, at hópur av nýggjum íslendskum fyri­ tøk­um eru stovnsettar, sum fyrst og fremst hava til enda­ máls at gagnnýta alt úr fisk­ inum. Umframt at fiskurin fer til matna, so verða part­ar brúktir í heilu­vágs­ídnað­ inum, sum kosttilskot, í kos­ met­iska ídnaðinum og so fram­vegis. – Hetta er sjálvandi rætti vegurin at ganga, tí tá ið vit gagnnýta alt tilfeingið, sum vit hava rættindi til, so taka vit eisini ábyrgd, segði Bjarki Vigfússon. Í Íslandi eru nógvar fyri­ tøkur í dag, sum hava stóran útflutning av vørum, sum eru gjørdar úr avlopstilfari frá fiskaídnaðonum. Summar av hesum fyri­ tøkunum hava klárað seg so væl, at stórur áhugi hevur verið fyri teimum uttanlands og summar eru seldar til størri fyritøkur. Thórólfur Matthiasson, ein annar íslendskur búskapar­frøðingur, helt ikki, at tað er rætt at selja kvot­urnar til vinnuna. Í staðin fyri skal vinnan gjalda tilfeingisrentu. Tað gevur líka nógv, men tyngir ikki rakst­urin, so ógvusliga, sum tá ið kvoturnar verða keyptar. – Verða kvoturnar keypt­ ar, so fáa bankarnir rentur­ nar, meðan verða tær latn­ar á annan hátt, so fær sam­fel­ agið tilfeingisrentuna, segði hann. Føroysk vísindafólk Eisini føroysk vísindafólk við ymiskum førleikum høvdu framløgur á ráðstevnuni. Tey bæðu Eydna í Homr­ um og Petur Steingrund frá Havstovuni, greiddu ávika­ FISKIVINNAN SÆÐ FRÁ VINNUNI OG FRÁ VÍSINDAR- LIGUM HORNI Spurningurin um inntøkur til samfelagið koma frá tænastuvinnuni ella framleiðsluvinnuni, skilir framvegis vinnulívsfólk frá teoretikarum RÁÐSTEVNA UM OKKARA TILFEINGIÐ Øll sum hava nakað við før­oyska fiskivinnu at gera vóru at síggja í Norður­landa­húsinum Myndir: Álvur Haraldsen