hósdagur 7. apríl 2016síða 8

FRÍGGJADAGUR 8. APRÍL 2016 SOSIALURIN 40 8 PERSÓNSSØGA – Tað fara vit ongantíð at vita. Men tann spurningin hava vit mang­an reist, sigur Hallbjørg Hansen. Eftir eina stund á ríkissjúkra­ hús­inum gekk leiðin heimaftur til Føroya til eitt lív við dialysu. Vónir um transplantatión Fyrsta árið í Føroyum fór til at venja seg við umstøðurnar. Tað lá í kortunum, tá Eiler fór av ríkis­ sjúkrahúsinum, at tað var møgu­ leiki fyri at fáa transplanta­tión. Men eftir neyvari kanning í Dan­ mark komu boð av ríkissjúkra­ hús­inum um, at tað helst ikki fór at bera til kortini. Í 2003 varð tó ein nýggjur nýra­ konsulentur knýttur á Lands­ sjúkra­húsinum, og hann hevði eina øðrvísi hugsan. Eiler skuldi fáa bæði nýra og hjarta transplantatión. Tí fór Eiler á Líknargøtu úr Føroyum og til Danmarkar at búgva í 2004, har hann eisini gekk regluliga til dialysuviðgerð, meðan hann bíðaði eftir boðum. – Eg skuldi vera so nær við ríkis­ sjúkrahúsið sum gjørligt, og mátti ikki fara longri enn ein tíma burtur frá. Eg gekk við einum bibbara líka fram til 2007, sigur Eiler á Líknargøtu. Men bibbarin fór ongantíð at ringja. Í 2006 versnaði støðan hjá Eileri munandi, og tað vísti seg, at krabbamein hevði sett seg í óvirknu nýruni. Og bæði vórðu tikin. Í apríl 2007 fekk hann at vita, at hann var ov veikur til at fáa eina transplantatión, og tí varð alt av­ blást, og Eiler flutti heimaftur á klett­ar­nar. – Eg gekk í meira enn trý ár og bíðaði eftir hesum. Tú kanst ætla, tað var skuffandi, tá eg so onga trans­plantatión fekk kortini, sigur Eiler á Líknargøtu. Hann og Hallbjørg fóru heim­ aftur til Føroya við tí vitan, at lívið nú skuldi haldast í gongd við dialysu. – Eg visti jú tað, at dialysa ikki lekir nakran. Tað leingir lívið, men ikki meira enn tað, sigur Eiler á Líknargøtu. Fýra dagar um vikuna á landssjúkrahúsinum Síðani tá hevur veruleikin hjá Eileri verið tann, at áleið 20 tímar um vikuna skulu set­ast av til dialysu­ viðgerð á lands­sjúkra­hús­inum. Hvønn mánadag, miku­dag, fríggja­ dag og leygardag skal Eiler møta á landssjúkra­hús­inum, har hann saman við áleið fimm øðrum situr hvønn morgun til hesa viðgerð. Dialysu­viðgerðin er ein háttur at taka burtur ótørv (affaldsstoffur) og óneyðuga vætu frá kroppinum, tá ið nýruni gevast at rigga. Men tað er ein strævin viðgerð. – Tað er ótrúliga møðandi. Eg eri ógvuliga troyttur teir dagarnar eg eri til dialysu. Eg eri um morgunin, so út á kvøldið teir dagarnar byrjar at batna, sigur Eiler á Líknargøtu. Hart umhvørvi hjá dialysu­ sjúklingum í Føroyum At vitja so fast á landssjúkra­hús­ inum saman við fimm øðrum við­ førir, at tú fært ein tætt tilknýti til hesar sjúklingar og fyri so vítt all­ar dialysu sjúklingar í landinum. Hesir fýra dagar í vikuni hjá Eileri eru hildn­ir saman við øðrum í somu støðu, í sama rúmi. – Tað er eitt hart umhvørvi. Eg havi kanska sitið saman við onkr­ um í fýra, fimm ár, og so doyggja tey burturfrá ella fáa tað verri. Eingin blívur nakrantíð frískur, sigur Eiler á Líknargøtu. Síðani hann byrjaði at ganga til dialysuviðgerð á lands­sjúkra­hús­ inum eru áleið 14-15 føroyingar, sum hann veit um, sum hava fingið nýra­transplantatión. – Og tá tú so hugsar um, at eini 70 eru deyð, bara meðan eg havi ver­ið har, so sært tú, at tað ert eitt hart umhvørvi fyri okkum øll, sigur Eiler á Líknargøtu. Spurningurin, sum mangan reisist í høvdinum hjá Eiler er, nær tað man vera hansara túrur. – Eg havi livað við hesum í 15 ár. Og eg havi eitt sera veikt hjarta. Eg havi enntá einaferð yvirlivað hjarta­stopp. Tað er ótrúligt, tá man hugs­ar um standin á hjartanum, sigur Eiler á Líknargøtu. Tað var í 2013, at Eiler á Líknar­ gøtu varð innlagdur og fekk hjarta­ stopp. Hallbjørg var einsa­møll við honum á stovuni ta løtuna hjarta gavst at pumpa. – Tað var hart, men eisini tað gekk. Eftirfylgjandi fekk Eiler inn­opererað eitt tól, sum skal seta hjarta ígongd aftur, um tað steðgar. Men tað var eitt fremmanda­likam, so tað vóru eisini vandar við tí. Hann varð so sjúkur av infektión­ um av tólinum, sum læknar ikki fingu tamarhald á, og tí skuldi tað úr aftur hálvtannað ár eftir, tí tað var mett at vera tryggari, sig­ur Hallbjørg Hansen fyri at vísa á, at lívið við ongum nýrum og veik­um hjarta viðførir alskyns aðrar av­ bjóð­ingar, sum tilsamans geva eitt ómenn­iskja­ligt stórt trýst á Eiler og hans­ara familju. Og júst av tí orsøk vóna tey bæði, at umstøðurnar hjá dialysu­ sjúk­lingum eru betur nú enn tær vóru, tá ið Eiler gjørdist sjúkur. – Hann gjørdist óarbeiðsførur frá degi til dags. Tað var eitt skelk­ ur hjá okkum, og tá sjúka fyll­ur so nógv, so skal allur stuðul frá tí almenna og frá heilsu­myndug­ leik­unum rigga uttan trupulleikar. Tað er ov nógv at taka sær av tí eis­ini, sigur Hallbjørg Hansen og stað­festir, at tað hóast alt eru 15 ár síð­ani, at tey bæði stóðu yvir fyri trupul­leikum við tí almennu skipan­ini. Slapp ongantíð aftur til arbeiðis Nú Hallbjørg er farin at seta orð á upp­livingarnar fyri 15 árum síðani slepst ikki undan at venda aftur til tað, sum Eiler eisini misti, tá ið tarm­ar­nir fóru at bila. Arbeiði. Og tað er greitt, at júst skerdi arbeiðs­ før­leikin ávirkan Eiler enn tann dag í dag. – Tað var ótrúliga hart at síggja øll onnur fara til arbeiðis, mála hús, vaska túnið og slíkt, meðan eg bara sat í vindeyganum og eygleiddi tey, sigur Eiler á Líknargøtu. Hann arbeiddi hjá Havsbrún og búði á Kambsdali, tá ið hann í 2001 gjørdist sjúkur – einans 47 ára gamal. – Ímynda tær, at títt arbeiðslív steðgar á so ungum árum. Tað er ótrúliga trupult at venja seg við, sigur Eiler á Líknargøtu. Hann ætlaði sær altíð aftur til arbeiðis, men nú 15 ár eru farin má bara staðfestast, at tað kemur hann ongantíð. Eiler er við gott mót og er uttan iva ein sterkur maður. Men sjúkralegan hevur ávirkað hann – og forstáiligt so. – Eg havi onkuntíð hugsað um at sleppa herfrá. Tað er ímóti øll­um oddsunum, at eg eri her enn, men onkursvegna havi eg klárað at siglt millum skerini. Men tað er tyngj­ andi, staðfestur Eiler á Líknargøtu. Í dag er hann tó onkursvegna slopp­in aftur til arbeiðis. Ella so­ leið­is roynir hann sjálvur at síggja veru­leikan. Og hansara góða sam­ band við landssjúkrahúsið ger, at hann kennir seg heima har. – Eg fari til arbeiðis eins og øll onn­ur. Munurin er bara, at mítt ar­beiði er á dialysudeildini, sigur Eiler smílandi. Hann slær at enda fast, at uttan gott bakland og stuðul, so ber ein slík sjúkralega ikki til at yvirliva. – Eg havi eina góða konu, tvey deilig børn og fimm abbabørn. Eg eri takksamur fyri alt tað, sum tey øll hava gjørt fyri meg, sigur Eiler á Líknargøtu. Og tá umræður standin hjá nýrasjúklingum í Føroyum, so er eitt, sum í dag er blivið munandi betri frá tí Eiler gjørdist sjúkur fyri 15 árum síðani. Vit hava fingið okkara egna nýralækna. – Tá eg kom aftur til Føroya í 2007, so merktist tað av álvara, at vit nú høvdu ein fulltíðar nýra­ lækna á staðnum. Tú kennir teg bara tryggari, tá onkur er hjá­ stadd­ur, sum hevur servitan um tína ­sjúku, sigur Eiler á Líknargøtu, dialysu­sjúklingur í Føroyum sein­ astu 15 árini. »Tað var ótrúliga hart at síggja øll onnur fara til arbeiðis, mála hús, vaska túnið og slíkt, meðan eg bara sat í vindeyganum og eygleiddu tey« Eiler á Líknargøtu ■ Matur hjá dialysusjúklingum Kosturin hjá einum dialysusjúklingi er ógvuliga skerdur. Tú skal helst eta reinan mat – tað vil siga kjøt og fisk. Breyð kanst tú eta, men í smærri mongdum. Matur sum bananir, appelsinir, sjokoláta, kakao og líknandi kemur ikki uppá tal. Kaffi kanst tú drekka, men bert ein kopp um dagin. Hetta er tí, at tá nýruni ikki rigga, so vera tey óneyðugu evnini ikki søldað burtur frá kroppinum, og tað er júst hetta, sum dialysuviðgerðin ger. Men hóast viðgerðina, so vera dialysusjúklingar ússaligir av at eta mat, sum inniheldur tey skeivu evnini. ■ Ferðast sum dialysusjúklingur Tað er eyðsæð, at dialysusjúklingar eru ógvuliga skerdir, tá ið umræður ferðing. Eiler á Líknargøtu hevur trupul­ leikar við at fara av landinum í feriuørindum, tí hann skal vera tætt knýttur at dialysutóli so at siga annan hvønn dag. Danska Nýrafelagið hevur tó tikið hædd fyri hesum, og tí hava tey skipað fyri nøkrum feriuíbúðum, har dialysutól og sjúkrasystrar eru knýttar at. ■ Hvat er dialysuviðgerð? Tá nýruni ikki rigga merkir tað, at kroppurin fyllist við affaldsstoffum og óneyðugari vætu, og tú gerst sera illa fyri, og kanst ikki yvirliva uttan stuðul frá dialysu­tól­ inum. Dialysuviðgerð merkir, at kroppurin verður tømdur fyri yvirskotsvætu og fyri affaldsstoffir, sum eru í kropp­ inum, men ikki verða filtrerað gjøgnum nýra – eins og hjá frískum. BARBARA@SOSIALURIN.FO Í 2001 arbeiddi Eiler á Líknargøtu hjá Havsbrún, men gjørdist akutsjúkur, og kom ongantíð aftur til arbeiðis. – Tað er framvegis hart at viðurkenna, at eg ongantíð aftur kann arbeiða, sigur Eiler, sum tá bert var 47 ára gamal MYND: FINNUR JUSTINUSSEN / FOTOSTUDIO