hósdagur 7. apríl 2016síða 13

FRÍGGJADAGUR 8. APRÍL 2016 SOSIALURIN 40 13 Føroysk filmssøga Úr álitinum Filmsvinnupolitikkur, sum Klippfisk skrivaði í 2013: Málið er, at í 2023 er films­vinnan ein dynamisk og livandi vinna í Føroyum við minst 50 heil­tíðarstørvum DANJAL AV RANA S øgan um filmslist í Føroyum hevur røt­ ur heilt aftur í 1926, tá Julius Høgnesen og Ingvald Olsen filma konga­ vitjan­ina, men fyrstu mongu ár­ini er talan annars einans um út­lendskar framleiðslur í Føroy­um. Millum best kendu eru Farornas Ö hjá Sten Nordenskiöld, sum kom út í 1929 og norski filmurin Selkvinnen frá 1953. Í 1974 kom spanski films­ stjórin Miguel Hidalgo til Føroya og framleiddi ein ræðslu­film umframt stutt­ filmarnar Rannvá, Páll Fangi og Heystblómur. Fyrstu føroysku fram­ leiðslur­nar vóru gjørdar í seinnu helvt av áttatiárunum. Sjón­varp Føroya var sett á stovn í 1984 og í 1986 og 1987 framleiddi SVF tveir stutt­ filmar, Alfred hjá Eir í Ólav­ stovu og Stjórin er á floti hjá Øssuri Winthereig. Fyrsti føroyski spæli­ film­urin kom í 1989. Tað er filmurin Atlantic Rhapsody hjá Katrini Ottarsdóttir. Kom­andi árini vóru tað hon og Ulla Boje Rasmussen, sum mynd­aðu føroyska filmslist. Ulla Boje Rasmussen gjørdi dokumentar­filmarnar 1700 meter fra fremtiden í 1990 og Tre blink mod Vest í 1992, meðan Katrin Ottarsdóttir kom við næsta filmi sínum, Maðurin, ið slapp at fara í 1995. Stórfilmurin Barbara hjá Nils Malmros hevði frum­sýn­ ing í 1997 og triði filmurin hjá Katrini Ottarsdóttir, Bye Bye Blue Bird, kom í 1999. Hon legði seg síðani eftir at gera dokumentar­filmar og fram­ leiddi tríggjar um før­oyskar lista­menn í 2008 og 2009, Eingin kann gera tað perfekta um Hans Paula Olsen, Ein regla um dagin má vera nokk um Tórodd Poulsen og Sporini vaksa úr orðum um Jóanes Nielsen. So er tað, at nýggja ættar­ liðið tekur við. Komandi árini koma Sakaris Stórá, Andrias Høgenni, Heiðrikur á Heygum og Anton Petersen allir við sínum fyrstu filmum umframt fleiri onnur, og í 2014 ger Katrin Ottarsdóttir sín fjórða spælifilm, Ludo. Í 2012 verður Geytin, ár­ liga kappingin fyri føroyskar stutt­filmar, hildin fyri fyrstu ferð. Fyrsti vinnarin er Sakaris Stórá, fyri film­ in Summarmorgun, meðan Annika á Lofti fær áskoðara­ virðis­lønina fyri filmin Mist. Í 2013 vinna Dávur Djurhuus fyri Terminal og Jónfinn Stenberg fyri Munch. Í 2014 fær Heiðrikur á Heygum bæði Geytan og áskoðara­ virðis­lønina fyri filmin Skuld og í 2015 fær Andrias Høgenni Geytan fyri Stina Karina, meðan Jónfinn Stenberg fyri aðru ferð fær áskoðara­virðislønina, hesa ferð fyri filmin Tunnan, sum hann hevur gjørt saman við Jóannes Lamhauge. Menningin í vinnuni verður tryggjað við einum vinnu­ politikki, sum ger tað lokkandi hjá útlendskum filmsfram­ leið­arum at nýta Føroyar sum upp­tøku­land og hjá fyritøkum yvir­høvur at seta pening í films­ vinn­una. Í miðal verður ein før­oyskur spælifilmur í fullari longd framleiddur um árið, eins og tað verða fram­leiddir fleiri stuttfilmar, novellu­filmar og sjónvarpsfilmar og -røðir á hvørjum ári. Útlendskir lýsingar­filmar og partar av útlendskum spæli­ film­um og sjón­varpsrøðum verða reglu­liga framleidd her. Føroyskir heimildarfilmar eru á altjóða filmsfestivalum á hvørjum ári.