hósdagur 7. apríl 2016síða 15

FRÍGGJADAGUR 8. APRÍL 2016 SOSIALURIN 40 15 Men hetta eru stig, sum vit eis­ini møta seinni í lívinum. Men søgan stendur sterkari, tá vit vísa tað við ungdóminum, sigur hann. Spurd um ensku orðini, nú Mál­ráðið hevur sett ung og málið í før­oyskum filmi á breddan, sigur Marjun Syderbø Kjelnæs – jú, at tey nýta ensk orð, har tey fella nátúr­ liga. – Og jú, vit eru eym um málið. Vit høvdu ikki kunnað sagt søguna við øðrum máli, enn hjartamálinum – móður­málinum, segði hon. – Vit hava upplivað, tá handritið verður týtt til enskt, at tað inniliga ofta fellir burtur. So har er eitt ljós gingið upp fyri okkum. Men tí hábærsliga royna vit at sleppa und­an. Við at brúka málið fáa vit tað at vaksa. Vit mugu brúka tað, fyri at fáa málið at verða verandi eitt brúksmál, segði hon. Sakaris Stórá segði, at tey eru øðiliga góð við málið. – Upp á tann mátan, at vit vilja brúka eitt livandi mál. Um vit ikki brúka tað sum livandi mál, so kunnu vit ikki brúka tað. So fáa vit ikki ment málið. Upp á tann mátan eru vit ógvuliga góð við málið, segði hann. Hugsa nógv um sociolektir Birgir Kruse spurdi tey eisini, hvussu umhvørvið endurspeglast í mállinum – sjómannamál, sam­ komumál, misnýtaramál – og um tey eru tilvitað um sociolektir, sum er ymiskleiki í málinum, alt eftir um­hvørvi, tú ert í. – Jú, vit eru øðiliga tilvitað um sociolekt. Sjálvt um tað er á Sand­ oynni, so tosa øll ikki sum jóla­mað­ urin, segði Sakaris Stórá skemt­ andi, men legði dent á, at hetta hava tey verið sera tilvtað um. Marjun Syderbø Kjelnæs segði, at tey júst vilja lýsa nakrar kon­ trast­ir í samfelagnum, og tí mugu tey finna orðini, sum passa til tey ymsu umhvørvini. – Tí eru vit sera tilvitað um hetta í handritinum – bæði í ráu skriv­ingini, men eisini tá vit í les­ ingini við leikarunum skulu vita, hvussu hetta riggar, og um tað er sann­førandi. – Tað snýr seg eisini um at gera eitt sindur av research, at tú alla tíðina lurtar eftir, hvussu fólk tosa og at fanga setningar. Hetta eri eg ógvuliga tilvitað um í øllum tí, eg geri – at lurta, hvussu málið verður brúkt, segði Marjun Syderbø Kjelnæs. Myndir ramma inn orðini Spurd um munin á at skriva eitt films­manuskript og so at skriva eina skaldsøgu segði hon, at har er stór­ur munur. – Orðini í filmi standa ber – um­ gyrd av myndum. Í bókini skalt tú greiða frá øllum tí, sum eygað sær í filmi. Tá eru tað myndirnar, sum ramma tað inn, sum verður sagt, segði hon. – Nógv av tí, sum verður sagt í film­inum, hevði verið skeivt at skriv­að. Tað verður nógv meira eitt talumál heldur enn bókligt mál, segði Sakaris Stórá. Fyri Marjuna – sum hevur skrivað fleiri bøkur – er tað stórur mun­ur á at arbeiða við einum films­hand­riti og eini bók. – Tú skalt samstarva við so ómeta­liga nógv fólk. Her eru so nógv, sum tú skalt fyrihalda teg til. Sum rithøvundur, so kanst tú sita inni í tínum skrivikamari og skriva. Tú hevur ein ritstjóra, sum tú hevur samband við, og sum kem­ur við viðmerkingum, so fert tú aftur inn fyri teg sjálva at skriva. – Í sambandi við film verður hand­ritið týtt til enskt, vit hava sam­ band við konsulent uttanlands via Skype. Hann kennir ikki okkara mál og okkara viðurskifti. Tað er sum ein ritstjóri upp á speed. Tú fært alt at vita í dramaturgiini, hvat manglar, hvat skal verða sterk­ari, hvørjum tað er ov nógv av – og so fái eg so ofta at vita, at teim­um dámar væl poesiina í mál­inum, men minna so á, at tað er ein fimur og ikki ein bók, og biða meg skrúva eitt sindur niður, segði Marjun Syderbø Kjelnæs. Tey greiddu eisini frá, at tá før­ oyska filmsmálið verður flutt til ann­að mál, so fer nakað av hjarta­ mál­inum. Men so kemur okkurt ann­að til sjóndar, sum tey ikki sóu framman­undan. Spurd um málbólk, er Marjun ikki so fegin. – Eg hati hatta orðið. At seta alt í kassar og aldursbólkar. Tað er tað sama við bókum. Høvuðs­per­ són­arnir í filminum eru ungir. Men søgan snýr seg um nakað, sum vit øll kenna okkum aftur í. Tí vil eg siga, at filmurin er fyri øll frá tann­ ár­ingum og uppeftir. Tá vit hava ung sum høvuðspersónar, so fái eg eina nógv sterkari søgu, segði hon. – Vit hava roynt at verið autent­ isk við tí, sum tey ungu siga. Men har eru eisini vaksnir persónar, sum hava sín máta at brúka málið. Og her hava lesingarnar verið sera góðar fyri málið, segði hon. – Eg lurti nógv eftir, hvussu ung tosa. Tað veldst um, hvørjum tú vilt røkka. Føroyamálsdeildin er hin endin. Vit mugu ikki hava ov nógva viðring, og tí verða vit noydd at »fucka« eitt sindur við málinum, segði hon. Vóna aðra uppgávu aftaná Spurdur um filmiskar fyrimyndir, segði Sakaris: – Hetta er kanska eitt sindur nørdugt. Men John Cassavetes var í veruleikanum ein fyrimynd í hes­um sambandi. Hesin grikski leikstjórin hevði tað við at savna leikarar saman og hann skapti nógv saman við leikar­ unum. – Kanska tað er haðani hetta komið, segði hann. Marjun var eisini spurd, hvønn ynskidreym hon hevur um korini hjá rithøvundum: – Eg kundi hugsað mær, at onk­ ur kom gav mær eina ársløn og bað meg skriva. Birgir Kruse hevði beint framm­ an­undan víst á, at ung­dóms­skald­ søgan hjá Marjuni frá 2010, »Skriva í sandin« er mest lænta bók á Námi. Tað kundi hon vera errin um, men ikki so fegin um. – Tað er ikki gott, at eingin ung­ dómsskaldsøga er komin út síðani 2010, segði hon. So vísti hon á alt tað, hon hevur lært í tilgongdini til hendan filmin. – Men hvat hendir, tá vit eru lið­ ug? Hví ikki útnytta allar resurs­ irnar, sum eru skaptir og sum vit hava, spurdi hon. – Eg føli, at hesi tvey árini hava verið skúlagongd fyri meg. Eg havi lært so nógv, og eg vóni bara, at eg kann brúka tað aftur, tá hesin film­ urin er liðugur. Tað var rættiliga týðuligt, at Sakaris Stórá ikki hevði hugsað so nógv um framtíðina hjá sær, tá hesin filmurin er liðugur. – Ein óhugnaligur spurningur. Filmur var nú einaferð tað, sum eg vassaði út í, og nú eri eg komin so langt út, at eg vænti ikki, at eg fari at gera nakað annað. So eg má bara finna mær eina aðra verkætlan, segði 29 ára gamli virðislønti filmsleikstjórin úr Skopun. Sakaris Stórá, filmsleikstjóri, og Marju Syderbø Kjelnæs, rithøvundur, arbeiða í løtuni við filminum, »Dreymurin og havi«, sum væntandi verður frumsýndur í februar. Á móðurmálsdegnum, sum varð hildin í Nýggjustovu í Havn hóskvøldið í síðstu viku, hevði Birgir Kruse, filmskønur, prát við tey um føroyskan film og føroyskt mál í filmi MYND: EIRIKUR LINDENSKOV