hósdagur 7. apríl 2016síða 17

FRÍGGJADAGUR 8. APRÍL 2016 SOSIALURIN 40 17 – Men har er ein persónur, sum ikki rættiliga hevur finnið sítt pláss. og tað er tann, sum skrivar hand­ritið. Ritbøvundurin. Og tá so leik­stjórarnir arbeiða aðrastaðni, sbrúka teir eisini rithøvundar á staðnum. Teir eru danir, pólakkar, ong­lendingar og so framvegis. Tí fáa tey av sær sjálvum samband og arbeiða við útlendskum tekstum. Tí brúgvin, sum skal koma í Føroyum til bókmentir, tónleik osfr er ikki til. Og sjálvandi er hon ikki tað, tí at filmsmentanin er so ung! Pætur Dahl segði, at tað er ikki tí, at okkurt er galið, ella at ávísar forð­ingar eru. – Hetta er bara ikki hent enn. Og serliga brúgvin til føroysku leik­ listina, sum hevur verið ígjøgn­um alt hetta. Uppgerðin við móður­ málið er ein kobling, sum fer at koma. Eitt annað, sum hann vísti á var, at næstan allir filmar eru ný­skriv­ aðir. – So ta eru ikki tillagingar ella adoptiónir frá eitt nú bókmentum, sum vit fáast við. Tað er heilt órtrú­ liga gott í sær sjálvum. Men tá tú ikki hevur høvundan upp á pláss áðrenn, so verður tað ofta leik­ stjórin, sum skrivar handritið. Og hann skal helst ikki skriva leikritið, tí hann skla gera filmin og hevur ikki fortreytrnar at gera sær ómak við einum handriti. Hvat skal man so gera? Pætur M. Dahl er ikki vísir í, at vit skulu gera nakað við at orða mál­ politikk ella annað við­víkj­andi filmi. Hann heldur, at ein mál­ politikk­ur má koma sum kjakevni ella við at gera tað til ein part av um­mælum av føroyskum filmum. Tað at vit hugsa um málið. Hann vísti á, at her sum altíð, ligg­ur eisini ein stór ábygrd á út­ búgv­ingarskipanini, at vit duga at nýta film í undirvísing og at undir­ vísa í at gera film. – At hava tað sum part av læru­ greinini føroyskum er upplagt. Tí har kunnu vit samantvinna tað við føroyska málið – og royna at gera film á føroyskum máli. Pætur Dahl bar saman við, tá popptónleikur var nýggjur í Føroy­ um. Tá vóru somu trupul­leikar, at riggaði ikki at syngja »eg elski teg«. Men tað riggaði at syngja »I lovy You«. – Men har eru vit komin fram um hatta. Vit hava skorið ringastu klisje'irnar burtur, og vit hava eitt føroyskt mál, su riggar fínt í popp­ tón­leiki. – Tað kemur eisini at rigga í før­oyskum filmi. Tað er bara ein spurn­ingur um tíð. EIRIKUR@SOSIALURIN.FO »Góða samkoma Eg fari at ynskja tykkum at vera vælkomnum her í Nýggjustovu, eitt av elstu húsunum í Havnini – til málfundar í barnaheimi V.U. Hammershaimbs. Eitt til­tak, sum fleiri partar hava sam­starv­að um at fáa í lag, Mál­ráð­ið, Menta­mála­ ráðið, Nám, Miðla­hús­ið, Føroya Fólkaháskúli, Kring­varp Føroya og Bókadeild Føroya Lærara­ felags. Móðurmálið er hjartamálið, tí við persónliga móðurmálinum fáa vit sagt júst tað, sum liggur okk­um á sinni. Vit hugsa kanska ikki um tað í gerandisdegnum, men verða mint á tað, tá ið vit skulu siga okkara hjartans mein­ ing á fremmandamáli – tá eru vit skerd­ir fuglar. Styrkin í móðurmálinum er, at tað er fólksins mál, og tí skal tiltak av hesum slag eisini forankrast í fólksligum umhvørvi, so vit øll kenna ognarskap til tað. Tað kunnu vit siga í hesum førinum, har so nógvir ymsir partar taka sam­an hendur og taka lut. Siktið við Móðurmálsdegnum er at varpa ljós á málið í øllum sín­ um brigdum. Tað er gott at kjak­ ast um málið, og dagurin í dag kann minna okkum á týdningin av málinum og vit fáa høvi at kjakast um málið, tess støðu og menn­ing. Málið er allastaðni, og vit brúka tað alla tíðina. Málið er – og skal vera – livandi, broytiligt og fjølbroytt. Málið og málsligt margfeldni er eitt hitt fínasta fólkaræðisliga amboðið – livandi orðið, sum gevur okkum evnini til at reflek­ tera, argumentera, analys­era og konkludera, ja, málið skapar okk­ ara veruleika og mennir sostatt bæði land, fólk og felagsskap. Kringvarpið hevur júst í hes­ um døgum tvær nýggjar sendi­ røðir um málið. Í útvarpinum send­ingar­nar Máltíð, og sjón­ varp­inum við røðini »O móður­ mál«, sum báðar eru sendingar, sum fólk taka til sín, tí er nakað, sum upptekur okkum her á landi, so er tað málspurningurin. Tað er gleði­ligt, at almenni kring­varps­ stovn­urin á henda hátt røkir sína public service-skyldu við at upp­lýsa (deiligt orð: upp-LÝSA) okk­um. Á Móðurmálsdegnum ber so til at velja okkurt evni at fara í dýpdina við, og í ár er yvirskipaða evnið á Móðurmálsdegnum »ung og móðurmálið«. Eg gleði meg at lurta eftir tí, sum er á skránni í kvøld í hesum sambandi. Tey ungu ganga ofta undan og taka nýggj rák til sín, tey bróta slóð og seta dagsskrá. Tí hevur tað stóran týdning at lurta eftir teim­um ungu og møta teimum har tey eru, eisini málsliga. Her kann verða nevnt, at eitt hitt fyrsta, sum eg tók stig til, tá ið eg tók við sum lands­ stýris­kvinna, var at fara undir eina heildar­ætlan um málsliga menning hjá børnum, herundir eitt lands­umfatandi átak fyri børn, for­eldur, stovnar og skúlar, barnabókasøvn, forløg, út­búgv­ ingar­støð og onnur, sum varða av børnum og málsligu menn­ ing barnanna. Enn er hetta á fyri­reik­ingar­støðið, men eg gleði meg at koma rættiliga til verka í »málinum.« Tí børnini skulu stimbrast máls­liga, ikki minst í dag, har sam­skifti í stóran mun er ein­ vegis og ikki tvívegis, bæði hjá børn­um og vaksnum. Mál er eitt sosialt fyribrigdi. Vit læra mál í sam­spæli við onnur.  Børn læra mál við at hoyra mál, og tá tey sjálvi fáa møguleikar at brúka málið, og tá tey sjálvi eru virkin í ein­um sosialum samanhangi. Gransking vísir, at málslig menn­ ing ávirkast positivt tess meira børnini tosa, og tá tey fáa møgu­ leika at seta orð á sínar hugsanir (Gjems 2008). Gerandissamrøðan hevur av­ gerandi týdning, men fær lítið pláss í gransking, hóast ger­andis­ samrøðan er 80-90 % av sam­røð­ unum í barnagørðunum. Hetta er eisini áhugavert at greina nærri. Ti tað er í gerandissamrøðum at børn læra um tað, sum er rundan um tey, um galdandi virðir, hvat verður væntað av teimum, og hvussu vit skulu fyrihalda okk­ um til hvønn annan (Gjems 2008). Sum land og fólk hava vit eina stóra uppgávu; vit hava eitt lítið mál, og vit eru fáment; í mín­um hugaheimi er hetta meiri ein spurningur um okkara sam­leika sum einstaklingar og fólka­ræðis­ligur felagsskapur, at geva okkara børnum ein máls­ ligan førning, sum kann vera bul­urin undir okkara menn­ ing sum virkin menniskju, sum upplýstir medborgarar, held­ur enn ein spurningur um tjóð­ skap. Og har eru vit tíbetur so ymisk, og friður verið við tí. Tí tá ið saman­um­kemur eru vit øll samd um, at eitt væl ment og fjøl­broytt móður­mál er darrandi hjartastrongurin millum okkum menn­iskju, og lat okkum í felag fegn­ast um tað í dag. Við hesum orðum fari eg at nýta høvi til at takka tykkum øll­um fyri at vera komin á gátt í barnaheimi skriftfaðirs okk­ara, sum Eirikur Lindenskov so vin­ sælt hevur latið upp fyri okkum. Eg vil eisini nýta høvi at takka øllum, sum hava skipað fyri og sum luttaka í tiltakinum í kvøld. (Nám, Kringvarpið, Sosialurin, Bókadeild Føroya Lærarafelags, Føroya fólkaháskúli, Klippfisk) Gott móðurmálskvøld og takk fyri!« – Tí við persónliga móðurmálinum fáa vit sagt júst tað, sum liggur okkum á sinni, segði Rigmor Dam, landsstýriskvinna í mentamálum á Móðurmálsdegnum 31. mars í Nýggjustovu í Havn Móðurmálið er hjartamálið – Føroyskir filmsleikstjórar hava lært, at tær bestu søgur­nar eru tær, sum vit finna beint uttan fyri hjá okkum sjálvum, sigur Pætur Marjunarson Dahl frá Klippfisk – Vit hugsa kanska ikki um móðurmálið í gerandisdegnum. Men vit verða mint á tað, tá ið vit skulu skiga okkara hjartans meining á fremmandamáli – tá eru vit skerdir fuglar, segði Rigmor Dam á Móðurmálsdegnum MYND: EIRIKUR LINDENSKOV MYND: EIRIKUR LINDENSKOV