mánadagur 29. februar 2016síða 12

Mánadagur 29. februar 2016 · Nr. 25 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Beinta í Jákupsstovu, dr.polit. Ætlanin er at broyta g a l d a n d i lóg fyri kom­munu­ val. Ein h ø v u ð s ­ orsøk skal vera, at summi meta tað vera neyðugt at minka um talið á val­støð­ um fyri at tryggja veljarum anonymitet. Um støðið verður tikið í demokratiteori, er ikki evsta mál í politikki at verja um anonymitetin hjá veljaranum, evsta mál er fólkaræði. Anonymitetur kann vera góður í summum førum, t.d. tá einstaklingurin er kundi, sosialklientur, pasientur, revsidømdur o.s.fr. Leikluturin er ein annar á politiska vøllinum. Tá er einstaklingurin samfelagsborgari, veljari, kanska fólkavalt umboð. Frá fornari tíð hevur tað verið ein samfelagsskylda at luttaka í demokratinum. Upprunin til orðið »idiot« sigst at vera, at soleiðis vóru tey nevnd í gamla Athen, sum ikki luttóku í politikki. Tað fyrimyndarliga hevur ofta verið beinleiðis luttøka, men í modernaða stór­sam­ felagnum riggar kanska betri við umboðandi fólkaræði. Kortini, tað er neyðugt at fólkið gevur politisku skipanini legitimitet. Djúpt í okkara politisku mentan liggur, at tað at fara á val ikki bara er ein grundleggjandi menniskjarættur, men eisini ein samfelagsskylda. Geva loynilig val størri frælsi? Tað er rætt, at tá loynilig val vórðu innførd um fyrra aldarskiftið, gav tað summum størri frælsi, tí tey kundu velja øðrvísi enn t.d. arbeiðsgevarar, sum tá á døgum høvdu vald til at geva arbeiðsfólki sekkin, sum ikki vórðu lýðin, eisini tá tey fóru á val. Tey liberalu virðini eru nú so mikið væl vard í okkara lóggávu og mentan, at tað neyvan er nakar stórur trupulleiki, um tað onkuntíð ber til at gita seg til, hvør ið hevur valt hvønn. Tað er eisini merkisvert, at tað ikki eru veljarar í teimum smáu valdømunum, sum krevja, at teirra anonymitetur verður betri vardur. Tey tykjast heldur ikki at hava himprast at fara á val, tí vallutøkan er oftast sera høg úti á bygd, og hægri enn í Havn. Søguligu virðini sum lokaldemokratisk luttøka hevur Ein spurningur er, um tey lokaldemokratisku virðini verða nóg væl vard í nýggju kommunulógini frá 2000 og við teimum broytingar­upp­ skotum, sum nú verða skotin upp í kommunuvallógini. Tey fólkavaldu umboðini á tingi og í kommunu- og bygdaráðum mugu hava í huga, hvat lokaldemokrati í roynd og veru snýr seg um. Tað er at hava fólkaræði í einum geografiskum øki. Tey fólkavaldu eru vald umboð fyri hesi øki. Hvørt øki umboðar ein felagsskap við felags samleika. Í Føroyum hava hesi øki havt stóran týdning fyri føroyska mentan. Tórshavn fekk sína kommunulóg fyri 150 í 1866, og restin av landinum varð býtt upp í sjey kommunur í 1872; men vert er at merkja sær, at Løgtingið og amtmaðurin tá mettu tað vera beinast, at tær 39 sóknirnar vórðu kommunur, also til saman 40 kommunur, í r o k n a ð T ó r s h av n a r kommunu. Myndugleikarnir í Keypmannahavn vildu hava færri kommunur. Úrskurðurin var, at prestagjøldini vórðu grund­eind­ir, men tað skuldi bera til at býta kommunurnar sundur seinni; og so varð. Politisku eindirnar komu stórt sæð at vera tær somu sum tær siðbundnu sóknirnar (sí J. Djurhuus 1974 og H. Høgenni 1992). Bygdapolitikkur – kjarnan í føroyskum fólkaræði? Fjølbroytni hevur verið mett at vera eitt eyðkenni og nakað at gleða seg yvir í okkara fámentu tjóð – heilt fram til kreppuna í 1990- unum, tá »bygdapolitikkur« fekk eina neiliga merking, tí hjúklan um heimstaðin varð roknað sum ein orsøk, um ikki høvuðsorsøkin til at landið misti stýringina við fíggjarpolitikkinum. So nú varð nýggja leiðarorðið kommunusamanlegging; og væl hevur eydnast, nú eru bert 30 av teimum áður 51 kommununum eftir. Hin vegin er ikki tørvurin fyri at verja og stimbra fólkaræði í lokalu samfeløgunum horvin. Framvegis eru geografiskar eindir, har fólkið má hava ein stovn til at umboða felagsskapin. Bygda- ella býráðið er best ment til 1) at loysa lokal stríðsmál, t.d. um hvussu lokala økið kann brúkast á besta hátt, og 2) at umboða lokalsamfelagið, tá landsins myndugleikar skulu taka avgerðir, sum fara at hava árin á teirra samfelag. Tað kann t.d. vera spurningar um lokalisering av stovnum, sum tað nú á døgum verður hildið vera rætt at hava í vælferðarkommunum. Tey fólkavaldu eru umboð fyri sínar veljarar. Tá val er, kunnu veljararnir 1) velja ella ikki afturvelja síni umboð, alt eftir hvussu væl tey hava roynst bygdini/býnum, ella 2) velja ein flokk ella uppstillaði, sum hava eina góða skrá fyri framtíðar kommunupolitikki. Veljararnir mugu hava vissar møguleikar at hava tamarhald á sínum umboðum. Tað er jú fólkið, sum hevur evsta valdið í einum fólkaræði, ikki tey fólkavaldu, og enn minni ríkisstjórn ella embætisfólk. Hvat hevur tað at siga, at valstøðini verða færri? • Veljararnir í teimum smáu valstøðunum hava sum er ein stovnsettan møguleika eftir til at boða nýggja bygda- ella býráðnum frá, hvørji tey meta sum síni umboð: Tey kunnu vísa til valúrslitið frá sínum lokala valstaðið. – Sostatt eiga valstøðini at verða mett sum fólkaræðiligir stovnar, sum eiga at varðveitast. Tað at senda brøv ella savna undirskriftir ella biðja um fund við bygda-/ býráðið er meira at rokna sum viðbøtur, sum einstaklingar og bólkar kunnu brúka at fremja nýggj mál ella at mótmæla førdum politikki. • Fólkavald umboð, sum hava fingið nógvar persónligar atkvøður, hava eisini fingið nógv vald í teimum stóru kommununum. Atkvøðurnar frá teimum smáu valstøðunum eru ikki nógvar, men geva eina virðismikla ábending um, hvat ið hesir borgarar meta um tey uppstillaðu og tann politikk, sum tey umboða. Um tey smáu valstøðini hvørva, fara valúrslitini ikki longur at geva teimum fólkavaldu í bygda- / býráðnum kunnleika um, hvaðan atkvøðurnar koma, og hvørji lokal samfeløg, sum líta á, at hugsað verður um teirra geografiska øki, tá politiskar avgerðir verða tiknar. Samanumtikið, sæð frá einum fólkaræðiligum perspektivi er tað eingin ivi um, at tey smáu valstøðini ikki mugu hvørva. Fígging av valstríði – ein forðing fyri vælvirkandi fólkaræði? Sum nevnt hevur verja av anonymiteti ikki verið eitt krav, sum hevur verið nógv frammi í almenna orðaskiftinum. Men tað er ein annar stórur trupulleiki við bæði kommunuvali og løgtingsvali, sum javnan hevur verið á lofti seinastu árini, og sum til ber at gera nakað við, nú kommunulógin verður endurskoðað. Tað er, at valstríðið kostar pengar, og at tað oftast eru valevnini sjálvi, sum fíggja valstríðið. Spurnakanning gjørd millum tey, sum vóru uppstillaði í 2004, vísti, at tey sum stilla upp, hava í meðal størri inntøku enn fólkið í meðal. Spurnakanning gjørd fýra ár seinni bendir á, at ójavnin økir. Jú størri kommuna, jú meira verður brúkt í valstríðnum. Hetta er ein stórur fólkaræðiligur trupulleiki tí at • Tey, sum ikki hava ráð, ikki kunnu kappast javnbjóðis tey ríkaru valevnini. • Skipanin kann føra til korruptión, har tey sum gjalda fyri valstríðið, krevja serligar sømdir frá teimum fólkavaldu. • Um fylgt verður somu reglum sum í grannalondum, eigur at verða sett inn ein paragraff um, at tey sum eru vald, skulu fylla út skjal við uppgerð fyri útreiðslur til valstríðið, og við upplýsingum um hvør ið hevur fíggjað valstríðið, seinast 14 dagar eftir valið. Skeivir upplýsingar verða sektaðir við bót. Kommunan sendir avrit av hesum skjølum saman við avriti frá gerðabókini um valið, til Innlendismálaráðið seinast 3 vikur eftir valið. Men ein vallóg kann tryggja javnari kynsbýtið! Eitt annað, sum landsins myndugleikar í nógv ár hava roynt at gera nakað við, er javnari kynsbýti í bygda-/ býráðum og á Løgtingi. Um vallógin skal broytast, ber til at skoyta upp í, at í minsta lagi 40 prosent av teimum, ið verða vald, skulu vera kvinnur (ella menn, um fleiri enn 60 prosent av teimum valdu eru kvinnur). 28. februar 2016 Súni Selfoss, formansvalevnið S t a r v s ­ m a n n a ­ felagið er eitt sterkt og stórt fel­ ag. At leiða S t a r v s ­ manna­fel­ag­ið krev­ur roynd­ir, net­verk, styrki, áræði, vilja og áhuga. Starvs­mannafelgið er eitt ógvuliga breitt fakfelag. Felagið umboðar limir bæði á sjógvi, á landi og í luftini. Starvsmannafelagið hevur tí sáttmálar, sum umboða starvsfólk, sum starvast hjá landinum, hjá kommununum og kommunala felags­ skapinum SEV, og hjá almennu partafeløgunum – Føroya Tele – Posta - og nú eisini Atlantic Airways. Hetta krevur, at formaður felagsins sær allar limirnar í øllum sáttmálunum. Tað krevur so aftur, at formaðurin hevur tamarhald á støðuni, at hann kann hava fleiri bóltar í luftini í senn, er tolin, strategiskur, dugur at lesa støðuna og ikki leypur framav. Hesar eginleikar haldi eg meg hava, og eg eri ikki bangin fyri at handla, tá tað krevst. Starvsmannafelagið skal hava ávirkan á samfelagið Tað er ikki bara til lønar­sam­ ráðingar, at vit skulu stríðast, men hvønn dag, árið runt. Tí er umráðandi við einum virknum og sjónligum felagi. Starvsmannafelagið skal tí verða eitt sjónligt fakfelag, bæði á politiska pallinum, í miðlunum og ikki minst millum limirnar. Hetta merkir ikki, at Starvsmannafelagið skal hava ein politiskan lit, men ein fakfelags lit. Vit skulu gera vart við okkum, tala at, rósa, samstarva og mótmæla. Vit eru ein týðningarmikil liður í demokratiska sam­ felagnum, og tí mugu vit gera vart við okkum, tað fer at gagna okkum øllum. Starvsmannafelagið er tykkara felag Limirnir í Starvs­manna­ felagnum skulu altíð kenna tað soleiðis, at Starvs­manna­ felagið er teirra fak­felag. Tað skal verða attraktivt at verða limur í Starvs­manna­felagnum, tað er her tú fær mest fyri limagjaldið. Felagið hevur eina ógvuliga góða og professionella um­ siting, sum saman við for­ mannin­um, tekur sær av øllum viðurskiftum hjá limun­ um. Verði eg valdur, fari eg at lata fyrisitingin taka sær av administriva partinum, í stóran mun. Hinvegin fari eg í høvuðsheitinum at taka mær av tí fakfelags politiska arbeiðinum. Tað merkir, at felagið verður sjónligari, bæði millum limir og úti í samfelagnum. Gott val Komandi leygardag, 5. mars, er dagurin tá vit skulu hava avgjørt, hvør skal leiða felagið komandi fýra árini, og sum áður nevnt, so er tað ikki líka mikið hvør tann persónurin er. Eg haldi meg vita rímu­ liga væl, hvat rørist á arbeiðs­ plássunum kring landi, millum annað viður­skiftini hjá dagrøktaranum í Runavík og Klaksvík, brand­meistaran­ um og sløkki­liðs­fólkinum í Havn, limunum umborð á skipunum hjá Strand­ ferðsluni, Havstovuni og Vørn, skrivstovufólkunum, lækna­ skrivaranum og tann­klinikk­ starvsfólkunum kring landið, flogternunum, starvs­fólk­un­ um á Posta, Føroya Tele og SEV, miðlafólkunum, bóka­ varðunum og sosial­ráð­gevun­ um, lívbjargaranum og sjúkra­ flutnings­tænastuni. Tað er ikki at liggja á boðun­ um og rokna við, at eg verði valdur, hvør einasta atkvøða telur og tí er tað ser­stak­liga um­ ráðandi at tit, ið stuðla mær sum formans­valevnið, veruliga nýta tykkara møguleika og velja meg til at leiða Starvsmannafelagið komandi fýra árini. Saman standa vit sterk. Vil at enda ynskja øllum ein góðan ársaðalfund og Starvsmannafelagnum eina bjarta framtíð. Kann niðurlegging av valstøðum hava neiligt árin á fólkaræðið í Føroyum? Eitt sterkt felag Viðmerkingar til uppskot til broytingar í vallógini