hósdagur 3. mars 2016síða 25

FRÍGGJADAGUR 4. MARS 2016 SOSIALURIN 27 25 Tað er sjálvsagt einki forgjørt í, at ALS veitir arbeiðsleysum eina so dygdargóða og breiða tæn­astu sum gjørligt, men veruligi spurn­ ing­urin er sum sagt um tað er neyð­ugt og um tað er ábyrgdin hjá tí almenna. Vit kunnu spyrja, um tað er uppgávan hjá ALS at senda fólk á førleikamennandi skeið, ella um hvør einstakur sjálvur hev­ur ábyrgdina av at menna sínar før­ leikar við at gera íløgur í skeið ella skúla. Spurnartekin kann eisini setast við, um tað er uppgávan hjá ALS at veita privatum fyritøkum ókeypis arbeiðsmegi, og um tað er uppgávan hjá ALS at skipa fyri almennum hugnaløtum við skemti og fram­løg­um. Tað er sjálv­sagt hugnaligt og fremjandi, men tað er eisini dýrt at hava slík átøk. Spurningurin er hvar markið gong­ ur mill­um per­són­liga ábyrgd og fjálgt for­ mynda­rí. Kvalandi eftirlit Tað er tó ikki bert um­sorg­ anar­upp­gávan hjá væl­ferðar­ sam­felag­num, sum er undir støð­ugum trýsti um at fevna breið­ari og fjálga betri um. Eisini á eftir­lits­síðuni er støð­ugt trýst á. Alsamt størri krøv verða sett til eftir­lit av øllum møgu­ligum slagi. Í fleiri førum eru vinnu­lívsfólk og al­menn starvsfólk noydd at rópa varskó, tí tey eru við at hokna undir strangum eftirliti, sum í roynd og veru forðar teimum at gera tað arbeiði, tað er meiningin at tey skulu gera. Burtur úr rúgvuni kunnu vit nevna strongu krøvini um skjal­ prógv, sum ger at starvsfólk í heilsu­verkinum nýta størri tíð til at fylla út skjøl og berjast við KT-skipanir enn til sjúklingar. Vit kunnu eisini nevna nógv út­skeld­ aðu strongu krøvini frá Heilsu­ frøðiligu Starvsstovuni til slátur­ virki og hjallar – millum annað at starvs­fólkavesi skal verða tengt at hjall­inum, um hann skal verða góð­ kendur – sum eru við at for­koma ser­føroysku matmentan­ini. Mong av hesum krøvunum geva góða meining í sær sjálvum. Tað sigur seg sjálvt, at tað er neyðugt at føra journalir við sjúklingum. Tað sigur eisini seg sjálvt, at øll mat­vøra eigur at verða handfarin við skili og at reinføri er neyðugt. Hin­vegin verður eftirlit ofta ikki sett inn við skili. Loysnir og krøv koma inn úr øðrum londum, eitt nú strongu matvørukrøvini, ið koma úr ES, og sum í roynd og veru ikki hóska seg til føroyska samfelagið. Strangt sosialt eftirlit í Føroyum Spurningurin er, sum Halgir Winther Poulsen, advokatur, eisini nevnir í fyrstu greinunum, vit skriv­aðu um evnið fyri tveimum vik­um síðani, um vit ikki eiga at venda aftur til eina meira einfalda skipan, har vit hava álit á fólki heldur enn at krevja strangari eftir­lit. Føroyar eru eitt sera lítið sam­ felag, har vit sum fólk kenna hvønn annan væl og orðið annars ferð­ast skjótt. Ofta verður hetta nevnt í einum negativum týdningi, so sum slatur ella jantelóg, men ein onn­ur síða av tí er eisini at Føroyar í so máta hava eitt sera strangt sosial eftirlit. Hugsa vit okkum eitt nú at ein bóndi, ið slaktar seyðin í kjall­ara­ num og turkar í hjallinum, hann sjálvur hevur bygt, selur onkrum kjøt ella aðra matvøru, ið ikki er góð, er spilt ella handfarin illa, so er tað sera skjótt at orðið breiðir seg um viðkomandi bónda og hann kann missa sínar kundar. Á henda hátt er bóndin longu undir strong­um sosialum eftirliti uttan at Heilsu­frøðiliga Starvsstovan hev­ur verið inni og framt nakað slag av eftirliti. Dømið við bóndanum er bert eittans, og eftirlitini eru mong, har tað møguliga gav líka góða ella betri meining við vanligum áliti og sosialum eftirliti fram um eitt pappírs­veldi og umsitingarliga krevj­andi eftirliti. Skera inn á bein Eftir stendur tann grundleggjandi spurningurin, vit ikki sleppa uttan­ um. Hvørjar eru uppgávurnar, ið tað almenna veruliga noyðist og skal loysa, tí at tað er tørvur á tí og eingin annar megnar ella vil loysa tær? Seinastu áratíggjuni er væl­ferðarsamfelagið vaksið við ferð, og tað sama eru útreiðslurnar til allan tann samlaða almenna geiran. Vinnulív og privatfólk tala at og eru við at hokna undan skattum og avgjøldum fyri at halda vælferðarsamfelagnum uppi. Trupla uppgávan verður løgd til politikarar at raðfesta og finna pengarnar. Men sum Halgir Winther Poulsen eisini vísti á í sam­røðu við Sosialin fyri fjúrt­an døgum síðani, er tað ein tví­støða, sum er torfør at loysa. Vit kunnu ikki gremja okkum um hetta, sam­ stundis sum vit krevja at tað al­ menna skal loysa allar av­bjóð­ingar. – Hava vit teir allarminstu trupul­leikarnar við okkara børn­ um, gomlum ella sjúkum, so skal tað almenna loysa trupulleikarnar fyri okkum, sum vit mangan kundu havt loyst sjálvi, segði Halgir Winther Poulsen millum annað. Skera vit hinvegin inn á bein í tí almenna og taka burtur alt tað hugnaliga, makliga og marglætis­ kenda, samstundis sum vit avtaka fleiri av teimum eftirlitsskipanum, vit hava sett í verk, hvat stendur tá eftir av vælferðarsamfelagnum? Ein væl bíligari almenn fyri­sit­ ing og vælferðarsamfelag, har álit og ábyrgd vórðu sett ístaðin fyri eftirlit og formyndarí. ROGVI@SOSIALURIN.FO »Hava vit teir allarminstu trupulleikarnar við okkara børnum, gomlum ella sjúkum, so skal tað almenna loysa trupulleikarnar fyri okkum, sum vit mangan kundu havt loyst sjálvi« Halgir Winther Poulsen, advokatur (Sosialurin 19. februar 2016) Krakka- veldi Føroyar eru eitt sera lítið samfelag, har vit sum fólk kenna hvønn annan væl og orðið annars ferðast skjótt. Ofta verður hetta nevnt í einum negativum týdningi, so sum slatur ella jantelóg, men ein onnur síða av tí er eisini at Føroyar í so máta hava eitt sera strangt sosial eftirlit MYND: R. NIAL BRADSHAW