mánadagur 7. mars 2016síða 12

Mánadagur 7. mars 2016 · Nr. 28 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HETTA FER KOSTA ONKR Smartar loysnir, sum ikki kosta nøkrum nakað, finnast ikki, skrivar Búskaparráðið í várfrágreiðing síni Danjal av Rana – Vit hava ikki sæð nakra broyt­ing síðani heyst­frá­ greiðingina, og tí nevna vit aftur nú, at tørvur er á at endurskoða almennu íløgu­ ætlanina. Orðini eigur Sverri Hansen, formaður í Bú­ skaparráðnum. Ein av høvuðsboðskap­ un­um í várfrágreiðingini frá búskaparráðnum, er hin sami sum í heystfrágreiðingini. Í veruleikanum hevur bú­ skapa­r­ráðið longu í nógv ár nevnt hetta sama í frá­ greið­ingum sínum: At al­ mennu íløgurnar eru kon­ junk­turviðgangandi, og at almenni geirin tí økir um sveiggini í búskapargongdini. Við øðrum orðum, tað al­ menna hevur lyndi til at brúka meiri pengar, tá tíðirnar eru góðar, og hetta metir Búskaparráðið er held­ur óheppið. Úrslitið av einum slíkum politikki er, at almennu íløgurnar økja um eftirspurningin í byggi­ vinnuni, økja um lønir­nar og økja um prísin á verk­ ætlanunum. – Umráðandi hjá tí al­ menna er ikki at endurtaka gongdina frá byrjanini av øldini og 2007 og 2008, um búskaparliga virksemið fer at økjast komandi árini, stóð at lesa í búskaparfrágreiðingini í heyst og boðskapurin er hin sami í dag. – Vit hava nýtt seinastu upp­gerðina fyri almennar íløgur, og hon vísir tað sama sum seinast. Tí mettu vit tað vera neyðugt at nevna tað aftur. Vit kunnu bara varpa ljós á nøkur ting og ikki stórt annað. So er tað upp til politikkararnar at taka stóru avgerðirnar, sigur Sverri Han­sen. Samstarv millum land og kommunur Búskaparráðið mælir tí til eina samskipaða end­ur­ skoð­an av almennu íløgu­ ætl­anunum, at landið og kommunurnar mugu seta seg og práta saman um, hvussu almennu íløgurnar skulu raðfest. Ráðið skjýtur millum annað upp, at játt­ anin til almennar íløgur verð­ur ásettur sum ein fast­ ur prosentpartur av BTÚ. – So verður tað upp til land­ið og kommunurnar at samráðast um, hvørjar al­ mennar íløgur kunnu gerast innan fyri hesar karmarnar, heldur enn at hvør komm­ una í sínum lagi setir virk­ semi í gongd. Landið og kommunurnar mugu sam­ skipa íløguætlanina, sigur Sverri Hansen. Búskaparráðið er av tí fatan, at tað hevði ver­ið betri, um ein kon­junk­tur­ mót­gangandi politikkur varð førd­ur. Hetta hevði kravt, at tað almenna, umframt at raðfesta íløgur og byggingar, eisini skuldi tíðarvalt ígongd­ seting og stødd av neyðuga virkseminum. Á hendan hátt kundi tað almenna ansa eftir, ikki at yvirhita búskapin. Búskaparráðið nevnir eisini ítøkiliga skuldarloftið hjá kommunum sum eina avbjóðing á hesum økinum. – Sjálvandi má okkurt loft vera á, men trupulleikin er, at skuldarloftið gevur komm­ unum eitt ávíst rásarúm, og um allar kommunurnar leggja seg upp at markinum samstundis, hava vit sama trupulleikan. Skuldarloftið eggjar ikki til miðvísa lang­ tíðar­planlegging av al­menn­ um íløgum, sigur Sverri Han­ sen. Onkur hevur róð upp undir, at tilmælini frá Bú­ skaparráðnum einans fóru at elva til meiri klandur mil­l­ um kommunurnar og landið. – Politikkararnir skulu taka tær torføru avgerðirnar. Allar slíkar broytingar mugu kosta onkrum okkurt. Onkrar kommunur ella landið mugu halda aftur við sínum íløgum, meðan aðrar sleppa at byggja, sigur Sverri Hansen. Allar kommunurnar vera tí neyvan nøgdar, men Búskaparráðið metir kortini, at ein samskipan av almennu íløgunum er neyðug. Taka skeivar útbúgvingar Búskaparráðið hevur í hesi frágreiðingini hugt gjølla at føroyska arbeiðs­mark­ naðinum. Har kemur ráðið millum annað til ta niður­ støðu, at arbeiði einans er til umleið 60 prosent av øllum føroyingum, ið eru und­ir hægri útbúgving. Búskaparráðið hev­ur hugt at øðrum frá­greið­ ingum frá øðrum pørtum um, hvussu vit fáast ung at støðast her í Føroyum. – Tær hava flest allar lagt dent á at skapa góðar útbúgvingarmøguleikar her í Føroyum. Tú kanst tó útbúgva so nógv tú vilt, men hvat tá einki arbeiði er til tey? Sannleikin er, at sum er tróta neyðugu ar­ beiðsplássini í Føroyum. Sum nú er, hava vit ikki pass­andi arbeiðspláss til øll tey, ið vildu búð og arbeitt í Føroyum, sigur Sverri Han­ sen. Tað er verandi føroyski arbeiðsmarknaðurin, sum er grundarlagið undir hesum framrokningunum, har mett verður, hvussu nógv fara frá fyri aldur komandi árini, í mun til hvussu nógv útbúgva seg innan økið. Skuldi nýggj arbeiðspláss ella nýggjar vinnur tikið seg upp, broytast tølini sjálvandi. Niðurstøðan er tó greið. – Henda ikki í Føroyum broytingar í siðvenjum, tá tað snýr seg um at útvega ar­beiðsmegi við hægri út­ búgving, verður onki ar­beiði í Føroyum til umleið 40% teim­um, sum nú eru und­ ir hægri útbúgving, skriv­ar Búskaparráðið. Tað eru í høvuðsheitum tveir mátar at loysa hendan trupulleikan, heldur Sverri Hansen. – Vit mugu leggja okk­um Longu frá 2035 má roknast við negativum burðaravlopi. Við núverandi deyðs- og føðitíttleika verður burðaravlopið negativt longu í 2035. Orsøkin er tað lága talið av kvinnum í burðardyggum aldri og eldingin av føroysku búfjøldini. Úr Várfrágreiðingini Lægsta útbúgvingarstigið er í Sandoy og Suðuroy, skilt soleiðis at at har eru flest við útbúgvingum styttri enn 1 ár eftir fólkaskúlan, og fæst við miðnáms- og yrkisútbúgvingum (31-33%) og longum útbúgvingum (1,7-1,8%). Hægsta útbúgvingarstigið er í Suðursteymoy, har 8% hava hægri útbúgvingar, og har tey fæstu (bert 29%) einans hava fólkaskúlan. Úr Várfrágreiðingini BÚSKAPARRÁÐIÐ 444 føroyingar hava eina ársinntøku, sum er yvir eina millión krónur um árið. 14 av hesum 444 (3 prosent) eru konufólk. Úr Várfrágreiðingini Sverri Hansen, formaður í Búskaparráðnum