mánadagur 14. mars 2016síða 10

Mánadagur 14. mars 2016 · Nr. 31 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Umhvørvisavleiðingar og ábyrgd Kári Thomsen O k k a r a náttúru- og um­hvørv­ i s ­v e r n d - arlóg fyri sjógv- og h a v ­u m - hvørv­ið er Løg­tings­lóg nr. 58 frá 26.mai 2011, og hevur hon sum enda­mál at verja náttúru og umhvørvi, at varveita livikor menniskjanna, vistskipanir og djóra- og plantulív, so at samfelagið kann verða ment á einum burðardyggum grund­arlagi. Málið við lógini er at varð- veita eitt reint og ríkt hav og at fyribyrgja og avmarka dálking av havi, strond og luft og aðra ávirkan á náttúru og umhvørvi frá virk­semi, ið kann seta heilsu menn­iskj­anna í vanda, hótta vis­t­skip­anir og liv­andi til­ feingi í havinum, vera til bága fyri lógliga gagn­nýtslu av havinum og tilfeingi tess, skaða náttúru- og ment­ anar­virði á og í havinum, fram við strendurnar og á hav­botninum, ella skerja re­ krea­tiv virði. Nei, okkara lóg um verju av havumhvørvinum fevn­ir IKKI um ovurstóru dálkingina frá alivinnuni, men einans um dálking frá skipum, flogførum og hav­ støðum (boripallum o.t.), og tí letur Landsstýrið bara standa til og eitrandi dálking at halda fram uttan minstu fyribyrging ella tryggjan av havumhvørvinum. Fløkjur kunnu væl vísa seg tá lógir skulu smíð­ast, og í hesum døm­in­um við nýggjari havum­hvørv­is­ vernd­ar­lóg, vísa við­merk­ing­ ar til løgtings­mál nr. 47/2004 frá 21.februar 2005, at aling er fevnd av Løgtingslóg nr. 134 um umhvørvisvernd frá 1988. Henda lóg hevur so at siga somu endamál sum havumhvørvislógin, men tó uttan avgerandi áset­ ingina, at t.d. aling, ið ávirk­ ar náttúru og umhvørvi munandi, ikki kann setast i verk uttan góðkenning frá landsstýrismanninum, og at ein slík góðkenning IKKI kan veitast fyrr enn um­ hvørvisárinsmetingar eru gjørdar. Og sjálvt um havum­ hvørv­is­lógin frá 2005 um­ røð­ur aðra dálking í breið­um týdningi, so vil Um­hvørv­ is­stovan, ið umsitur lógina, tulka tekstin soleiðis, at al­ ing einans er fevnd av um­ hvørvisverndarlógini frá 1988 – kanska tí einki bei­n­ leið­is krav er um um­hvørvis­ árins­metingar. At Umhvørvisstovan gev­ ur umhvørvisgóðkenning til aling sambært Um­ hvørv­is­lógini, frítekur ikki loyvis­havaranum at lúka løgtings­lógina um verju av hav­um­hvørvinum. Og sjálv­ andi skal umhvørvis­góð­ kenningin verða treytað, at onnur viðkomandi lóggáva, ið her heilt greitt er lógin um verju av havumhvørvinum, eisini skal verða gingin á møti. Prógvað er inntil fleiri ferðir at kemisku evnini brúkt verða í lúsabasingini eisini taka lívið av øðrum krabbadjórum, smákyktum og djóraplankton o.ø., og at hesi evni enntá finnast aftur í lidnu vøruni. Laksalýsnar eru blivnar mótstøðuførar móti øllum evnum, og sær út til at tær eisini gerast mótstøðuførar móti feskum vatni. Hvørjar avleiðingarnar verða tá laksa­lús trívast í okkara vøtn­um, áum og løkum, er ikki gott at vita, men at av­ leið­ing­arnar verða ógvus­ ligar er lítið at ivast í. Støðan í alivinnuni er ikki haldbar har túsundatals tons av kemiskum evnum verða latin á sjógv, og har alt livandi á firðunum so við og við fánar burtur. Sjálvsøgd rættindir at fara við tráu ella báti í fjørðin, eru skúgvað til viks til frama fyri einstakar føroyskar og útlendskar pri­vatar fyritøkur, og tað, fáast kann av seiði og øðr­um smáfiski, er ikki manna­føði vegna fóðringina í ali­vinn­ uni. Hjá øllum alifyritøkunum er dálkingarstøðan støðan hin sama, og eru, sum er, bert fáir firðir har kemisk evni ikki verða latin beinleiðis á sjógv í aliringarnar og ann­ ars dumpað út i firðirnar frá brunnbátinum Hans á Bakka. Umhvørvisstovan ger lítlar og ongar kanningar av dálkingarstøðuni, og er kunnleikin til lívfrøðina á firðunum tí sera lítil. Og allíkavæl verður hildið áfram at geva nýggja aliloyvi sjálvt um staðfest er ovurstór og eitrandi dálking, ið ikki kann sigast at verða uttan tídning, og har vit eisini eftir fleiri ár síggja, at tamarhald ikki fæst á lúsabasingarstøðuni og dálkingini. Í slíkum førum heimilar Umhvørvislógin smb. kap.5 §34 landsstýrinum at banna framhaldandi rakstri og møguliga at krevja fyritøkuna, virkið ella út­bún­ aðin burtur. Alivinnan lúkur ikki treyt­ir­nar í Umhvørvislógini, hon lúkur heldur ikki áset­ ingar í lóg um verju av hav­ um­hvørvinum, og frem­ur við dumping av kemisk­um evnum brot á alla galdandi hav­um­hvørv­is­lóg­gávu. Heilsu- og Inn­lendis­mála­ ráðið umsitur lógina um verju av havumhvørvinum, men vil ikki fylgja ásetingum, at góð­kenningar til virksemi á sjónum, ið ávirka náttúru og umhvørvi munandi, ikki kunnu veitast fyrr enn mett er um avleiðingar. Umhvørvisstovan hevur 12. januar í ar gjørt veg­ leiðing um góðkenning og umhvørvisárinsmeting av verkætlanum á sjónum og í sjóvarmálum, við ávísing til kap.13. í lógini, og til hvørji evni skulu viðgerast í slíkari kanning, og kann ikki snúgva sær undan, at aling eisini er fevnd av hesum krøvum sjálvt um góðkenning til eitt alibrúk er sambært Um­ hvørvislógini. Umhvørvislóg og havumhvørvislóg Nei, tað verður ikki lóggivið inn í trúar­ samfeløg! Tór Marni Weihe limur í landsnevnd Unga Tjóðveldsins H e l d u r enn at siga sum er, at polit­isk­ur tak­tikkur l i g g ­u r h a n d ­a n av­gerð­ina, so velur for­mað­ urin í Sambandsflokkinum, Bárður Nielsen, at bera seg undan við ósann­ind­ um. Nei, Bárður! Uppskot­ ið lóggevur ikki sam­kynt hjúnaband inn í trúar­sam­ feløg, og tað veist tú væl sjálvur! Formaðurin í Sam­ bands­flokk­inum hevur nú stað­fest, at flokkurin ikki ynskir at javnseta sam­ kynd við aðrar borgarar í samfelagnum. Tað er ein erlig sak. Vit liva í einum fólkaræði, og tað er í lagi, at fólk hava ymsar áskoðanir. Men tað, sum eg ikki kann hava virðing fyri, er orsøkin til, at Sam­ bands­flokkurin ikki fer at atkvøða fyri borgarligum hjúnabandi til samkynd. Tí at orsøkin er als ikki, at flokkurin ikki tekur undir við broytingini. Tingmenn fyri Sambandsflokkin hava enntá alment boða frá, at teir taka undir við uppskotinum. Tí átti Bárður Nielsen, tá hann fór í útvarpið at greiða frá støðuni, sum flokkurin hevur tikið, at víst á, at ávís tingfólk fyri flokkin tóku undir við upp­ skotinum, og ynsktu at atkvøða fyri, men at flokk­ urin hevði gjørt nakrar taktiskar met­ing­ar, og var komin til ta niðurstøðu, at flokkurin kundi vinna fleiri veljarar við at lata vera við atkvøða fyri uppskotinum. Tað høvdu fólk skilt. So­ leiðis er politikkur, og eftir­ hondini eru vit von við tílíkt – eisini um vit ikki taka undir við tí. Men tað gjørdi Bárður Nielsen ikki. Av onkrari orsøk hevur hann hildið, at frægari var ikki at siga sum var. Kanska var Bárður ikki heilt sannførdur um, at veljarar taka undir við taktiska trekkinum hjá flokkinum, og tískil var best, at teir ikki fingu at kenna sonnu orsøkina. Tá útvarpstíðindi gjørdu samrøðu við Bárður Nielsen, var tað tí ikki tann sanna søgan, ið varð søgd. Í staðin vísti Bárður Nielsen á, at flokkurin ikki kann taka undir við, at lóggivið verður inn um kirkjugátt og inn í trúarsamfeløg. Í sær sjálvum er tað ein púra legitim grundgeving, og sjálvt samgongutingfólk høvdu tikið undir við Bárði Nielsen og felt uppskotið, um so var, at lóggivið var inn í trúarsamfeløg. Men Bárður Nielsen veit væl, at uppskotið ikki lóggevur nakað sum helst inn um kirkjugátt ella inn í trúarsamfeløg. Uppskotið snýr seg útilokandi um borgarliga vígslu, og tí er ongin ivi um, at Sam­bands­ flokkurin roynir at brúka trúarsamfeløgini sum und­ a­nførslu. Tíverri, er tað ikki óvan­ ligt í politikki, at tílíkar metodur verða tiknar í brúk. Taktikkur verður tikin fram um politikk, og politikkarar royna at spinna søgur, soleiðis at tær siga nakað heilt annað, enn tað, ið veruliga gongur fyri seg. Eg trúgvi kortini, at í hesum føri hevur Sam­ bands­flokk­urin gjørt ein takt­iskan feil. Velj­ar­ar­nir fara helst at gjøg­num­ skoða, hvat gong­ur fyri seg, og at tá ið alt av­tornar, so stendur Sam­bands­flokk­ urin ivaleyst veikari um eina viku, enn hann gjørdi í gjár. Men soleiðis er poli­ tikkur.