mánadagur 2. mai 2016síða 12

Mánadagur 2. mai 2016 · Nr. 50 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KYNSLIGUR ÁGANGUR Psykiatriski depilin er størsti fløskuhálsurin – Mál um kynsligan ágang, um harðskap og har skuldsettu eru undir 18 ár, hava altíð hægstu raðfesting hjá okkum, og skulu avgreiðast skjótast gjørligt, bæði av løgregluni og av ákæruvaldinum, sigur Martin Gravesen, varafúti. Danjal av Rana Lógin sigur millum annað, at løgreglan so skjótt sum møguligt skal skriva eina frágreiðing og avhoyra vitni í málinum, tá eitt mál verður meldað, men tað er eyðsæð, at okkurt rusk er í skipanini, tá tað tók yvir eitt hálvt ár áðrenn Olga Fríðunn Olsen varð avhoyrd og yvir eitt hálvt ár afturat, áðrenn meldaði maðurin varð avhoyrdur. Martin Gravesen, vara­ fúti, arbeiðir í ákæru­vald-in­ um, sum hevur havt mál­ið í hendi síðani juli 2015. Hann kennir ikki ná­greiniliga til gongdina í hesum málinum og kann tí ikki siga stórvegis um hví, tað hevur tikið so langa tíð, men hann skilir væl, at Olga Fríðunn Olsen ótolnast, um tað vísir seg at vera satt. – Tað er tó ofta so, at vit mugu hava eina sálarliga kanning av skuldsettu, og tíverri er tað so, at tað kann taka sera langa tíð at fáa slíkar kanningar gjørd­ar. Tað er serstakliga óheppið, tá talan er um slík mál um kynsligan ágang, tí vit jú skulu viðgera slík mál skjótast gjørligt, sigur Martin Gravesen. Hann sigur, at orsøkin til, at slík mál fáa hægstu raðfesting, er fyrst og fremst vegna tey órættaðu. – Fólk ynskja at fáa ein enda á slíkum málum sum skjótast, tí tað er jú ein belast­ ningur fyri tey, sigur hann. Hava kært sína neyð til Landssjúkrahúsið Martin Gravesen sigur, at ákæruvaldið hevur kært sína neyð til Lands­sjúkra- húsið og at tey samskifta um, hvussu málini kunnu loys­ast skjótari. – Tí eru vit í ákæruvald­ inum eisini ørkymlaði um, at tað kann taka so langa tíð at fáa svar frá psykiatriska deplinum. Tað vit kunnu gera, og sum vit eisini gera, er at heita á Landssjúkrahúsið og psykiatriska depilin um at fáa svar aftur skjót­ari, og vit eru í áhald­andi samskifti við Lands­sjúkra­húsið um, hví tað tekur so langa tíð. Tí tað tekur ov langa tíð, sigur Martin Gravesen. – Svarið frá Landssjúkra­ húsinum er, at talan er um starvsfólkamangul. Vit mugu jú ásanna, at Lands­ sjúkrahúsið eisini hevur aðrar uppgávur enn at gera sálarligar kanningar av fólkum fyri okkum, tey hava jú eisini fólk í viðgerð. Svarið frá teimum er tó, at tey hava torført við at gera uppgávurnar so skjótt, sum vit skuldu ynskt, sigur Martin Gravesen. – Tað er ein afturvend­andi trupulleiki í slíkum málum, sigur Martin Grave­sen. Martin Gravesen kennir ikki nágreiniliga til málið hjá Olgu Fríðunn Olsen, og veit tí ikki at siga, hví tað tók tveir mánaðir, frá at málið varð handað ákæru­valdinum til ein ákæri varð settur á málið. – Tað kunnu vera fleiri orsøkir til tess. Hetta var á sumri, so møguliga var onkur í summarfrí. Hin­ vegin er tað altíð talan um raðfesting. Møguliga vóru onnur mál meiri átrokandi júst tá, vit eru jú ikki so nógvir ákærar, sigur Martin Gravesen, sum tó ikki vil siga, at ákæruvaldið er ov illa mannað. – Tað vildi sjálvandi verið deiligt við fleiri ákær­um, men tað er ikki real­ist­iskt, at manningin verð­ur økt. Eg haldi tó ikki, at vit eru ov fá í mun til arbeiðs-byrðuna, tó at tað til tíðir er nógv at gera, sigur hann. Torført við gomlum málum Hvat kanningararbeiðinum annars viðvíkur, so sigur Martin Gravesen, at tað er ein stór avbjóðing, at fólk í slíkum málum um kyns­ligan ágang, ofta meld­að málið langt eftir, at hend­ing­arnar hendu. – Tá hava vit eingi tekn­ isk prógv, sum kunnu nýtast, eingi ástøð, sum vit kunnu kanna, umframt at tað sera sjáldan eru vitni til slík mál. Hetta setur ofta størri krøv til kann­ ingararbeiði, tí verri verður at samla prógvini, ið skulu til fyri at reisa ákæru og fáa skuldsetta mannin dømdan. Men tað er als ikki so, at vit liggja inni og bøla á málum, sum hava við harðskap ella kynsligan ágang at gera, tey hava sum sagt fremstu raðfesting. Trupulleikin er sum oftast, tá vit bíða eftir frágreiðingum uttanífrá, sigur Martin Gravesen. Ein trupulleiki við, at málini blíva so gomul, er at dómarin, tá revsingin skal ásetast, skal taka atlit at tíðini, sum er gingin síðani hendingarnar fóru fram og síðani málið varð meldað. Herfyri fekk ein maður, sum varð dømdur fyri neyð­ tøku eina linari revsing, tí málið nú var nærum tvey ára gamalt. Í fjør fingu tveir menn, annar dømdur fyri fíggjarsvik, hin fyri millum annað blygnaðarskemd, treytaðar dómar, tí málini móti teimum eisini vóru fleiri ára gomul. Í málinum hjá Olgu Fríðunn Olsen eru longu 16 ár síðani kynsligi ágangurin byrjaði og hálvt triðja ár síðani hon meld­aði málið. Fyri hvørja viku sum gongur, gerst meiri sannlíkt, at ákærdi mað­urin, um hann verður funn­in sekur, fær ein linari dóm, tí tíðin virkar í hansara fyri­mun. – Tað stendur beinleiðis í lógini, at aldurin á málinum kann vera ein linnandi faktorur, tá revsingin skal ásetast, so tað bæði kann og skal dómarin taka atlit til, sigur Martin Gravesen. Manningin er ov lítil Tórmóður Stórá ásannar, at psykiatrisku kanningarnar taka ov langa tíð, men sigur, at tað er ein spurningur um raðfestingar. Danjal av Rana Tað er rætt, sum Martin Grave­sen sigur, at psyki­ atrisku metingarnar taka langa tíð og eisini longri tíð enn bæði við og ákæruvaldið vildu ynskt, sigur Tórmóður Stórá, leiðari á psykiatriska deplinum. Tórmóður Stóra vil tó ikki hava sitandi á sær, at tað í júst hesum málinum er psykiatriski depilin, sum dregur málið út. – Málið kom á borðið hjá mær í januar 2016. Eg havi sostatt havt tað í fýra mánaðir, meðan løgreglan hevði málið í 24 mánaðir áðr­ enn tað. So eg vil ikki siga, at tað er psykiatriski depilin, sum ger, at júst hetta málið dregur út, sigur Tórmóður Stórá. Tórmóður Stórá sigur, at tað er ymiskt, hvussu langa tíð tað tekur at gera eina sálarfrøðiliga meting. Tað er eyðsæð stórur munur, um talan er um fólk, sum eru kend í skipanini hjá psyki­ atriska deplinum ella um tað eru fólk, sum tey ongantíð hava møtt fyrr. – Í málum um siðamisbrot er ofta talan um gomul mál og tá er spurningurin, um vit skulu lýsa støðuna hjá ákærda, sum hon er í dag, ella hvussu hon var, tá hend­ ingarnar fóru fram. Um so er, so verður talan um eina longri tilgongd, har vit mugu innheinta vitan frá øðrum pørtum, til dømis skúlaverkinum ella Sernám, og tá taka mál sjálvandi longri tíð, sigur Tórmóður Stórá. Tórmóður Stórá er tó samdur í, at tað til tíðir gong­ur ov seint og sigur at orsøkin til tess er, at mann­ ingin á deplinum er ov lítil. – Vit hava ofta meiri átrok­andi uppgávur, har vit mugu veita sálarliga viðgerð heldur enn at arbeiða við ein­ um máli, sum liggur eini 10- 15 ár afturi í tíð. Tað ofta ein spurningur um raðfesting, tá manningin er so lítil, sigur hann. Hann váttar, at ákæru­ valdið hevur gjørt vart við sína ónøgd og sigur, at ar­ beitt verður við at finna eina loysn. Nú er talan um at fáa hjálp úr Danmark at gera mentalkanningar, tá tær mangla. – Vit ætla at gera eina avtalu við læknar í Danmark, sum kunnu koma til Føroya at gera mentalkanningar. So kunnu vit gera fyrireikandi arbeiði her heima, áðrenn viðkomandi kemur. Tað er tó ikki so lætt at fáa fatur á læknum, ið vilja arbeiða á hendan hátt, sigur Tórmóður Stórá. Martin Gravesen, varafúti Tórmóður Stórá, yvirlækni í psykiatriska deplinum