mánadagur 23. mai 2016síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 23. mai 2016 · Nr. 58 STJÓRNARSKIPANARLÓG PAN VEKIR LVSTÝRI Lítil vón um semju um stjórnar­ skipanarlóg Árni Gregersen Sambandsflokkurin hev­ ur meldað út, at verð­ur talan um at gera eitt upp­ skot til stjórnar­skipan, sum liggur uttanfyri grund­lógina, so er iva­ samt um flokkurin fer at lut­taka í arbeiðnum. Hendan samgongan hev­ur annars skrivað í sam­gonguskjalið, at »ein nýggj stjórn­arskip­an skal stað­festa, at Før­ oya fólk hevur valdið í Føroy­um. Lógin skal áseta og útgreina sjálvs­ av­gerðarrættin og fólka­ ræðis­liga stýrislagið hjá Føroya fólki. Hon kemur til fólka­atkvøðu í seinasta lagi í 2017.« Samgonguskjalið bind­ ir sjálvandi bara samgong­ una, men løgmaður hevur sagt, at hann fegin vil hava eina breiða semju um hetta mál. Á fundi millum floks­ for­menn­irnar skuldi ein arbeiðs­ætlan ger­ast, men longu á tí fund­in­ um boðaði Sam­bands­ flokk­urin frá, at hann fegin vil hava at vita, hvat tað er fyri stjórn­ar­ skipanaruppskoti arbeitt verður fram ímóti. Ósemjan Í føroysku politisku skip- anini er ikki talan um nakað nýtt mál. Arbeitt er við hesum í mong ár og í seinasta valskeiði var nærum komið á mál, men tá ið avtornaði rakk ikki á mál. Sjúrður Skaale um­ boðaði Tóðveldi í nevnd­ ini, sum arbeiddi við mál­ inum, men tá ið avtornaði tók flokk­urin ikki undir við tí semju, hann var kom­in til sam­an við hin­ um flokk­unum. Tað gjørdi, at hann fór úr Tjóðveldi og var vald­ur á Fólkating fyri Javnað­ar­ flokkin. Huvssu samdir hinir flokk­arnir eru nú, er tor­ ført at siga, men sam­ gongu­flokkarnir vita væl, at júst nú eru danir við at taka nakað av tí sjálvræði vit hava havt, innaftur. Arktis og stóri áhugin har er ein av orsøkunum, men fleiri politikarar vísa á, at eisini versnaðu viður- skiftini millum Russland og Vesturheimin annars ávirka støðuna. Bæði Arktis og Kalda Kríggið gera Føroyar og Grøn­land meira týðandi á altjóða pallinum, tí tað eru tey londini sum gera, at Danmark hevur so mikið stóran leiklut, sum landið hóast tað er lítið, hevur. Meðan fyrstu stig­ini aftur verða tikin til at ar­beiða við stjórnar­skip­ anini í politisku skipanini, so sigst, at útlendskir mili­ ter­menn eru at síggja í Før­oy­um. Føroyskir myndug­leik­ ar siga seg ikki kunna siga, hvat teir gera her á landi, men sum viðurskiftini eru í ríkisfelagsskapinum, so hoyra øll militer og uttan­ ríkisviðurskifti undir Dan­mark. Fleiri spyrja í dag, hvat er á vási? Er tað kalda kríggið, sum er kølnað ella er tað Ark­tis, sum er heitari? Longu næsta ár skal fólka­ atkvøða vera um stjórnar- skipanar­lóg, men onki bendir á, at semja fæst um eitt lógar­uppskot danska Fólkatinginum, var tos­að um nógv um málið. Danski forsætisráð­harr­ in, Lars Løkke Rasmussen, hevði orðið og hann var rættu­liga hvassorðaður, tá ið talan var um egna stjórn­ arskipan. Hann segði seg á ein hátt skilja arbeiðið við at gera nýggja stjórnarskipan, men hann segði, at neyðugt er, at Danmark eisini er við í hes­ um arbeiðnum. Hann segði, at áðrenn uppskot um stjórnarskipan verður sent til fólkaatkvøðu, so skal Danmark takast við í samráðingarnar, tí broyttar stjórnarskipanir í Føroyum og í Grønlandi, eisini ávirka viðurskiftini hjá Danmark. – Spurningurin er um hesar stjónarskipanir skulu galda fyri sjálvstøðug ríki einaferð í framtíðini – ella er talan um skipanir, sum galda meðan Grønland og Føroyar eru partar av ríkis­ felagsskapinum. Tað er høv­ uðs­spurningurin, segði Lars Løkke á røðarapallinum í Fólka­tinginum. Hann legði afturat, at er talan um skipanir, sum skulu galda meðan londini eru saman við Danmark, so mugu hesar skipanir liggja undir donsku grundlógini. Lars Løkke Rasmussen segði, at tað eru embætisfólk í danska løgmálaráðnum, sum tulka grundlógini fyri stjórn­ina – ikki stjórnin sjálv. Brævið frá 2011 Sjónarmiðini, sum danski forsætisráðharrin legði fram í Fólkatinginum, eru ikki nýggj fyri tey, sum áð­ ur hava arbeitt við spurn­ ing­inum um eina føroyska stjórarskipan. Tann bólkurin, sum tá arbeiddi, fekk eitt bræv frá donsku stjórnini, sum byggir á somu grundsjónarmið, sum forsætisráðharrin nú nevndi. Nevniliga at danska grund­lógin eisini er gald­ andi í Før­oyum og í Grøn­ landi og at allar aðrar lógir liggja und­ir henni. Danski forsætis­ráð­harr­ in gjørdi eisini púra greitt, at sjálvt um Grønland og Føroyar sleppa at føra egnar samráðingar, tá ið tað snýr seg um handil, kvotur og annað, so er tað Danmark, sum formliga hevur hesar samráðingar. DFG-modeillið, sum stend­ur fyri »Danmark for så­vidt angår Færøerne og Grøn­land« hevur verið brúkt, men tað vísir seg ofta, at før­oyingar og grøn­ lendingar ikki hava somu áhuga­mál – og ofta als ikki tey somu sum Danmark. Á seinasta ríkisfundinum millum Lars Løkke Rasmus­ sen, Kim Kielsen og Aksel V. Johannesen, avtalaðu teir, at embætisfólk úr øllum trim­um londunum skulu royna at finna eina loysn, so hetta modellið kann brúk­ ast skilagott. Fleiri føroyskir politik­ ar­ar halda, at í løtuni er tað soleiðis, at tað sær út, sum Danmark er í ferð við at skerja føroyska sjálvs­av­ gerð­ar­rættin. Forsætisráðharrin gjørdi eisini greitt, at sjálvt tá ið føroyingar sjálvir hava fiski­vinnusamráðingar, so er tað Danmark, sum eigur avgerandi orðið. Arktis Spurningurin um teir møgu­ leikar, sum eru í ferð við at koma undan kavi í Arktis, ger at alheimurin hevur størri áhuga fyri økinum. Danmark situr eisini sam­an við stórveldunum kring samráðignarborðið, tá ið tosað verður um Arktis, meðan Føroyar og Grønland hava ein nógv minni leiklut. Viðurskiftini og teir møgu­leikar, sum vísa seg nú veður­lagið broyt­ist og ísurin bráðnar, vekir stóran áhuga fyri økin­um í Arktis. Stór­ veldini USA og Russland og fleiri onnur lond vilja sleppa framat ríkidøminum har og tað vil Danmark eisini. Atgongdin hjá Danmark til samráðingarborðið um Arktis kemur gjøgnum Grøn­land og Føroyar. Mjørkadalur. Kalda kríggið gera Føroyar og Grønland meira áhugaverdar aftur Arktis ger Føroyar og Grønland uppaftur meira áhugaverd