hósdagur 2. juni 2016síða 34

FRÍGGJADAGUR 3. JUNI 2016 SOSIALURIN 63 34 Óli Jacobsen A.C. LÜTZEN LOYVDI BØRNUNUM AT TOSA FØROYSKT Í SKÚLANUM A.C. Lützen, fyrsti borgmeistarin í Havn, var virkin innan flestu økir í samfelagnum, hansara ávirkan merkist enn í dag 2. partur T að er eingin ivi um, at A.C. Lützen var sera væl umtóktur, og í hesum parti skulu takast fram dømi um tað. Djóni í Geil skrivaði í Dimmalætting í 1889: »Den gang jeg gik i Skole, talte læreren, der var en dansk Mand (Lützen) altid dansk med Børnene; vi derimod talte altid færøsk med ham, saa vel ved Undervisningen som privat«. Hetta vísir, at hann hevur verið langt framman fyri sína tíð. Nógv ár seinni vóru næmingarnir noyddir at tosa danskt við donsku lærararnar. Djóni í Geil var so góður við Lützen, at tá ið hann doyði í 1874, yrkti hann, 14 ára gamal, nøkur ørindi um hann. Petur Háberg mintist hesar reglur: »Stor var Sorgen, da vi saa ham segne for vor kære Konges Fødder ned.« Anna Cathrina Michelsen: Lützen var ein framúr lærari Anna Cathrina Michelsen, sum fór í skúla í 1859, skrivaði í 1927 eina frásøgn í Varðanum, sum kallaðist »Skúlagangur í Havn fyri 70 árum síðani«. Her skulu brot takast úr hesi grein: Einsamallur var hann lærari, tó børnini vóru mong. Í 1859 varð býtt sundur í tríggjar klassar, í mínum klassa vóru 36 børn. Vit gingu í skúla tveir dagar um vikuna. Ringt varð við kirkjuklokkuni, tá ið børnini skuldu í skúla. Skúlahúsini var ein long tjørað lon við flagtaki. Fyrst kom ein inn í eina lítla for­ stovu við steinløgdum gólvi, og haðani inn í skúla­stovuna. Vit lærdu í skúlanum religión, skriving, rokning, danskt, rættskriving, Danmarkar søgu, eitt sindur av veraldar­ søgu og geografi. Eisini sang høvdu vit. Lützen dámdi so væl at syngja. Religión var tað, ið mest galt um. Einki annað setti hann nakran eftir fyri. Nærlagdur var hann sum óivað fáur lærari. Tá ið vit høvdu rokning, sat hann altíð millum tvey. Tað triðja stóð framman fyri honum við talvuni og fekk rættað. Tað var ikki bert lærdóm, vit fingu frá gamla Lützen, hann var okkum í øllum eitt gott fyridømi. Hann lærdi okkum góðan fólkaskikk, og ikki var hann vanur at gera mannamun, hvørki á tilkomnum fólki ella á børnum. Tá ið foreldur komu til at lurta eftir, beyð hann tey altíð koma inn, tók í hondina á teimum og fekk teimum sess. Var Havnini ein góður maður Íðin var Lützen sum lærari, men eisini á annan hátt var hann Havnini ein góður maður. Deknur var hann í mong ár. Men eisini verðsligum virki var hann uppi í, t. d. var hann oftast við, tá ið sjónleikur varð framførdur, og ofta fingu vit børn tá atgongumerki frá honum. Ógvuliga dansksinnaður maður var hann. 1864, árið tá ið Danmark misti Suður­ jútland, (haðani hann var ættaður), var hann ríkisdagsmaður fyri Føroyar – tá siga tey, at hann græt. Tá ið hann talaði við okkum um Danmørk og danmarkarsøgu, talaði hann altíð so hjartaliga, at ikki er at undrast á, um vit, sum gingu í skúla hjá honum, komu at vera góð við Danmørk. Tá ið vit vórðu konfirmerað og fóru úr skúlanum, segði hann við okkum, at hann vildi geva okkum eitt lítið orð á vegnum, tað var lítið men segði alt: »Alt hvad I vil, at Menneskene skulle gøre imod eder, det gøre I ogsaa mod dem.« Hasi orðini hugsi eg altíð um, tá ið eg minnist á gamla Lützen. Friður yvir hansara minni. Eva Lützen Anna Katrina skrivar eisini, at Eva, kona Lützen, var góðhjartað. Eingin fór frá henni ótroystaður. Hon var eisini eitt sera dugandi fólk, røsk sum fá til at arbeiða. Ikki var Lützen komin so langt, sum hann kom, uttan hana, tí lønin var lítil. Hon doyði í 1879. Greitt verður meira frá hennara virksemi í bókini hjá dótrini, Onnu. Samuel F. Samuelsen: Memoirer og Autobiografi: Omkring 1868 var Skolelærer A. C. Lützen Degn og Organist. Lærer Lützen, der som Organist ikke kunne forrette sin Tjeneste som Degn i Koret, før end en af hans Sønner kunde overtage hans Plads ved Orglet, læste hver anden Søndag, naar Præsten var i en af Annexkirkerne, Dagens Prædikentext i Kordøren. Han var vist nok den bedste Kirkelæser og Kirkesanger, som vi har havt, og Folk søgte lige saa flittigt Kirken ved en saadan Lejlighed, som naar Præsten var til stede. Anna Evensen: Dramatiska kongavitjanin Í síni bók skrivar Anna, dóttir A.C. m.a. um søguligu kongavitjanina í 1874: Den kongetro Befolkning glædede sig meget til Besøget. Fader, der var en meget kongetro Mand, var meget optaget af det tilstundende Besøg. Det ansaas for en Selvfølge, at Fader, som Thorshavns Lærer og som Formand for Borgerrepræsentationen, skulde holde Modtagelsestalen for Kongen, men da han ikke var rask (han led jo saa meget af Aandenød) undslog han sig for det. Siðsøga Kongabrúgvin avmyndað í 1902 av Petur Alberg Heiðursportrið millum Baianstovu og húsini í Geil, har A.C. Lutzen small niður, tá hann hevði talað fyri kongi