leygardagur 4. september 2004síða 4

6 Nr. 168 - 4. september 2004 Nr. 168 - 4. september 2004 7 Minnir okkum á okkara egnu avmarkingar – Lat hetta teska okk- um í oyrað, at vit eiga at fáa so nógv positivt og lívsjáttandi burt- urúr tí evarsku lítlu tíð, okkum er avmáld, segði løgmaður, tá ið hann avdúka eina stóra standmynd á Tvøroyri AVDÚKING Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Síðani Palli Julsgart á Tvøroyri fyri nøkrum árum síðani fór undir listaskálan, Oynna, á Tvøroyri, hevur hann veruliga gjørt vart við seg við framsýningum av ymsum slagi. Hann hevur eisini gjørt vart við seg sum listamann. Ikki minst hevur hann gjørt vart við seg við nøkrum stórum standmyndum á Tvøroyri. Sunnudagin laðaði hann enn ein stein afturat tí varða, hann fer at seta eftir seg, tí tá var aftur ein stór standmynd, sum hann hevur gjørt, avdúkað. Og tað fór ikki stillisliga aftur við borðinum, tá ið standmyndin varð avdúkað á parkeringsøkinum á Tanganum á Tvøroyri hend- an hendinga góðveðurs- dagin. Teir tríggir, Eyðun Nolsøe, og brøðurnir Trónd- ur og Brandur Enni spældu og sungur og kirkjukórið Ljómur sang eisini. Standmyndin hevur fing- ið heitið "Frælsi" og tað var sjálvur løgmaður sum fekk heiðurin av avdúka stand- myndina, sum er ein høg súla av stabbagróti úr Froðba, við tveimum svart- bakum á. – Hetta er ein standmynd av nøkrum, sum vit hava sæð hvønn Guðs skapta dag - ein standmynd av okkara egna heimaumhvørvi – av okkara egnu oyggj – av okkara egna landi, segði løgmaður. Sermerkta stabbagrótið, sum sæst nógva stað ni í Suð uroy, er partur av nið astu og elstu jarðfrøð ini á landi í Føroyum. Hesar basaltfláir, sum vit síggja so týðiliga eitt nú úti í Froðba og í Hovi, siga okk- um sína egnu søgu um, hvussu Føroyar vórðu til úr ovurstórum og ógvisligum eldgosum fyri umleið 60 milliónum árum síðan. Minnir okkum á okk- ara egnu avmarkingar Løgmaður helt, at ein standmynd má hava ein boð skap – hon má vilja okkum okkurt. – Hvat kann so ein slík standmynd seta í gongd í okkara hugarensli? Hann segði, at umframt at hon er vøkur í sær sjálvum, kann hon í fyrra lagi siga eitt sindur um, hvussu gamalt okkara land er. – Men harumframt kann hon við sínum 60 millión- um árum minna okkum á, hvussu ótrúliga stutt okkara æviskeið í grundini er afturímóti øllum rundanum okkum. – Tá ið vit eru 80 ella 90 ára gomul, eru vit veruliga gomul, men hesir klettar hava stað i ð í 60 milliónir ár – Tað er ikki rættiliga til at fata fyri okkara vanliga skil. – Vit halda, at Oyrnafjall hoyrir okkara tíð til, og tað ger tað sjálvandi eisini, men Oyrnafjall hevði stað ið í milliónir av árum, áð renn fyrsti føroyingurin fekk eyga á tað. Vit eru bert eitt sandkorn í tíðarinnar søgu hjá bláu gongustjørn- uni – jørð ini. – Latið tí hesa stand- myndina minna okkum á okkara avmarkingar í tíðar- innar havi, og kanska eisini teska okkum í oyra, at vit eiga at fáa so nógv positivt og lívsjáttandi burturúr tí evarsku lítlu tíð , okkum er avmáld. Og kanska eisini teska, at vit skulu koma hvørjum øðrum meira við og vera minni fordømandi mótvegis hvørjum øð rum, segði løgmaður. Tað, sum altíð hevur verið og tað, sum kemur og ferð Ovast á hesu standmynd standa tveir svartbakar, sum eru stoyptir í bronsu. Svartbakurin er okkara størsti másafuglur og er stórsligin at síggja við sínum stóra veingjabreiði. – Fuglar vóru fyrstu livandi verur, sum vitjað u okkara klettar, langt áð renn menniskjan og seyð urin komu. Løgmaður segði, at standmyndin ímyndar við øð rum orð um tað , sum altíð hevur verið, og tað, sum kemur og fer: Stabba- grótið hevur altíð verið her og fer altíð at vera her, men fuglurin flygur frælsur - fer avstað, men vendir altíð heimaftur til Føroya. Hann vónaði, at stand- myndin kann fáa onkran av okkum, ella onkran for- vitnan ferðamann at steðga á og hugtakast og seta sær spurningar at gruna yvir. Løgmaður vísti annars á tann stóra týdning, sum listaskálin Oyggin hevur havt fyri Suðuroynna og hevur havt stóran týdning marknaðarføringina av Suðuroynni. Listaframsýningar hava ikki verið vanligar í Suð- uroy og tí hevur listaskálin, Oyggin, verið nýskapandi og er vorðin synisgluggin í Suð uroynni fyri tiltøkum, sum annars kanska bara høvdu verið í Havn. – Og tað eiga vit at vera takksom fyri, segði løgmaður. Eisini Tvøroyrar Býráð var á blettinum, tá ið standmyndin varð avdúkað. Her handar borgarstjórin, Kristin Michelsen, hm. listamanninum, Palla Julsgart, eina sømdargávu upp á 10.000 krónur Standmyndin er ein høg súla av stabbagróti. Ovast sita tveir svartbakar. Standmyndin eitur Frælsi og á eini plátu við fótin á henni stendur eitt ørindi úr einum kendum sangi hjá Eyðuni Nolsøe Kanska kann hendan standmyndin teska okkum í oyrað, at vit skulu koma hvørjum øðrum meira við og vera minni fordømandi mótvegis hvørjum øð rum, segði løgmaður tá ið hann avdúkaði standmyndina í dýrdarveðrinum sunnudagin Verður kanska 100.000 krónur dýrari at byggja hús –Ein arbeiðsbólkur hjá fíggjarmálaráðn- um mælir til at nú skulu fólk eisini be- tala mvg av arbeiðs- lønum, tá ið tey byggja ella umvæla sethús. Hinvegin skal tað verða bíligari at keypa hvítvørur og onnur húsarhaldstól HÚSABYGGING Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Nú fer tað kanska at vera væl dýrari at byggja sær hús. Samstundis fer tað eis- ini at verða væl dýrari at umvæl síni egnu hús. Orsøkin er, at nú skulu fólk kanska eisini betala mvg av arbeiðslønum til at byggja hús og til at umvæla hús. Landsstýrið er farið undir eitt rættiliga umfatandi ar- beiði at broyta lógirnar um mvg, punktgjøld og øll onnur gjøld til landskassan. Bárður Nielsen, landsstýr- ismaður í fíggjarmálum, hevur sett ein arbeiðsbólk at endurskoða allar lógir, sum hava við mvg og avgjøld at gera. Endamálið er at gera mvg og punktgjøld meiri brúkaravinarlig, segði landsstýrið, tá ið arbeiðs- bólkurin varð settur. Men av tí, at samgongan ætlar at fremja skattalættar er endamálið við at end- urskoða avgjøldini hvørki at fremja lættar ella at út- vega landskassanum fleiri inntøkur. Tí vóru boðini frá lands- stýrismanninum í fíggjar- málum til arbeiðsbólkin, at tilmælini skulu helst verða útreiðsluneutral, Dýrari at byggja hús Arbeiðsbólkurin sigur, at Føroyar eiga at halda seg til eitt meirvirðisgjaldslóg við so breiðum avgjalds- grundarlagi sum gjørligt. Sama avgjald eigur at vera á øllum vørum og tæn- astum fyri at lætta um um- sitingina og undan-tøk eiga í høvuðsheitunum ikki at verða gjørd, tí tey máa støðið undan mvg lógini. Eitt, sum arbeiðsbólkurin mælir til, er at leggja upp- skot fyri Løgtingi sum skjótast um at strika und- antakið um, at mvg ikki skal gjaldast av lønum til bygging og umvæling av egnum bústað Men sam- stundis eiga punktgjøldini á hvítvørum, radiotólum, sjónvarpstólum, lampum og parfumu at verða strik- að. Arbeiðsbólkurin metir, at tað fer at kosta landskass- anum 26 milliónir um árið at strika punktgjøldini á hvítvørum, radiotólum, sjónvarpstólum, lampum og parfumu. Men samstundis fer tað at geva landskassanum 30 milliónir um árið at mvg nú skal gjaldast av arbeiðs- lønum til bygging um umvæling avegnum húsum. 50.000 - 100.000 krónur dýrari Verður hetta tilmælið fylgt, fer tað at gera tað einar 50.000- 100.000 krónur dýrari hjá einum húski at seta fót undir egið borð við at byggja sær síni egnu hús. Samstundis fer tað eisini at verða dýrari at umvæla hús. Tá ið arbeiðslønir í sambandi við húsabygging um umvæling vórðu frí- tiknar fyri mvg, var ein grundgeving, at tað fór at minka um svart arbeiði. Nú mvg aftur skal leggj- ast á hetta, stúra eygleiðar- ar fyri, at tað aftur fer at økja um svart arbeiði, tí nú fer tað at verða 25% dýrari at fáa timburmenn, elektr- ikarar og rørleggjarar og tí fer trýstið á fólk um at ar- beiða svart at veksa mun- andi. Endamálið var eisini at hjálpa sethúsaeigarum við at lækka kostnaðarstøðið og soleiðis seta gongd aftur á virksemið í landinum. Arbeiðsbólkurin sigur, at hetta undantakið hevur verið sera trupult at um- sitið, bæði fyri vinnu og umsiting. – Vinnan hevur fleiri ferðir víst á hesar trupul- leikar. Undantakið skapar eisini nógvar skeivleikar, tí tað fevnir bert um privatar húsaeigarar. Tey, sum selja hús, duga illa at meta um, hvørja ávirkan tað fer at fáa, um tað nú verður dýrari at byggja hús. Tá ið fólk skulu seta búgva, viga tey fyri og ímóti, hvat loysir seg best, at byggja ella at keypa eini gomul hús. Fer tað at dýrka at byggja hús, kann tað hugsast at økja eftirspurningin eftir gomlum húsum, sum so- statt kanska eisini fara at dýrka. Tað kann eisini gera sítttil, at varðveita prís- støðið á gomlum húsum so at tey í hvussu so er ikki fella í virði. Tey, sum hava ans fyri slíkum viðurskiftum ivast kortini í, um tað fer at síggjast so nógv aftur í prísinum, at punktgjøld á hvítvørum, radio-og sjon- varpstólum o.s.fr., skulu lækka. Keldur, sum kenna til brúkaraviðurskifti siga, at øll handilsfólk skulu ikki skerast yvir ein kamb, men tað er mangan so, at tá ið avhjøld lækka, so lækka prísirnir ikki heilt so nógv sum avgjaldið lækkar. Tvørturímóti brúka hand- ilsfólk hetta høvi til at seta vinningin eitt sindur upp, so at avgjaldið bara lækkar eitt sindur. Hetta ger seg serliga galdandi, har lítil kapping er. Men har kappingin er hørð, eitt nú ímillum tey, sum selja hvítvørur og radio- og sjónvarpstól, er størri møguleiki fyri, at avgjaldslækkingar koma at sláa fult ígjøgnum- men trygd er ongin. Bárður Nielsen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, leggur dent á, at ong- in avgerð er tikin um at broyta mvg og onnur avgjøld, soleiðis sum ar- beiðsbólkurin hevur mælt til EINFALDARI AVGJØLD Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað er ongin avgerð tikin enn um, hvussu mvg og onnur avgjøld skulu broytast. Tað leggur Bárður Niel- sen dent á. Hann sigur, at sostatt er heldur ongin avgerð tikin um at mvg skal gjaldast av arbeiðslønum í samband við at byggja og umvæla sethús. Hann sigur, at talan er bara um eitt ógvuliga um- fatandi og nágreiniligt arbeiði, sum ein arbeiðs- bólkur hevur lagt úr hond- um við tí fyri eyga at gera mvg og avgjøld einfaldari at umsita, rímiligari og meiri tíðarhóskandi. Úrslitið hjá arbeiðsbólk- inum skal nú til hoyringar hjá nógvum ymsum feløg- um, felagsskapum, bólk- um og øðrum áhugamál- um. Tá ið tey hava svarað, verður alt savnað saman og so verður málið tikið upp til politiska viðgerð í samgonguni. Fyrrenn tann viðgerðin er liðug, er ómøguligt at siga nakað um, hvat úrslitið verður, men tað skulu allir vansar og allir fyrmunir vigast upp ímóti hvørjum øðrum, áðrenn støða verður tikin, sigur hann. Ongin avgerð tikin – Fyrimunir og vansar skulu vigast upp ímóti hvørjum øðrum, sigur Bárður Nielsen C M Y K 7 6