týsdagur 7. juni 2016síða 12

Mikudagur 8. juni 2016 · Nr. 65 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 NØVN Hans Hilmar Dam – eitt hundrað ára minni Týsdagin 31. mei vóru 100 ár síðani Hans Hilmar Dam var føddur. Hans Hilmar var ein virkin maður á mongum økjum. Hann hevur sett síni spor eftir seg, serliga við teimum sniðhúsum, sum hann var fyrstur í Føroyum at byggja. Foreldrini vóru Jens Christian Dam í Havn og Katrina í Innistovu úr Klaksvík. Ættin hjá henni kemur annars úr Innistovu á Trøllanesi. Sagt varð um Jens Christian, at hann var óførur sjómaður. Teir vóru fýra brøður, sum sigldu. Tveir blivu skiparar, og hinir báðir, Jens Christian var annar teirra, blivu bestamenn. Væl lá fyri hjá honum at fiska, var altíð omanfyri miðal. Tá hann giftist, legðist hann uppá land, og Jens Christian gjørd­ist ein væl umtóktur arbeiðs­ formaður hjá Havnar kommunu. Hann doyði í 1961, 74 ára gamal. Børnini hjá Katrinu og Jens Christian vóru eftir aldri Jonhild Thom­sen, Hans Hilmar, Elly Djur­ huus, Paula Guttesen og Hannis. Fór í timburlæru og setir búgv Hans Hilmar gekk í privatskúla hjá frú Mohr, sum Petur Háberg lýsir so væl í sínum Hugbirtingum. Nakað eftir at vera farin úr skúl­ anum kom Hans Hilmar í timb­ur­ læru hjá væl kendu byggi­meist­ arunum Sofusi Mortensen og Axel Mouritsen. Hans Hilmar var millum teir fyrstu sum tók sveinaroynd í Før­oy­um, hetta var í 1944. Hinir timb­ur­menninir, sum eisini tóku sveinaroynd tá, vóru Thor­stein Mortensen og Bertram Johanne­ sen. Hans Hilmar bygdi á trøðni uppi í Marknagili. Hetta var tá »utt­an fyri lóg og rætt«. Har var ikki koyri­ vegur, so tilfarið mátti berast ella koyrast við hestavogni. Hetta var undir krígnum, og vandi var fyri at bretska hervaldið fór at leggjast á tóm hús. Men Hans Hilmar gjørdi skjótt av. Hann smíðaði sær eina song og flutti inn, so sloppið var. Hans Hilmar giftist 16. oktob­ er 1943 við Kirstin, vanliga kall­að Kitte, dóttir tann kenda vinnu­lívs­ mannin Christian Holm Jacobsen. Brúdleypið varð hildið í húsinum, og tá fluttu tey eisin inn. Tey fingu fýra børn, Katrin, sum býr í Danmark, Pauli, Rakul og Turið (Duan), sum búgva í Havn. Abbabørnini, sum eru sjey í tali, eru øll í Føroyum – uttan abba­ sonurin Hans Hilmar. Hann er á veg til USA, har hann skal vera næstu árini í samband við sítt ar­ beiði hjá stóru heilivágfyritøkuni Novo Nordisk. Undangongumaður við sniðhúsum Hans Hilmar byrjaði í 1951 sum sjálvstøðugur byggimeistari. Men hann vildi eisini royna nýhugsan. Tí stovnaði hann »typuhúsvirkið« í 1968. Hetta var fyrsta virki av sín­ um slag í Føroyum. Hann bygdi stór­an verkstað í Marknagili til enda­málið. Hetta var eitt stórt fram­stig hjá teimum, sum bygdu hús. Húsini kundu nevniliga vera klár at flyta inn í 2 mánaðir eftir, at grundin var stoypt. Hetta mundi vera óhoyrt tá í tíðini. Í 1976 fekk hann sær eina fram­ komna maskinu sum skoytti timb­ ur saman í øllum støddum, soleiðis at eingin viðaendi fór til spillis. Hetta var fyrsta maskina av hesum slag í Føroyum, tað vóru einans 10 slíkar maskinur í øllum Danmark. Tá arbeiddu 25-30 mans á virkinum. Ein sum arbeiddi hjá Hans Hilmar var Øssur Debes. Hann var eisini við til at byggja húsini hjá Øssuri. Øssur sigur, at tað var gott at vera hjá Hans Hilmar. Hann var fitt­ligur at arbeiða hjá. Øssur greið­ ir frá, at tað var langur vegur til ar­ beiðis. Umstøðurnar vóru ikki sum í dag: »Døgurðatími var frá 12 til 13. Tá vóru vit koyrdir við lastbili og settir av við brandstøðina, ið var niðri við hjá Nonnunum. Last­ bilurin kom eftir okkum aftur kl.13. Harfrá mátti eg renna heim. Edna, konan, hevði døgverðan kláran, eg át, og so at renna niðan aftur og vera har áðrenn kl. 13.« Tað kostar ofta at bróta upp úr nýggjum, so virkið hjá Hans Hilmar helt uppat í 1982. Tá kundi teir, sum komu aftan á, fáa nyttu av royndunum hjá teimum, sum slóðaðu fyri. Virkið hjá Hans Hilmar Dam framleiddi eisini køkar. Í 1974 var ein framsýning av húsarhaldstólum í Lampubúðini i Bøkjarabrekku. Her var í lýsingini serliga víst til tann vakra køkin, sum Pauli, sonur Hans Hilmar, hevði gjørt á verkstaðnum hjá pápanum. Pauli, sum eisini er framúr góður handverkari, hevði lært hjá Bjarka Jacobsen. Náttúrumenniskja Væl dámdi Hans Hilmar uppi á trøðni. Hann velti hana alla til grøn­an bø. Hevði kúgv, seyð, gæs, dunn­ur, hønur, so hann var næstan sjálvforsýnandi við mati sum kjøt, fisk, mjólk, egg og eplum. Kúgvin gav so mikið av mjólk, at tey eisini seldu burturav. Ein systirdóttir í Havn, Katrin, minnist sum smágenta, hvussu stutt­ligt tað var at koma niðan til mammu­beiggjan at hoyggja. Ikki minni stuttligt var at verða boðin niðan at eta haru, tá ið tann tíðin var. Hans Hilmar var eitt náttúru­ menniskja. Hann var javnan á floti, og børnini minnast aftur á teir stóru kalvarnar, hann førdi til lands. Var Hans Hilmar ikki í Havn ella í bátinum, var hann í Leyn­um. Har bygdi hann fyrst eini summ­ar­ hús til verfaðirin Christian Holm, sum var leyningur. Í 1950-unum bygdi hann eini til sín sjálvs, sum m.a. var brúkt í samband við haru- veiðu á Skælingi. Hans Hilmar var eisini íðin haru­maður. Skælings­fólk kalla enn húsini fyri »Haruhúsið«, og tey eru enn í familjuni. 50 ára minnispláta um haruveiðina stend­ ur uppi í Skælingsfjalli. Teir vóru fleiri sum høvdu haruhaga saman. Ein av teimum var Øssur Debes, sum í síni frásøgn í hesi røð eisini greiddi væl og skemtiliga frá teirra haruveiðu. Hans Hilmar var eisini íðin síla­ fiskari. Ein nýhugsan hjá honum var eisini, at hann saman við øðrum bygdi sílaalistøð i Havnardali. Sum versonur Christian Holm var tað ikki so løgið, at hann var áhug­aður í politikki. Hann var í mong ár fastur stillari hjá fólka­ flokk­inum til býráðsval. Eigur sín part av Havnar søgu Eisini sang Hans Hilmar í Ebe­nezer­ kórinum, har hann var tenorur. Hann var svágur Jens Guttesen, sum var kórleiðari í mong ár. Tað vóru bara átta dagar teirra millum. Hann var millum annað við kórin­ um í 1948 í Aberdeen. Tað hevur júst verið frammi í sambandi við 100 ára dagin hjá Jens, hvussu stóran týdning hetta kór hevur havt. Hans Hilmar doyði 7. januar 1988, 71 ára gamal. Tað bleiv sagt um hann, at hann var eitt av teimum sáttligu havnarfólkunum, sum hava eyðkent býin og sum hava gjørt sín ríki­liga part at menna okk­ ara høvuðs­stað við sínum hondum og ikki minst við sínum ansni fyri teimum virðum, náttúru og um­ hvørvi, sum lógu hjartanum so nær í einum ektaðum tilknýti við reinum kenslum. Tí er eisini vert at steðga á, nú 100 ár eru liðin, síðan Hans Hilmar var føddur. ó. Hans Hilmar og Kitte saman við børnunum, v.f. Duan, Rakul, Pauli og Katrin Væl lá fyri hjá Hans Hilmar at fáa kalva Framsýning av sniðhúsum hjá Hans Hilmar. Standandi maðurin er Johan Gaard Joensen, sáli, sum arbeiddi hjá Hans Hilmar V.f. Systkini Jonhild, Pavla, Hans Hilmar, Elly og Hannis