mánadagur 13. juni 2016síða 6

Mánadagur 13. juni 2016 · Nr. 67 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 BÚSKAPUR Árni Gregersen Nú hevur samgongan tikið stig til at endurstovna Lands­ banka Føroya, sum seinasta samgonga annars niðurlegði í farna samgonguskeiði. Fíggjarmálaráðið hevur sent eitt uppskot um lands­ banka til hoyringar. Saman við uppskotinum um nýggj- an landsbanka, er eisini eitt uppskot um váðaráð sent til hoyringar. Landsbanki Føroya verð­ ur endurstovnaður saman við Føroya váðaráði við tí høvuðsendamáli at virka fyri fíggjarligum støðufesti. Landsbanki Føroya skal virka sum óheftur, al­menn­ur fíggjarstovnur og grein­ingar­ stovnur og vera skrivstova hjá Føroya váðaráð. Føroya váðaráð verður stovn­sett sum sokallaður makro­prudentiellur mynd­ ug­leiki í Føroyum. Makro- pru­den­tiellur myndugleiki er ein, sum tryggjar kapital ígóðum tíðum og forð­ar, at til dømis SIFI-pen­inga­stovn­ arnir koma illa fyri í niður­ gangstíðum. Fíggjarmálaráðið sig­ur í við­merkingunum til upp­ skotið, at seinast Før­oyar vóru raktar av einari fíggjar­ kreppu var tað soleiðis, at eftirlitið við føroyska bú- skapinum ikki var nóg gott. Stornarnir, sum skuldu hava eftirlitið, høvdu ikki nóg víðar heimildir og tí var heldur ikki fylgt nóg væl við á øllum økjum. Tað var ikki bert í Føroy- um, at eftirlitið var ov vána­ ligt og tað hevur tí fingið mong onnur lond at styrkja eftirlitið við búskapinum og fíggjargeiranum. Nýggju eftirlitini hava fingið størri heimildir og størri uppgávur. Nú skal eftir­lit ikki bert vera við ávís­um stovnum og ávísum økjum, men eisini gera tvør- gangandi váðametingar av øllum fíggjarkervinum. Landsbanki aftur Í føroyskum politikki hevur ósemja verið millum høgra og vinstra um vit skulu hava ein landsbanka. Longu í 1978 var samtykt í Løgtinginum, at vit skuldu hava landsbanka, men tað gingu mong ár til vit fingu ein landsbanka, sum virkaði. Men tað eydnaðist seint í sein­astu øld at fáa sett bank­ an á stovn. Hann virk-aði til apríl 2013, tá ið bankin var niðurlagdur. Tá arbeiddu 11 fólk í lands­bankanum. Sjálvt um bankin bygdi á eina samtykt frá sjeyti­ árunum, so vóru upp­gáv­ urnar, tá ið hann enda­liga var settur á stovn, heilt aðrar, enn upprunaliga var ætl­að. Bankin var niðurlagdur í 2013, men uppgávurnar skuldu í stóran mun kortini loysast. Hesar uppgávur verða í dag loystar av Gjald­ stovuni, Hagstovuni og fíggj­ ar­málaráðnum. Men nú nýggj samgonga við øðrum politikki ræður fyri borgum, er eitt uppskot sent til hoyringar, sum áset­ ir at landsbanki skal set­ast á stovn av nýggjum og har­ afturat fáa vit eitt váðaráð. Kristina Háfoss,Tjóðveldi, er landsstýriskvinna við fíggjarmálum. Hon sigur: – Við nýggja Landsbanka Føroya og Føroya váðaráði taka vit týðandi stig at styrkja okkum búskaparliga og at fyribyrgja framtíðar fíggjar­kreppum. Endurstovnaður Landsbanki og Váðaráð skulu hava eftirlit við føroyska búskapinum FØROYSKI B UNDIR HERD Váðaráðið skal tryggja samlaða búskapinum Føroyskar fyritøkur, pensjónsgrunnar og annað fara komandi árini at sita við munandi størri peningaupphæddum Árni Gregersen Føroyskir myndugleikar hava ábyrgdina av fleiri og fleiri penignasterkum fyritøkum, hóast bankarnir framvegis eru partar av donsku skipanini enn. Pensjón, trygging og realkreditøkið er undir ábyrgd hjá føroyskum mynd­ugleikum og fíggjar­ málaráðið vísir á, at hesir stovnar fáa munandi størri upphæddir at ráða yvir komandi árini. Serliga á pensjónsøkinum verður talan um risa pensjónsupphæddir. Mett verður, at um øll verða partur av einari skipan, har 15 prosent av inntøkunum fer til pensjón, so verður samlaða uppsparingin eini 20 milljardir krónur. Fíggjarmálaráðið heldur eisini, at fleiri stórar fyri­ tøkur fara at hava tvør­ gangandi áhugamál og fara at flyta pening millu pen­ sjón, trygging og bankar. Tilfeingisvinnurnar og stóru fyri­tøk­urnar, ið virka innan tær, hava eis­ini al­ stóran týdning fyri bú­skap­ in. Samstundis er almenni búskapurin merktur av, at stórar avbjóðingar eru við langtíðar haldførinum. Øll hesi viðurskifti kunnu ávirka fíggjarliga støðu­festið. Neyðugt er tí at mið­savna vitan innan øll týð­andi fíggjarøki í einum før­oyskum váðaráði fyri á tann hátt at fyribyrgja system­iskum váða. Eitt virkisført váðaráð hevur tørv á, at neyðugir før­leikar og neyðugar heim­ ildir áhaldandi eru til taks til útinnandi grein­ingar­ar­ beiðið. Tí skal Landsbanki Før­ oya virka sum grein­ing­ar­ stovnur við væl út­grein­að­ um hagtalsheimildum. Landsbanki Føroya skal virka sum óheftur, al­menn­ ur fíggjar­stovnur og grein­ ingar­stovnur og vera skriv­ stova hjá Føroya váðaráð. Fø­r­oya váðaráð verður stovn­sett sum so­kallaður makro­pru­denti­ellur mynd- ug­leiki í Føroyum. Ein makroprudentiellur myndugleiki arbeiðir við at staðfesta vandar við støði í greiningum, sum skulu handhevjast við ítøkiligum stýringsamboðum, ið makro­prudentiellur mynd­ ug­leiki skal hava ábyrgd av at brúka mótvegis system­ iskum váðum. Eisini skulu makropru­ dentiel politisk initiativ hava atlit at mikro-prudentilum initiativum umframt penga- og fíggjarpolitisku økini. Eitt dømi um arbeiðið hjá einum makroprudentiellum Kristina Háfoss, landsstýriskvinna við fíggjarmálum, hevur lagt uppskot fram um at endurstovna Landsbankan og seta eitt váðaráð á stovn