týsdagur 14. juni 2016síða 9

9 Mikudagur 15. juni 2016 · Nr. 68 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Føroya Realkreditstovnur Íleggingargrunnurin fyri Føroyar Bústaðir (Húsalánsgrunnurin) Búnaðargrunnurin Ábyrgdarbýtið Við so ymiskum feløgum og stovnum er sjálvandi neyðugt at tryggja, hvør hevur ábyrgd av hvørjum í sambandi við virksemi hjá partafeløgum og grunnum. Í leiðslu verður munur gjørdur á, hvør tað er, sum er eigari av einum felag og so hvør leiðslan er. Har sum talan er um eina nevnd og eina leiðslu, eru tað tey, sum vegna eigan hava ábyrgdina av tí, sum felagið ella fyritøkan ger. Hetta gevur hesum fyritøkum góðan møguleika at hava fokus á handilsligan rakstur og virðisskapan, serliga í mun til um fyritøkan var skipað sum eing partur av fyrisitingini hjá landinum. Stríð um ábyrgdina kann oftari taka seg upp í feløgum, har landið eigur part í. Ofta verður væntað okkurt serligt av hesum fyritøkum, sammett við, hvat verður væntað av æðrum samanberligum fyritøkum. Tí heldur embætisbólkurin, at að er greitt, hvørjar formligar treytir eru galdandi, tá ið talan er um at útinna eigarskapin hjá landinum. Við øðrum orðum, hvør hevur ábyrgdina av hvørjum. Í uppskotinum stendur um ábyrgdarbýtið: Landsstýrismaðurin: • Skal tryggja, at nevndin er hóskandi mannað í mun til felagsins virksemi og støðu. • Hevur skyldu til at hava yvirskipað eftirlit við og at taka støðu til gongdina í felagnum. • Hevur skyldu til at taka neyðug stig, um gongdin í felagnum bendir á tað, t.d. um tað eru ábendingar um, at ognir landsins í felagnum eru hóttar. • Skal útvega fíggjarliga heimild frá Løgtinginum, um talan er um, at landið skal keypa og/ella selja partabrøv, ella talan er um tiltøk, sum annars hava við sær útreiðslur ella inntøkur fyri landskassan • Skal útvega heimild frá Løgtinginum í sambandi við tiltøk, sum eru uttan fyri endamálið við landsins luttøku í felagnum, sum er ásett í stovningarlógini ella fortreytunum í stovningarlógini. • Skal tryggja - møguliga við fulltrú - landsins luttøku á aðalfundinum. Nevndin: • Hevur yvirskipaðu ábyrgdina av avgerðum viðvíkjandi rakstri og íløgum. • Skal útinna strategiska leiðslu, t.e. at taka virknan lut í gerð av yvirskipaðu strategi og málum felagsins, og taka avgerðir í málum, sum ikki hoyra til dagliga raksturin. • Hevur ábyrgdina av at útinna eftirlit í mun til dagligu leiðsluna. • Kann eftir eini áseting í viðtøkunum hava skyldu til at stuðla yvirskipaða eftirliti og virkna eigaraskapsútinnan landsstýrismansins, m.a. við at tryggja, at landsstýrismaðurin fær viðkomandi upplýsingar. • Kann í undantaksførum biðja nevndarformannin gera serligar uppgávur fyri felagið, herundir í eitt stutt tíðarskeið luttaka í dagligu leiðsluni. Í tí førinum skal nevndin hava tikið avgerð um hetta, herundir fyrivarnisreglur, sum skulu tryggja, at nevndin varðveitir yvirskipaðu leiðsluna og eftirlitsuppgávuna. Avtalur um formansins luttøku í dagliga rakstrinum og hvussu leingi roknað verður við, at luttøkan varar, skal upplýsast í eini fráboðan frá felagnum. Stjórnin: • Hevur ábyrgdina av dagliga rakstrinum av felagnum. SKIL FÁAST Á ALMENNA EIGARA­ POLITIKKINUM POLITIKKUR Árni Gregersen Almennu Føroyar eiga part í føroyskum vinnulívi. Tað snýr seg um í parta­ feløgum, vinnurekandi grunnum og stovnum av ym­ iskum slag, sum eru partar av virkseminum í Føroyum. Í fleir førum er tað soleiðis, at almennu Føroyar eiga 100 prosent av partabrøvunum í partafeløgum. Í øðrum før- um eiga almennu Føroyar ein part og so eru tað stovn­ar og aðrar fyritøkur hjá land­ inum, sum reka vinnuligt virk­semi. Hesar fyritøkur eru skild­ ar frá landinum, men eru skipaðar á líknandi hátt sum partafeløg. Fyri at fáa skil á, hvussu hesar fyritøkur skulu rek­ ast og eftir hvørjum leið­ reglum tær skulu stýr­ast, setti táverandi lands­stýris­ maðurin við vinnumálum, Jóhan Dahl, á heysti 2014 ein bólk at gera eitt uppskot til eigarapolitikk landsins. Tá ið nýggj samgonga tók við í fjør heyst, heitti nú­ver­ andi landsstýris­maðurin við vinnumálum, Poul Mich­el­ sen, á bólkin um at halda fram við arbeiðnum. Eigarapolitikkurin skal eftir arbeiðssetninginum fevna um millum annað hvussu landsins eigaraskap­ ur eigur at verða útintur í førum, tá ið virksemið hjá landinum er skipað uttan fyri vanligu landsumsitingina í partafelagsformi ella líkn­ andi vinnufelagsformi. Embætisbólkurin hev­ ur gjørt eitt uppskot um, hvussu hetta skal skip­ast. Spælireglur – ella leið­reglur – eru orðaðar, sum lýsa samspælið millum lands­ stýrismannin, sum umsitur økið – og so leiðsluna í fe­lag­ num. Eigarapolitikkurin er serliga ætlaður partafeløg­ um, har landið hevur avger­ andi ávirkan, t.e. partafeløg, sum eftir vinnufelagalógini eru »landspartafeløg«. Eigarapolitkkurin fevnir tó eisini um aðrar fyritøkur hjá landinum, sum reka vinnu­ligt virksemi, og sum organisatoriskt og fíggjarliga eru skildar frá landinum, og sum eru skipaðar á líknandi hátt sum partafeløg. Eigur nógv feløg Almennu Føroyar eiga 100 prosent av partapeninginum í fleiri stórum feløgum í Før­ oyum. Tilsamans eru feløgini 10 í tali. Harafturat eigur land­ ið part í seks øðrum parta- feløgum. 650 starvsfólk eru í hes­ um 100 prosent almennu parta­feløgunum. Talan er um risastórar fyritøkur sæð í føroyskum samanhangi. Føroya Tele er eitt av fe­ løgunum, sum hevur 250 fólk í starvi og hevur ein fíggjar­ javna uppá meira enn 800 milljónir krónur. Posta hevur 120 fólk í starvi og hevur ein fíggjar­ javna uppá 150 milljónir krónur. Atlantic Airways hevur sløk 200 fólk í starvi og hev- ur ein fíggjarjavna uppá slaka hálva milljard. Hini feløgini, sum ta al- menna eigur 100 prosent hava ikki so nógv fólk í starvi. Embætisbólkurin hevur gjørt uppskot til leiðreglur, men í ávísum førum er tað soleiðis, at feløg har landið er partaeigari, eru skrásett á keypsskálum. Har er tað soleiðis, at reglurnar fyri skrásett feløg ganga framum tað, sum embætisbólkurin annars mælir til. Nevnast kann til dømis Bank Nordik. Bankin er skrá­ settur á keypsskálanum og tí eru eglurnar har galdandi, hóast landið eigur stóran part í fyritøkuni. Umframt partagfeløgini, so eru tríggir vinnurekandi grunanr, har sum landið velir nevndarlimir. Grunnarnir eru skipaðir undir vinnu­ grunnalógini. Ein embætisbólkur hevur nú gjørt uppskot til reglugerð fyri eigarapolitikk landsins Fíggingargrunnurin frá 1992 Føroyagrunnurin frá 1971 Framtaksgrunnur Føroya Harafturat er fýra stovnar og grunnar, sum eru skildir frá landsfyrisitingini uttan at teir eru fevndir av vinnufelagslógini ella grunnalógini. Talan er um grunnar, sum reka vinnuligt virksemi. Teir eru settir á stovn við løgtingslóg, men ongin felags leistur er gjørdur fyri, hvussu teir skulu stýrast ella skipast. Føroya Tele er eitt av stóru partafeløgunum, sum tað almenna eigur 100 prosent. Atlantsflog er eisini eitt av stóru almennu partafeløgunum. Eitt skifti áttu privatir íleggjarar ein triðing av felagnum, men seinni hevur tað almenna keypt partabrøvini aftur. Almennu Føroyar eiga eftir tí, sum embætisbólkurin skrivar, 16 prosent av partabrøvunum í Smyril Line