týsdagur 7. september 2004síða 4

6 Nr. 169 - 7. september 2004 Nr. 169 - 7. september 2004 7 2. og 3. september var ein ráðstevna um vælferðargransking hildin í Havn. Luttak- arar vóru granskarar og politikarar úr ymsum norður- londum. Ráðstevnan endaði við einum kjaki í Norðurlanda- húsinum, har bæði spurningartekin og útrópstekin vóru sett við, hvussu týdning- armikil granskingin í veruleikanum er RÁÐSTEVNA Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Myndir: Jens Kr. Vang Í 2000 gjørdi Norðurlanda- ráðið eina fimm árs ætlan fyri vælferðargransking í Norðurlondum. Tveir limir úr hvørjum av norðurlond- unum mynda stýrisbólkin, og Føroyar, Grønland og Áland hava hvør sín observatør. Petra Johnsdóttir Joen- sen, stjóri á almannastov- uni, er umboð fyri Føroyar, og tað var eisini hon, sum fekk í lag hesa ráðstevnuna í Føroyum. Hví granska? Til spurningin »hví er neyðugt við vælferðar- gransking« vóru nógv svar. Hans Pauli Strøm, sum sat við pallborðið undir kjakin- um í Norðurlandahúsinum, staðfesti, at hann í øllum førum er sinnaður at ar- beiða fyri granskingini í Føroyum. – Vit mugu fáa staðfest hvat er realitetur og hvat er myta innan sosiala økið í Føroyum. Tað eru nógvir pástandir, men ein gransk- ingarverkætlan kundi stað- fest hvussu tað í veruleik- anum er statt, segði Hans Pauli Strøm í byrjunarupp- leggið sínum. Til dømis nevndi hann okkara nógvu vælferðarstovnar, ið kundu verið betri tilpassaðir, um ein granskingarbólkur varð settur, sum kundi staðfest tørvin í mun til tilboðini. Hans Pauli Strøm segði eisini, at tað er ógvuliga skjótt hjá einum lítlum landi sum Føroyum at ger- ast burtur í alheimsgering- ini. Hann setti spurnaðar- tekin við, um fiskivinnan einsamøll fer at megna at halda á at halda samfelagn- um uppi. – Vit mugu eisini kanna hvussu verandi rák kemur at ávirka okkum, sum liva av at framleiða eina matvøru, segði hann. Kendi íslendski politikk- arin Jón Baldvin Hanni- balsson segði millum ann- að, at vælferðarsamfelagið ikki er ein sjálvfylgja, men at tað er eitt val, sum polit- ikararnir mugu gera. Hann vísti á ymisk ástøði, sum vilja hava vælferðarstatin at vera veikari enn minimal- statin. Síðani nevndi hann dømi, ið hinvegin vístu júst styrkina við vælferðarstat- inum. – Tað hava verið nógvar røddir frammi, serliga í Amerika, sum jú er ein anti-vælferðarstatur, um hvussu skroypilig okkara vælferðarskipan er. Men teirra ástøðir eru aldri prógvað. Tvørturímóti eru tey mótprógvað! Tak Fin- land, sum var í stórari kreppu fyrst í hálvfemsun- um, men sum nú hevur fingið heitið »Mest kapp- ingarsinnaða samfelag í heiminum«, við »besta teknologiska infrastrukt- uri«. Vit kunnu taka Svø- ríki, sum hevur heitið »Mest nýskapandi samfel- ag í heiminum«. Vit kunnu taka Ísland, sum væl og virðiliga hevur reist seg eftir ovurstóru inflatiónina, sum har var. Øll hesi dømi um framgongd eru bygd á vælferðarmodellið, og tey gera so dyggiliga øll álop á vælferðarsamfelagið til skammar. Víðari segði hann, at fyri at statirnir kunnu standa sterkastir hvør sær, er neyðugt at granska fyri at finna júst tað vælferðar- modellið, ið hóskar best til ymsu londini. Vita meiri um fisk enn um fólk Beinta í Jákupsstovu, granskari, staðfesti við orð- unum »føroyingar vita meiri um fiskastovnin enn um fólkastovnin«, hvussu tað stendur til við gransk- ingini innan sosiala økið í Føroyum. Hon segði, at um ráð- stevnan snúði seg um gransking innan fisk og fiskivinnu, um hvussu alheimsgeringin fer at ávirka fiskivinnuna í fram- tíðini og hvat vit kunnu gera fyri at sleppa frá nega- tivum árinum uttanífrá, so hevði salurin verið fullsett- ur, og áhugin fyri ráðstevn- uni hevði verið ovurhonds stórur. – Men, helt hon fram – Tað er eingin áhugi fyri vælferðargransking í Før- oyum. Vit hava nógvar góð- ar granskarar við sera góð- ari kompetancu, sum ganga arbeiðsleysir. Ìmeðan eru tað nógvir sosialir stovnar, ið veruliga ynskja sær at fáa kortlagt nøkur ting, ígjøgnum granskingar- arbeiðið. Til dømis hevur Meginfelag teirra Brekaðu í Føroyum ynskt at fingið samskipað tølini fyri tørv og tilboð, tí tey eru ikki skrásett nakrastaðni. Men áhugi er ikki fyri at játta pening til hetta arbeiði. Norðmaðurin Harald Nybøen, sum er leiðari fyri vælferðargransklingarætlan ini, segði, at tað er lætt hjá smáum samfeløgum sum Føroyum at fáa gongd á gransking og skráseting. – Tit kunnu jú hyggja hvussu langt tey størru norðurlondini eru komin við teirra skipanum. Tað er jú eingin grund hjá tykkum at uppfinna hjólið einaferð afturat. Tit kunnu standa á akslunum á hinum, og byggja víðari sjálvi, segði hann. – Øll norðurlondini líkjast so mikið nógv, at eitt land sum Noreg saktans kundi hugt at granskingar- úrslitum úr Føroyum. Tað hevði gjørt tykkum til eitt áhugavert land fyri okkum at samstarva við. Nybøen legði dent á, at hann persónliga nokk skuldi hjálpa til at fáa eitt samstarv í lag ímillium Føroyar og Noreg, um ynski var um tað. – Um tit harafturímóti ikki gera nakað við gransk- ingarøkið, so má eg stað- festa, at tit verða eitt full- komiliga óáhugavert land fyri okkum, staðfesti hann. Pál Weihe, sum eisini sat við pallborðið, segði, at tað í veruleikanum er nógv gransking farin fram innan innan heilsu- og almanna- verkið, og at nógv tøl eru inn hesi økið. – Trupulleikin er bert at finna tey. Tað er sum at leita eftir eini nál í eini sátu, staðfesti hann, tí tey eru ikki skipað nakrastaðni. Hann skeyt upp at geva læknum og øðrum innan heilsuverkið møguleikan at taka orlov frá arbeiðnum, fyri at arbeiða við skráset- ingararbeiði innan heilsu- verkið. – Nú verður so nógv tos- að um, at læknar og starvs- fólk innan heilsuverkið eru útbrend og stressað av ov tungari arbeiðsbyrðu. Hesi fólkini hava tørv á at sleppa burtur frá vanliga arbeiðn- um. Tað vildi verið ein sera hóskilig arbeiðsbyrða fyri tey, at skásett tølini innan heilsuverkið, sum tey sjálvi og arbeiðsfelagar teirra hava kannað. Tey kundu sloppið burtur frá stress- andi arbeiðsumhvørvinum í hálvt ella heilt ár, men samstundis arbeitt innan økið, og gjørt eitt sera týð- andi arbeiði, ljóðaði upp- skotið frá Pál Weihe. Beinta í Jákupsstovu, granskari: Føroyingar vita meiri um fisk enn um fólk Við pallborðið sótu Hans Pauli Strøm, Jógvan við Keldu, Harald Nybøen, Jón Haldvin Hannibalsson, Tom Greifenberg, Beinta í Jákupsstovu og Pál Weihe Petra Johnsdóttir Joensen, tók stig til at fáa ráðstevnuna hildna í Føroyum. Hon var sera vælnøgd við stevnuna Beinta í Jákupsstovu, granskari og Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, hava nógv at práta um. Bæði ásanna týdningin av gransking, men eingin peningur er til økið Framhald á síðu 7 Nú er útferðartíðin av, og skúlaskipið Dragin verður aftur nýttur av skúlanæm- ingum. Poli Mikkel- sen, skipari, letur væl at og sigur, at teir hava verið nakrar túrar fleiri í ár enn í fjør FERÐAVINNA Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: Skiparin á Draganum, Poli Mikkelsen, letur væl at summarinum í ár. Dragin var nakrar túrar fleiri í ár í mun til í fjør. – Gott nokk byrjaði vit nakað fyrr í ár enn í fjør, men túratalið liggur mill- um 20 og 30, greiðir hann frá. Lágætt var mest sum alt summarið, so allar útferð- irnar í ár vóru norðureftir. Í fjør vóru teir tveir ella tríggjar túrar sunnanfyri. Onkrir dagar var tjúkt í mjørka, tá lagt varð frá landi, men tá teir so komu norður um Kallin var klárt. – Vit hava verið stak hepnir í veðrinum, sigur Poli Mikkelsen. Hann sigur, at tað hevur verið ógvuliga blandað av ferðafólki. Bæði føroyingar og útlendingar. Dragin siglir nú við skúlanæmingum og fyrst í oktober verður skipið lagt. Tá fara næmingarnir um- borð at gera eitthvørt í sambandi við skúlan. Dragin verður so liggjandi til einaferð í mai komandi ár, tá ferðafólkini koma aftur til landið. Sambært heimasíð- uni hjá Norðlýsinum eru ætlanir um at seta eina nýggja feskfiska- móttøku á stovn. Ikki ber til at fáa hesi tíð- indi váttað frá fyri- reikarunum, men sum skilst eru tað pf Snodd á Eiði saman við øðrum, sum kanna møguleikarnar FISKIVINNA Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: Sambært Norðlýsinum váttar borgarstjórin í Klaksvík, Steinbjørn Jacobsen, at fólk hava verið á fundi í býráðnum um júst hetta málið. Men sum skilst er tað ikki komið serliga langt enn. Til dømis er ongin enda- lig avgerð, um byggjast skal ein høll ella um eitt- hvørt høli við vánna verður keypt ella leigað. Sum skilst, so eru eini 12 størri útróðrarbátar og línu- skip við í samtakinum, um- framt teir frá pf Snodd á Eiði. Orsøkin til hetta stigið sigst vera, at ónøgdin er stór ímillum fiskimenn um Fiskamarknað Føroya. Ført hevur verið fram, at eitt nú við at selja ígjøgnum mót- tøkuna á Eiði, hava menn fingið ímillum 2 og 4 krón- ur meira fyri kilo, verður sagt á heimasíðuni hjá Norðlýsinum. Jóhannes Olsen frá pf Snodd hevur onga við- merking til hetta málið og vil hvørki vátta ella av- sanna tíðindini. – Tað stóð øllum í boði at luttaka á norðurlendsku rúsevnaráðstevnuni. Tí skilji eg ikki rætti- liga, at skeinkistøðini kendu seg útihýst á ráðstevnuni, sigur Brynhild Danielsen, skrivari í Fyribyrg- ingarráðnum RÚSEVNA- RÁÐSTEVNA Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Í blaðnum leygardagin greiddu vit frá, at bryggj- aríini og gistingarhús- og matstovufelagið undraðust yvir, hví tey ikki vórðu boðin við á norðurlendsku rúsevnaráðstevnuna, sum Fyribyrgingraráðið var vertur fyri í Norðurlanda- húsinum seinasta viku- skifti. Tey vóru á einum máli um, at ein slík stevna hevði verið eitt frálíkt høvi hjá teimum at lært av royndunum hjá hjá øðrum og sloppið framat við sín- um sjónarmiðum um, hvussu vit í felag best loysa teir trupulleikar, ið til døm- is kunnu taka seg upp á skeinkistøðunum. Ógjørligt at hava øll við Brynhild Danielsen, skriv- ari í Fyribyrgingarráðnum, sigur, at burtursæð frá teimum almennu stovnun- um, sum hava umboð í ráðnum, fekk ongin bein- leiðis innbjóðing til ráð- stevnuna. Men longu tvær vikur undan ráðstevnuni stóð lýsing í bløðunum, har øll høvdu møguleika at tekna seg sum luttakara á stevnuni. Spurd, hví onki umboð frá mastovufelagnum ella skeinkistøðunum var at síggja á sjálvari skránni fyri ráðstevnuna, sigur Bryn- hild, at slíkt hevur ongantíð verið vanlig mannagongd á hesum stevnum, sum nú hava 20 ár á baki. – Skráin verður løgd í einum felags norðurlendsk- um ráði eitt hálvt ár framm- anundan, stevnan verður hildin. Høvuðsendamálið við ráðstevnuni er, at fak- fólk, sum eisini virka sum ráðgevar hjá myndugleik- unum, greiða frá verkætl- anum og leggja fram úrslit og niðurstøður av sínum arbeiði. Fyribyrging av skaðiligu avleiðingunum av rúsevnamisnýtslu er jú eitt sera breitt øki. Tí er tað nærum ógjørligt at hava allar áhugabólkar við í skránni á eini slíkari stevnu, sigur Brynhild. Opin fyri hugskotum Brynhild leggur afturat, at hetta als ikki skal skiljast sum, at Fyribyrgingarráðið í Føroyum ikki vil sam- starva við skeinkistøðini. – Vit eru altíð opin fyri øllum góðum hugskotum, ið hava sum endamál at forða skaðiligum avleiðing- um av rúsandi evnum. Men arbeiðsøkið hjá Fyribyrg- ingarráðnum fevnir sera breitt, og tí henda tingini ikki altíð líka skjótt, sum vit kundu ynskt. Hinvegin stendur tað einum og hvørj- um øðrum frítt at taka fyrsta stigið til fyribyrgj- andi átøk. Og sum sagt, vilja vit fegin samstarva - eisini við skeinkistøðini, sigur skrivarin í Fyribyrg- ingarráðnum. Fyribyrgingarráðið: Øll vóru vælkomin Dragin gott summar Nýggj feskfiska- móttøka stovnast Summarið hevur royndst stak væl hjá Draganum. Skiparin sigur, at teir hava verið ímillum 20 og 30 útferðir hetta summarið Óváttað tíðindi ganga um, at ein nýggj feskfiskamóttøka skal setast á stovn, tí stór ónøgd er við Fiskamarknaðin. Partar hava verið á fundi í Klaksvíkar býráð og spurt seg fyri, men ongin av fyrireikarunum vil vátta tíðindini Skeinkistøðini høvdu sama møguleika, sum øll onnur, at tekna seg til rúsevnaráðstevnuna, sigur Brynhild Danielsen, skrivari í Fyribyrgingaráðnum Hvar fer peningurin? Finnur Helmsdal, sum var einasta umboð úr tinginum, ið luttók á allari ráðstevn- uni, helt, at gransking á vælferðarskipanum okkara avgjørt átti at verið hægri raðfest. – Vit nýta eina upphædd sum líkist eini milliard árliga uppá hesar ymsu vælferðarskipaninar. Og vit hava ikki ánilsi av, um pengarnir eru væl brúktir. Vit kanna ikki, um vit kanska høvdu fingið meiri effektivitet við at nýtt peningin á ein annan hátt, um tað møguliga eru fløskuhálsar á skipanini, um okkurt átti at fingið meiri og okkurt minni. Vit gjalda bara. Tí er tað av- gjørt av alstórum týdningi, at vit fara undir at kanna hvat tað er vit gjalda til, og hví vit gera tað, staðfesti hann. Hans Pauli Strøm var samdur við hann, og hann minti á, at teknologiski infrastruktururin er á veg í Føroyum eisini. – Vit arbeiða við eini skipan, ið skal skráseta allar sjúklingajournalir í eini telduskipan. Hetta verður fyrsta stigið, men ynskiligt hevði verið at fingið skrásett alla sosialu skipanina í tílíkum teldu- skipanum. Tað hevði lætt nógv um arbeiðið og hevði knýtt ymsu sosialu deild- irnar nógv meiri saman, segði landstýrismaðurin í heilsu- og almannamálum. – Vit hava eisini eitt fólka- yvirlit, ið ikki er heilt sum tað skal vera, og tað hevur stóran týdning eisin at fáa skrásett tað, segði hann. Alt í alt teknaði framtíðin innan gransking í Føroyum at vera sera ljós, tí tá avtornaði, endaði kjakið við einum sera samdum pallborði, ið ásannaði týdn- ingin av gransking og skrá- seting. Granskingarjáttanin skerd Og jú, tað ljóðar alt samalt sera gott. At granska og finna útav hvørjar møgu- leikar vit sum samfelag fara at hava í framtíðini. Hvørji stig vit skulu taka, fyri ikki at hvørva í alheimsgerðingini. At finna útav hvar allur peningurin fer, sum árliga verður sprændur inn í væl- ferðarskipanir uttan spurn- aðartrekin og uttan aftur- meldingar. Og at skráseta allar føroyingar í eini teldu- skipan, sum ger almenna- og heilsuarbeiði lættari og greiðari. Tað ljóðar jú út- merkað. Men spurningurin er, nær hetta fer at lata seg gera. Veruleikin er jú tann, at granskingarøkið er mun- andi skert á verandi fíggjar- lóg. Granskarar okkara ganga arbeiðsleysir, og eftir øllum sólarteknum at døma verður meiri peningur ikki játtaður aftur í bræði. Tað stuttliga er so sjálv- sagt, at besti háttur at finna útav hvørt peningurin á fíggjarlógini verður nýttur á skilabestan hátt og um okkurt kanska kundi verið spart onkustaðni, er at seta fólk at kanna tað. Til dømis granskarar... framhald av síðu 6 C M Y K 7 6