mánadagur 4. juli 2016síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 4. juli 2016 · Nr. 76 ÁLIT FRÁ ARBEIÐSBÓLKINUM Arbeiðsbólkurin • Birita Ludvíksdóttir, forkvinna í arbeiðsbólkinum og løgfrøðiligur ráðgevi í Heilsu- og innlendismálaráðnum • Fróði Jacobsen, stjórnarsamskipari í Heilsu- og innlendismálaráðnum • Doris Bjarkhamar, fulltrúi í Almannamálaráðnum • Heini Petersen, fulltrúi í Almannamálaráðnum • Eyðun Christiansen, stjóri í Kommunufelagnum • Johan Lamhauge, løgfrøðiligur ráðgevi í Kommunufelagnum Stýrisbólkur • Turid Arge, forkvinna og aðalstjóri í Heilsu- og innlendismálaráðnum • Eyðun Mohr Hansen, aðalstjóri í Almannamálaráðnum • Eyðun Christiansen, stjóri í Kommunufelagnum Fá skil á Politiski myndugleikin hevur í mong á verið vitandi um, at endurvenjingin í Føroyum als ikki veitir somu tænastur, sum gjørt verður í okkara grannalondum. Meðan núsitandi landsstýriskvinnan við heilsumál­ um, Sirið Stenberg, Tjóðveldi, sat í andstøðuni í Løg­ ting­inum, vísti hon ferð eftir ferð á, at her er talan um ein stóran trupulleika. Manglandi endurvenjing ger, at almennu Føroyar samanlagt brúka nógv meira pening til innleggingar á sjúkrahúsunum og til at lata fólki almannaveitingar, sum ikki sleppa út aftur á arbeiðsmarknaðin. Tað eru hon og starvafelagið hennara, Eyðgunn Sam­uelsen, Javnaðarflokkuribn, landsstýriskvinna við al­manna­málum, sum hava sett arbeiðið í gongd um endur­venjing. Arbeiðsbólkurin var biðin um at gera eit tilmæli um: 1) At gera regluverk á økinum, sum er soleiðis háttað, at einstaki borgarin fær eina samanhangandi endurvenjing, hóast ymiskir veitarar eru 2) At gera yvirlit, ið greitt vísir, hvørjar endur­ venjingartænastur ávikavist sjúkrahúsverkið, almannaverkið og kommunurnar veita 3) At gera ein leist, sum tryggjar, at endurvenjingin er samanhangandi, hóast veitarin skiftir. Soleiðis skal tað gerast greitt fyri borgaran, hvør myndugleiki hevur skyldu at veita endurvenjing fyri at tryggja, at borgarin fær ta tænastu, hann/ hon hevur rætt til sambært lóggávu. Ómetaliga skjótt fann bólurin útav, at hóast stig eru tikin til at lógarfesta rættin til endurvenjing, so er púra ógreitt, hvør myndugleiki hevur ábyrgd av hvørjum. Hetta ger, at borgararnir detta niður ímillum ymiskar skipanir og myndugleikar, sum eru ósamd um, hvør hevur ábyrgdina av at veita endurvenjing. Eittt dømi um, hvussu hetta rkar er at síggja í einum yvirlitið frá almannaverkinum. Hóast allur serkunnleiki sigur, at endurvenjing skal veitast skjótast til ber, so vóru tað í ár framvegis 15 umsóknir frá 2015 borgarum um endurvenjing, sum í ár enn ikki høvdu fingið svar. Arbeiðsbólkurin staðfestir eisini tað, sum mong hava havt ein illgruna um, at tað ofta er tilvildarligt hvør fær endurvenjing. Borgarunum verður ikki upplýst nóg væl u, hvør teirra hevur rætt til endurvenjing. Árni Gregersen Landsstýriskvinnurnar báð­ ar, Eyðgunn Samuelsen og Sirið Stenberg, hava saman við kommununum eina risa uppgávu at loysa, skal end­ ur­venjing fáast at virka í Før­oyum. Eitt álit frá einum arbeiðs­ bólki staðfestir, at vit hava endurvenjing í Føroyum, men at hetta í stóran mun bert verður gjørt í hissini og at ongin kennir arbeiðs- og ábyrgdarøki við hesum máli. Ein miðvís og skjót endur­ venjing og endurmenning hev­ur høga rað­festing hjá lands­stýrinum og er bein­ leið­is nevnt í samgongu­skjal­ inum frá 14. sep­tember 2015 ímillum Javnaðar­flokkin, Tjóðveldi og Fram­sókn. Arbeiðsbólkurin er hvass­ orðaður. Bólkurin sigur, at mynd­ ugleikarnir hava hvør í sín­um lagi lagt seg eftir at skipa endurvenjing við pragmatiskum loysnum, sum hava tikið atlit til stað­ bundnan tørv og viðurskifti. Lóggávan kann til- ella ótilvitað hava havt við sær, at skipanir, sum hava virkað, byrja at ridla, ella at myndugleikar fara at ivast í, hvørja heimild og ábyrgd við­komandi hava í mun til borgaran. Og fá vita, hvørjar tæn­ astur finnast á økinum, tí tað finst onki samanhangandi skjal yvir, hvørjar tænastur eru á økinum. Tí mátti arbeiðsbólkurin biðja um, hvat verður gjørt á ymsu støðunum, sum sjúkra­ húsunum, almanna­verk­in­ um og kommununum. – Endamálið við at gera eitt fullfíggjað yvirlit er fyrst og fremst at upplýsa politisku skipanina og ym­ isku geirarnar um út­boðið av tænastum, sum eru. Í øðrum lagi, við yvirlitinum sum grundarlag, at kunna gera eitt uppskot til leist, ið skal tryggja eina samanhangandi tænastu til borgaran. Neyvan er nakað at ivast í, at neyðugt er við bygn­aðar­ ligum broytingum fyri at fáa endurvenjingina at virka, men hetta hevur ar­beiðs­ bólkurin ikki tikið støðu til. Afturímóti hevur bólkurin havt fokus á at fáa sam­ starvið og samskiftið mill­ um teirra, sum veita hesar tænastur at virka. Ábyrgdin Tað er altavgerandi, at mynd­ugleikarnir á ymisku økjunum vita, hvat er teirra ábyrgdarøki. Veit myndugleikin ikki tað, so veit hann heldur ikki hvønn myndugleika hann hevur mótvegis borgaranum. Almenni myndugleinin noyðist eisinia t halda seg til ávísar karmar, sum lóggávu og fíggjarliga orku. Fyri sjúkrahúsverkið hevur tað verið torført at meta um, hvør hevur ábyrgd av borgaranum, tá ið hesim er liðugtviðgjørdur. Hetta hongur eisini ofta saman við, hvør hevur fingið pening til at taka sær av hesum fólk­ um, tí almennir stovnar mugu eisini raðfesta tann pen­ing, teir fáa tillutað á fíggjar­lógini. Hugtakið endurvenjing verður nýtt í nógvum sam­ anhangum, onkuntíð sum ítøkiligt hugtak um at endur­ vinna mistar før­leikar t.d. í sambandi við ferðsluóhapp o.t. Aðrar tíðir verður hug­ takið nýtt sum ein hug­burð­ ur, ið skal síggjast aft­ur í øllum handlingum í heima­ tænastuni, sosial­um stuðli og innan sjúkra­hús­verkið. Í øðrum lagi verður tos­að um endurvenjing, við­líka­ halds­venjing, sam­døg­ur­s­ endur­venjing, endur­menn­ ing, ergoterapi, fysio­terapi o.s.v í einum og sama sam­ bandi. Í hoyringssvarum og á fundum hava bæði Ergo­ tera­peutfelagið og Fysio­ tera­peut­felagið víst á týdn­ ingin av, at tað verður greitt nágreinað, hvat ligg­ur í hugtakinum endurvenj­ing – serliga í mun til við­líka­ haldsvenjing og fyri­byrgj­ andi venjing og eisini í mun til endurmenning. Ofta verður endurvenjing fatað sum endurmenning og umvent. Endurmenning skal síggjast sum ein tilgongd og fevnir um meira enn endur­ venjing. Tilmæli Bólkurin mælir til, at end­ ur­vejing verður rað­fest. Raðfestingin skal samskip­ ast bæði í slagi, dygd og tíð og at gjørdar avtalur fáast at virka. Við fínum orðum verður eisini sagt, at allastaðni á økinum skal virkast sam- skapandi, tvørgeiraligt og tvørfakligt. Bólkurin vísir eisini á fleiri meira ítøkiligar ætlanir Arbeiðsbólkurin mælir til, at tað verður ein lógarskylda at samstarva. Hetta verður mett sum ein týdningarmikil liður í menningini av hugburðinum, men royndir aðrastaðni vísa, at hetta einsamalt ikki loysir allar trupulleikarnar. – Skyldan at samstarva tvørgeiraligt má tengjast saman við ítøkiligum leið­ reglum fyri, hvussu hetta samstarv skal fara fram í verki. Møgulig verkseting í hesum høpi, kundi verið at skipa fyri ráðstevnu um evni, skipa fyri verkætlan yvir ávíst áramál, umframt annað. Orðingin í tilmælunum frá arbeiðsbólkinum vísir greitt, at talan als ikki er um nakað lætt mál at fáa leist. Forðingar millum skip­an­ ir og fólk gera viðurskiftini at samstarva ógvuliga torfør. Eitt krav um samstarv kann virka, men fyrst og fremst er talan um ein nýggja hugburð. Og tað tekur tíð. Ímeðan bíða sjúkligarnir – summir enntá eftir svari. Sjáldan hevur ein arbeiðsbólkur fyrr givið ein so lemjandi kritikk at galdandi almennari skipan Lemjandi atfinningar at skipanini um endurvenjingar Bæði á sjúkrahúsinum her í Klaksvík og á Tvøroyri fer endurvenjing fram, men onki skil er á samstarvi og samskifti