mánadagur 4. juli 2016síða 8

Mánadagur 4. juli 2016 · Nr. 76 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 EITT POTPOURRI Árið 2015, nakað áðrenn nýggj landsstýris­ samgonga varð skipað, setti landsstýrismaðurin við heilsumálum haka í ein moldbøkk eystan fyri Sandagerð her í Havn. Hetta varð fyrsta stigið til bygging av einum H-Sjúkrahúsi SLATUR OG SLEYG Heri Mohr Við einum stórum gøtu­upp­ slagi á skjøldrinum á sjúkra­ hús­barakkini vestan fyri í Hornabø varð kunngjørt [tað hongur har enn], at eitt H-Sjúkrahús skal byggjast, og at tað verður liðugt 23. februar 2019. Ikki eitt orð um byggi­kostnaðin og fígging, men eitt sindur um, hvør ar­ beiðir við projektinum. Tá byrjaði slatrið um, hvat eitt H-Sjúkrahús er, sum eftir øllum at døma skal byggj­ast næstan snøkt upp í Lands­ sjúkra­húsið eystan fyri Sanda­gerð ella har umleið. Av- og útgrevstur byrjaði fyri einum mánaði síðani. Slatrið millum fólk vil vera við, at tá ið hetta H-Sjúkra­húsið er lið­ugt, fara dugna­ligir ser­læknar og dugnaligir sjúkra­røktar­frøð­ ing­ar at virka á hesum sera fram­komna sjúkrahúsi við ein­mans­kømrum. Hvat er eitt H-Sjúkrahús? Vanlig fólk – Palleba og Marsanna – spyrja og fáa ikki svar. Men hvør veit? Valla Føroya løgting, tí har hev­ur eingin viðgerð verið um játtan av peningi til eitt nýtt H-Sjúkrahús. So mikið er tó komið fram, at hetta sjúkrahúsið skal vera sera framkomið við ein­ mans­kømrum við amboðum og fyrisiting, sum fer at standa mát við tað mest fram­komna í øðrum londum. Tað læknavísindaliga ar­ beið­ið í hesum sjúkrahúsið fer so við og við at koma á al­tjóða støði við serlæknum á sama støði. Tá verður ikki neyðugt at senda sjúklingar av landinum. Als ikki til Dan­markar. Hotel Tórshavn í Keyp­manna­havn verður niður­lagt. Tann soleiðis spardi pen­ingur kann kanska brúkast til Ørkina í Reykja­vík? Slatur og sleyð. Snarviðgerðir á H-Sjúkrahúsinum fara sjálv­ andi at hava nógvar fyri­ munir: Sjúklingar við føroyskum borgara­rætti fáa ókeypis við­ gerð. Tá ið tann skjóta ser­við­ gerðin er fingin frá hondum, verður sjúklingurin beinan­ vegin fluttur til okkurt av teim­um trimum sjúkra­hús­ unum, sum eru í Føroyum, og annars skjótast gjørligt sendur til hús við góðari heima­røkt. Millióningar úr stóru verð skulu gjalda frammanundan fyri viðgerð á H-Hospitality in Faroe Isles. Gott íkast til lands­kassans annars so vána­liga gjaldføri. Møsnið um, at tað er trong­ligt á Lands­sjúkra­hús­ inum, og at tørvur er á fleiri seingjar­plássum, hevur einki uppá seg, tí um fá ár verður øll læknaviðgerðin broytt á H-Sjúkrahúsinum. Sjúk­ling­ ar­nir verða tá avgreiddir so skjótt, at vit ímynda okk­um eina avgreiðslu við flutnings­ bondum. Transport­bond verða tey eisini kallað. Ein­ mans­kømrini við øllum hent­leikum eru júst ætlað til skjótan flutning inn og út við transport­bondum. Skjótt, praktiskt og alt á høgum stigi. Neyvt samband við sjúkra­hús­myndugleikan í Íslandi og Norra. Sum kunnugt er rætt­ iliga nógv virksemi á Lands­ sjúkra­húsinum sambundið við tunlum undir jørð til tey ymisku húsini, eitt nú køkin, reinsaríðið o.a. Tað verð­ur sagt, H-Sjúkrahúsið skal ongan køk hava. Eitt sjúkrahús uttan køk, hvussu man tað rigga? Um H-Sjúkra­ húsið onkursvegna fær sam­band við tunnilin, sigur slatrið einki um. Líka mikið, øll eiga at gleða seg til 23. februar um 3 ár. Landskassin sperðlaður Hóast landskassin nú aftur er sperðlaður og bund­in upp undir skor­steinin við fleirfaldaðari milliarda­skuld, so hava arkitektar og byggi­ frøðingar í stórum tali úr at gera. Almennar byggiætlanir í fleiri hundraðtals millióna­ klassa og tunnlar í milliarda. Skitsuprojekt, sum verða hand­farin av ótolnum politikarum við áskoðanini: heldur í dag enn í morgin. Álvaratos! Hava vit longu gloymt katastrofudagin 6. oktober 1992? Í árinum 1992 reikaðu lands­stýrisfólk í vónloysis­ øði runt í Europa – tó ikki í Dan­mark – fyri at útvega lands­kass­anum lán. Í barns­ ligari gleði og ikki sørt stolt kunngjørdi landsstýrið, at lands­kassans kredittvirði í bankaheiminum var stabilt. Tey fingu samanlagt 636 milliónir. Samstundis, næstan dag um dag, fór lands­kassin falitt. Tað sindrið, sum lá á botninum í lands­kass­anum, var pant­ sett. Landskassin fór so á heysin. Tað stabila kredit­ virðið hjá landsstýrinum hevði null virði. Banka­heim­ urin kravdi øll lánini við rent­um á borðið. Ríkiskassin yvir­tók landskassans láns­ skuld. Einar 6 milliardir. So lætt gongur tað valla næstu ferð. Alt hevur skund Vit geva okkum ikki stundir at liva. Halda at strongd er um­ráðandi arbeiði, hóast strongdin er tað øvugta. Vit makta ikki arbeiðið, og so kemur strongdin. Stress, sum tað eisini eitur. Stór, krevj­ andi projekt fáa onga tíð at sodna. Alt gerst av­skepl­ að. Liggur sum hálv­liðug skitsuprojekt á tekni­borð­ inum, meðan hakin verður sett í moldina við skál- og hurrá­skráli. Í 1980-unum varð eisini skálað og skrálað, hvørja ferð sera framkomin skip fóru av barkastokki. Øll skipini og landskassin og sam­felagið fóru á heysin við brestin 6. oktober 1992. Okkara fólkavaldu politik­ arar tykjast einki at hava lært av okkara »van­æru­ligu søgu«, sum átti at verið læru­ grein í okkara skúlum. 10 ár seinni, í 2002, tveitti Føroya løgting fíggingina til heilusuverkið, skúlaverkið og almannaverkið á bláman í ørskapi. Í dag mugu vit sanna, at landskassin aftur er vorðið trotabúgv. Hevur rakstrar­hall ár um ár. Sjúkra­ hús­verkið skyldar nógv­ar milliónir í ógoldnum løn­um til serlæknar. Tað er kanska orsøkin til álvarsligt ser­ lækna­trot á okkara sjúkra­ hús­um? Samstundis sum lands­ stýrið framdi yvirtøkur 1. januar 2002, yvirtók tað fleiri almennar ognir: Tekniskir skúlar, Specialskúlin, Føroya Handilsskúli, Næminga­ heimið undir Fjallið, Føroya Barna­heim, Drotning Ingridar Barnaheim og nøkur tinglisin stats­kassa­ lán; smáar 100 milliónir. Nú 14½ ár eru liðin, síðani yvir­ tøkan varð framd, eru hesar ognir og hesi lán ikki skrá­ sett í landskassans ársrokn­ skap­um. Man yvirtøku­proce­ duran ikki vera liðug enn? Tað tók tó valla meira enn ein tíma hjá tveimum lands­ stýris­limum jólavikuna 2001 at undir­skriva og faxa yvir­ tøku­skjølini til ta donsku stjórnina. Burturbeiningin av andanum Tann stóra broytingin og burturbeiningin av andanum í tí gomlu Havnini, sum als ikki sampakkar við einum dynam­iskum høvuðsstaði, verð­ur framd í ein dýran hast. Sjónleikarhúsið [sum í farnu øld var mið­depilin í okk­ara livandi sjónleikara­ mentan] og økið har umleið verður kanska burturbeint. Tað er bara ein spurningur um stutta tíð. Tá ið tann guli Kommunu­skúlin er broyttur til Føroya fyrsta kollegium, verður tað alneyðugt at út­ vega parkeringspáss, har sum Sjón­leikarhúsið hevur staðið í 90 ár. Tá kunnu vit rokna við kaotiskum dag- og náttar­lívi, har fólk hava búð í frið og náðum. Verður hetta tann livandi miðbýurin, sum fólk hava saknað? Og so er tað Tjóðpallur Føroya, ið, sum eitt annað opera­hús við sjóvarmálan í Sydney, skal byggjast við sjóvar­málan í Lítluvík. Her má ikki drálast. Fígging? Tað er ein býur í Russlandi, sum ikki kemur hesum við. Íleggingargrunnurin Av teimum mongu ymisku al­mennu grunnunum sum løg­tingið og fólkatingið settu á stovn eftir heims­bar­dagan 1939-1945, til tess at endur­ nýggja okkara fiski­skipa­flota og samfelagið í síni heild, er, satt at siga, ein­ans Íleggingar­ grunnurin fyri Føroyar »á lívi.« Allir hinir hvurvu, so hvørt sum enda­mál­ini vórðu rokkin. Ella hvurvu av vanstýring og polit­iskum klandri. Íleggingargrunnurin fyri Føroyar, sum varð stovnaður av Fólkatinginum yvir fleiri ár í 1960-unum, hevur meira enn nakar annar grunnur fíggjað útbyggingina av okkara samfelag: vegakervið, berghol, flogvøllin, SEV o.n.a.