hósdagur 7. juli 2016síða 11

FRÍGGJADAGUR 8. JULI 2016 SOSIALURIN 78 11 ÁRNI GREGERSEN 8. november skulu vit velja limir í 29 kommunustýrir í Føroyum. Frá 1.janaur næsta ár eru til­ samans 29 kommunur eftir í Før­ oyum. Frá hesum edgi verður Húsa kommuna løgd saman við Klaks- vík, so talið minkar úr 30 niður í 29 kommunur. Innlendismálaráðið legði í farnu tingsetu eitt uppskot fyri tingið um at broyta kommununalu vallógina. Málið var beint í rættarnevndina, men kom ikki aftur áðrenn ting- setan endaði og fall sostatt burtur. Tá ið vit nú fara á val í heyst, so verður valið hildið sambært val- lógini, sum upprunaliga var sett í gildi í 1972. Seinni eru broytingar gjørdar, men tað er lógin frá 1972, sum er í gildi. Galdandi kommunuvallóg regu­lerar mannagongdina í sam- bandi við kommunuval. Fleiri tíðarfreistir eru, sum skulu haldast eins og allar tær uppgávur, sum hoyra til eitt val, verða við vallógini býttar út á ymiskar partar. Áðrenn lógin kom í gildi í 1972 var val ikki eins til allar 52 komm- unurnar í Føroyum. Ein sjálvstøðug lóg var, sum reguleraði val til Tórs­havn­ar kommunu. Eitt av høvuðs­enda­ málunum við vallógini frá 1972 var at hava eina lóg, sum reguleraði val til allar kommunurnar. Lógin frá 1972 fekk skil á hes­ um viðurskiftum og gjørdi rætt­ indir og skyldur eins fyri allar kommunurnar og fyri allar borg­ arar í Føroyum, sum hava valrætt. Broytingar Innlendismálaráðið kom seint í farnu tingsetu við einum uppskoti um nýggja kommunala vallóg. Ein av høvuðsorsøkunum til dagføringina var, at mett var, at minsta talið á veljarum á einum valstaði ikki tryggjar veljarunum loyniligt val á smáu valstøðunum. Umframt hetta, er kommunu­ vallóg í nógvum førum knortlut orðað og tí ofta tung at umsita. – Við hesum lógaruppskotinum er ætlanin, at kommunuvallógin skal vera lættari at skilja og um­ sita. Samstundis verða fleiri av ásetingunum í lógini dagførdar og tillagaðar – bæði málsliga, inni­ haldsliga og tøkniliga, stóð í við- merkingunum til uppskotið. Upppskotið var lagt fram, men undir 1.viðgerð í Løgtinginum kom fram, at tingfólk hildu, at uppskið var so umfatandi, at stundirnar vóru ikki nóg góðar at viðgera eitt so stórt mál. Heldur ikki tá ið havt var í huga, at lógin longu skuldi virka á valinum í heyst. Endin var, at málikð var beint í rættarnevndina, haðani tað ikki kom aftur áðrenn tingsetan endaði og er sostatt fallið burtur. Galdandi lógin Tað vil siga, at til komandi komm­ unuval, sum verður 8.november, er lógin frá 1972 framvegis í gildi. Hendan lógin ger greitt, hvør kann stilla upp, hvør hevur valrætt og annars hvussu sjálvt valið fer fram. Til sjálva atkvøðugreiðsluna, skal veljarin møta persónliga, undantikið sjófólk, sjúk og aðrir persónar, ið ikki hava møguleika at greiða atkvøðu á valstaðnum sjálv­a­n valdagin. Hesi kunnu í staðin bræv­at- kvøða. Veljari, ið ikki er førur fyri einsa­ mallur at greiða atkvøðu, kann fáa hjálp. Um persónur ikki er førur fyri at koma sær inn í valhølið, kann atkvøðugreiðslan fara fram beint uttan fyri valhølið. Blindur ella sjónveikur kann fáa hjálp frá persóni, sum veljarin sjálvur vísir á. Lógin áleggur eisini okkum, sum borgarum nakrar skyldu. Millum annað sigur hon, hvør er valbærur – tað vil siga, hvør kann veljast í eina kommunu. Valevni hava skyldu at taka við vali, uttan so, at tey hava verið limir í einum kommunustýri í átta ár – ella er fyltur 60 ár. Veljarar kunnu eisini vegna ringa heilsu, starv ella virki teirra ella tílíkt hava góða grund til at biðja um at sleppa undan vali. Um valevni ynskir at biðja seg undan at taka við vali, skal hetta gerast við at venda sær skrivliga til kommunustýrið. Kommunuvalnevndin, sum telir tríggjar limir, fyrireikar og fyri­skipar valið við m.a. at geva góðkendu valevnislistunum bókstavafrámerki og talnummar framman fyri hvørt valevni, taka sær av atkvøðugreiðsluni og útvega atkvøðuseðlar og atkvøðukassar. Limirnir í nevndini skulu vera til staðar, tá valið byrjar, eins og teir ella hjálparfólk skulu vera til staðar, tá atkvøðuseðlar verða koyrdir í atkvøðukassan. Eisini kunnger nevndin stað og klokkutíð fyri valið. Hendan nevndin kannar eisini eftir um valevnislistarnir eru, sumt eir eiga at vera. Er listin ikki í lagi, so skal nevndin beinanvegin boða frá hesum, soleiðis at til ber at rætta feilir. Hendir tað, sum onkuntíð er komið fyri, at ein persónur er stillaður upp á meira enn einum lista, so skal nevndin boða valevninum frá hesum, so við­ komandi sjálvur sleppur at velja, hvørjum lista hann ella hon vil vera á. Kommunuvalnevndin hevur leiðsluna av samanteljingini. Í kommunum við fleiri at­kvøðu­ økjum, kemur valnevndin saman aftur í seinasta lagi dagin eftir, at atkvøðugreiðslan er farin fram, fyri at gera upp atkvøðuteljingina í øllum atkvøðuøkjum kommun­ unnar. Nevndin ger eina nýggja teljing fyri síðani at gera endaliga úrslitið upp. Hon førir hetta í gerðabókina. Ætlanin var at broyta vallógina til kommunuval, men L’øgtingið vísti uppskotinum frá innlendismálaráðnum frá sær Kommunuval verður eftir gomlu lógini Kommunuval verður týsdagin 8. november 2016. Sjófólk, sjúk og aðrir persónar, ið hava ikki møguleika at greiða atkvøðu á valstaðnum sjálvan valdagin, kunnu greiða brævatkvøðu til kommunuvalið. Veljarar, ið lúka hesar treytir, kunnu útfylla atkvøðuseðilin í fyrsta lagi 4 mánaðir áðrenn valdagin, sum er frá 8. juli 2016 at rokna Innlendismálaráðið boðar frá: Síðani 1972 er val farið fram eftir somu vallóg í øllum kommununum í Føroyum Sirið Stenberg, landsstýriskvinna, legði fram uppskot um nýggja kommunala vallóg, men uppskotið kom ikki úr aftur rættarnevndini. kappignarparametur, sæst týðuliga. Nú er ikki nóg mikið, at for­ eldur fáa ansingar­pláss fyri børnunum.. Nú skulu tey vera góð og tey skulu ikki vera ov dýr. Til dømis hevur Kvívíkar kommuna boða frá, at har er tað ókeypis at fáa børnini ansai, býr tú í kommununi. –Hetta er eitt gott dømi um at kommunurnar nú síggja, at tað loysir seg at hava eina góða og ódýra ansingarskipan. Tað ræður um at fáa so nógv foreldur at búseta seg í kommununi, sum møguligt, sigur stórin í Kommunufelagnum. . Fólkavøkstur merkir fleiri skattaborgarar og størri skattainntøkur. Men tað kann verða eina ávís andsøgn í hesum, tí samstundis verður áhaldandi tosað um skattakættar. Einki er ókeypis og mink­ andi nýtslugjøld gera tað í øllum førum truplari hjá kommununum at geva skatta­ lættar. Hendan andsøgnin fer helst eisini at verða eitt tema í einum komandi valstríði. ARNIG@SOSIALURIN.FO UM RNAR Eyðun Christiansen er stjóri í Kommunufelagnum