leygardagur 11. september 2004síða 5

8 Nr. 173 - 11. september 2004 Nr. 173 - 11. september 2004 9 Øssur og stjørnurnar 15 ára gamli NSÍ spælarin og Arsenal viðhaldsmaðurin fekk góðan fong, tá ið hann mikukvøldið var í leiklutinum sum myndamaður HEIMSSTJØRNUR OG NSÍ DRONGUR Jóannes Hansen FOTO: Øssur Dalbúð Hann hevur spælt fótbólt, síðani hann dugdi at ganga, og síðani hann var lítil smá- drongur hevur hann hildið við Arsenal. Tað hevur ikki altíð verið so hugaligt, tá ið tey flestu í nærumhvørv- inum hava hildið við Man- chester United og kanska Liverpool. Men nú er tað hugaligt at vera Arsenal viðhaldsmaður. Á franska landsliðnum eru tríggir Arsenal spælar- ar. 15 ára gamli Øssur Dal- búð í Runavík - tað er hann, sum er umrøddur omanfyri - vildi fegin koma tætt at teimum trimum, táið teir vóru í Føroyum. Týsdagin bað hann um kjans á manningini hjá Sosialinum mikukvøldið. FSF aðal- skrivarin var lagaligur, so hetta bar til, og úrslitið av virkseminum hjá unga NSÍ álopsspælaranum og Arsen- al viðhaldsmannininum eru myndirnar á hesi síðuni. Saman við einstøkum øðrum fjepparum var Øssur á Hotel Føroyum, tá ið franska landsliðið fór av- stað til landsdystin. Har hitti hann Henrik Larsen, venjaran hjá føroyska liðn- um, sum hann varð av- myndaður saman við. Eitt umboð fyri franska fót- bóltssambandið var ikki so fegið um, at myndir vórðu tiknar, men Øssur fekk mynd eitt nú av Thierry Henry, sum hann heldur serliga nógv av. Eftir dystin var hann millum fronsku og før- oysku tíðindamenninar, sum tosaðu við og tóku myndir av fronsku spælar- unum. Øssur greiðir soleiðis frá: – Hetta var orduliga spennandi. Fyrst kom Vi- eira út, og so fóru allir yvir til hansara. Eg stríddist fyri at sleppa tætt at honum, og tað eydnaðist. Tá ið so Henry kom út, lupu allir yvir til hansara. Eg visti, at Vieira er ógvuliga stórur, men eg var ikki greiður yvir, at Henry og serliga Robert Pires eru so stórir. Pires kom síðst. Allir vildu tosa við hann eisini. Hann var í keppi, og hann hevði góða tíð. Eg hevði tikið Arsenal troyggjuna hjá mær og ein tusj penn við, og hann skrivaði á troyggj- una. Tíverri bar tað mær ikki til at taka bílæt av tí. Hvat annað legði tú til merkis? – Teir vóru fittir og av- slappaðir. Tá ið teir fóru av Hotel Føroyum og í bussin, tosaðu teir allir í fartelefon. Teir høvdu allir sama slag av telefon. Tær sóu ordu- liga flottar út. Eg giti, at tær vóru frá onkrum sponsori. Øssur Dalbúð fylgir væl við, hvussu tað gongst hjá Arsenal. Hann vónar, at tað fer at ganga væl hjá teimum í Europa Cup. – Eitt, sum eg haldi, var merkiligt mikukvøldið, var, at Frakland hevði tríggjar liðformenn, og at tað vóru allir spælararnir hjá Arse- nal. Vieira var liðformaður, inntil hann varð vístur út. So var Thierry Henry lið- formaður, og tá ið hann varð skiftur út, gjørdist Robert Pires liðformaður. Í dag klokkan trý fer Øssur at fylgja við, tá ið fronsku stjørnurnar fara at spæla við Arsenal á útivølli ímóti Fulham. Lítil undirtøka Allir býráðslimirnir hjá Sambandsflokk- inum uttan Schu- mann Hjaltalin hava játtað at stilla upp til kommunuvalið í november BÝRÁÐSVAL Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Suðurstreymoyar Sam- bandsfelag hevði hós- kvøldið annan- og triðja uppstillingarfund til kommunuvalið. Fundurin metti ikki tað varð neyð- ugt við einum uppstilling- arfundi afturat, og fund- urin gav tí nevndini heim- ild at finna írestandi val- evnini. Formaðurin í felagnum, Annfinn Brekkstein, sig ur, at áhugin fyri komm- unuvalinum tykist vera lítil. – Vit sakna áhuga mill- um okkara limir. Fólk eru bæði trek at møta upp og at stilla upp. Eg veit ikki um fólk eru valtroytt, men tað er ikki at taka munnin ov fullan at siga, at áhugin undanfarin ár hevur verið væl størri, sigur Annfinn Brekkstein. Formaðurin í Suður- streymoyar Sambandsfel- ag vísir á, at níggju fólk hava játtað at stilla upp til kommunuvalið, meðan 5- 6 ynskja longri umhugs- unartíð, áðrenn tey taka endaliga støðu. Annfinn Brekkstein ynskir ikki at nevna øll nøvnini á valevnunum, men váttar kortini, at bý- ráðslimirnir, Beata L. Samuelsen, Heðin Mort- ensen og Høgni Mikkel- sen eru á listanum. Fjórði býráðslimurin hjá Sambandsflokkinum hetta valskeiðið, Schu- mann Hjaltalin, boðaði í summar frá, at hann tekur seg úr býráðspolitikki. Smærri støðini við Annfinn Brekkstein greiðir frá, at Sambands- flokkurin arbeiðir við at fáa umboð fyri øll tey smærru støðini á sam- bandslistan í Suður- streymi. – Eg havi góðar vónir um, at vit fara at hava val- evni frá teimum smærru støðunum á listanum. Ætlanin er at tosa við fólk um vikuskiftið og royna at fáa tey á listan, fortelur Annfinn Brekkstein. Suðurstreymoyar Sam- bandsfelag væntar, at endaligi listin til komm- unuvalið er liðugur seint í komandi viku. 15 ára gamli Øssur Dalbúð úr Runavík á Hotel Føroyum saman við føroyska venjaranum Henrik Larsen Thierry Henry á veg í bussin uttanfyri Hotel Føroyar Patrick Vieira gav sær góðar stundir at greiða frá reyða kortinum og úrslitinum, sum hann var ógvuliga fegin um Robert Pires undir keppi Lennart Pedersen starvast dagliga sum fakligur leiðari á einum sentri fyri autistar. Fimm tey seinastu árini, hevur hann verið í Føroyum og hildið fyrilestrar og skeið. – Hóast tað enn er eitt fitt petti eftir á mál, so hava tit seinastu árini ment tykkum nógv, sigur hann AUTISMA Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Týdning at hava tilboð Lennart Pedersen greiðir frá, at autisma er eitt sosialt brek. Eingi sjúkueyðkenni síggjast á útsjóndini, men autistum vanta heilt frá móðurlívi ein grundleggj- andi menniskjansligan før- leika. Tey duga t.d. ikki at kenna røddina á móður síni, tey duga ikki at lesa andlitsbrá og megna ikki at hava eygnakontakt. Tey eru í stóran mun skorin frá um- heiminum. Lennart leggur tó dent á, at tað eru fleiri stig av aut- ismu. – Nøkur eru fullkomiliga isolerað í sínum egna huga- heimi. Tey duga ikki at hava kontakt við nakran, og mugu liva á stongdum bú- stovnum alt lívið. Onnur harafturímóti fáa havt eitt sosialt lív, tey megna at ganga í skúla, og onkur hevur enntá fingið eina uni- versitetsútbúgving, greiðir Lennart frá. Hesir seinnu, betri fungerandi autistarnir, verða nevndir asbergarar. Hóast teir betri eru førir fyri ay klára seg sjálvar, so mugu teir tó eisini hava hollan stuðul og ráðgeving, fyri at koma so langt. Tað er sera týdningar- mikið fyri lívsdygdina og lívsmøguleikarnar bæði hjá autistunum og asbergarun- um, at tey fáa staðfest diagnosuna so skjótt sum yvirhøvur tilber. Og tá diagnosan so er sett, er alneyðugt, at tað eru nøkur tilboð til teirra tørv. Tað er týdningarmikið bæði fyri autistarnar sjálvar, men so sanniliga eisini fyri foreld- ur og systkin. Lennart sigur, at samfel- agið sum heild hevur ógvu- liga lítið forstáilsi fyri aut- ismu. – Tey flestu, sum møta einum autisti, munnu halda, at tað er ein irriter- andi óargaungi, sum er illa uppdrigin. Tey hava lyndi til at gerast irriterað. Tað ger autistin ótryggan, og fær hann at halda seg burtur frá fólki. Tað sama hendir við foreldrunum. Tey isol- era seg eisini heima við hesum barninum, sum tey ikki kunnu hava við út ímillum fólk. So forstáilsi, lívsdygd og menning hanga avgjørt saman, sigur hann. Skeið og fyrilestrar Lennart Pedersen, leggur tí dent á, at tað er so alneyð- ugt at kunna um og tosa um hetta brekið. Hann hevur verið í Føroyum í fimm ár á rað og hildið fyrilestrar, so hann veit hvussu støðan er í Føroyum. – Foreldur, systkin og avvarðandi hava ofta nógv- ar ósvararðar spurningar, serliga her í Føroyum, tí her eru ikki so nógvir møgu- leikar at fáa kunning. Tað merki eg væl, tá eg komi hendanvegin, sigur hann. – Tey vita ikki hvar tey skulu fara við sínum spurningum. Hesuferð er høvuðsenda- málið við Føroyaferð hans- ara eisini, at hava eitt for- eldra og systkinaskeið. Hetta verður hildið á Eiði í vikuskiftinum. Lennart sig- ur, at skeiðið verður í tveimum bólkum, har for- eldur vera fyri seg og systk- in fyri seg. Har verður undirvíst í autismu og prát- að um, hvussu tað er at hava ein autist í húsinum. – Vit skulu eisini hugna okkum saman. Tað er neyð- ugt fyri hini systkini, at tey sleppa at hugna sær saman við foreldrunum, har tey eru í fokus. So at tað ikki altíð verður brekaða systur- in ella beiggin, ið er tað ser- liga barnið. Víðari sigur Lennart, at pedagogar og lærarar eisini hava tørv á vegleiðing, tá tað kemur til autistar. Summir asbergarar eru jú so frægir, at teir kunnu vera í barnagarði og skúla sam- an við vanligum børnum. Teir hava tó framvegis eitt sosialt brek, sum lærararar og pedagogar ofta hava ilt við at takla. – Børnini hava ein serlig- an tørv, og um ikki lærar- arnir fáa undirvísing í hes- um brekinum, og hvussu teir skulu fara um hesi børnini, so gerst tað lætt eitt ógvuliga slítandi ar- beiði, sum stressar og út- brennir. Lærararnir í Føroy- um eru ógvuliga isoleraðir við sínum trupulleikum og sínum vantandi kunnleika um brekið, heldur Lennart. Hann sigur, at hann veru- liga merkir, hvussu stórur áhugin er, tá hann kemur til Føroya. – Eg eri upptikin nærum allatíðina, men allíkavæl fái eg verri enn so nøktað tann tørvin sum er. Skeiðini eru fullteknað, og eg eri biðin at koma so nógvar staðir, at eg havi verið noyddur at siga nei til fleiri. So tørvur- in í Føroyum er ógvuliga stórur, staðfestir hann. Á rættari kós Danmark er fremsta landið í heiminum, tá tað kemur til vitan um autismu. Sofie skolen, sum er ein autista- skúli burturav, var heimsins fyrsti, og hann hevur 40 ár á baki. Samanbera vit Danmark og Føroyar, heldur Lennart, at Føroyar eru eini 15 ár aftanfyri, hann sigur tó, at føroyingar eru komnir langt, bara tey seinastu fimm árini. – Eg havi verið her eina- ferð árliga í fimm ár. Og tað er stórur munur á hvussu støðan var, tá eg var her fyrstu ferð og til í dag. Tá var bert eitt heim fyri autistar í landinum, og tað var fyri vaksin. Nú eru heimini fleiri, fyri nærum allar aldursbólkar og før- leikin er nógv batnaður. Tit eru í støðugari menning og tað er absolutt at gleðast um, sigur Lennart. Hann sigur seg eisini fegnast um, at tað eru tey somu fólkini, ið koma aftur og aftur á hansara skeið. – Tað ger so ótrúliga stór- an mun, um tað bert eru nøkur, ið leggja seg eftir at menna førleikan og fáa ser- kunnleika innan autismu, soleiðis at tey kunnu føra vitanina víðari. T.d. á skúl- um ella barnagarðum, har eitt starvsfólk við vitan, kann læra hini. Ella at eitt foreldrapar kann læra onn- ur foreldur. Tað ger stóran mun, sigur Lennart. Eisini heldur hann, at tað hevði hjálpt, um skipað var fyri regluligum fundum og skeiðum, við ymiskum ser- frøðingum. Tað hevði skap- að eitt net ímillum tey av- varðandi og allar fakbólk- arnar, ið hava við autistarn- ar at gera. Tað verið seg lærarar, sálarfrøðingar, al- mannastovan o.s.fr. – Tað er gott, at tit royna at seta fokus á trupulleikan. Tí hetta eru fólk, ið kunnu vera sera torfør at fáast við. Tey duga ofta ikki at siga hvat tey vilja og hvat teim- um tørvar, og tað er týdn- ingarmikið fyri teirra lívs- dygd, at tey fólkini, sum eru um tey, hava eina ávísa vitan. Eg vil siga, at hóast tað enn er eitt fitt petti eftir á mál, so eru tit væl á veg, sigur Lennart Pedersen at enda. Serfrøðingur um autismu í Føroyum: Í støðugari menning Lennart Pedersen heldur tað vera av alstórum týdningi, eisini at seta fokus á foreldur og systkin hjá autistum. – Um foreldini ikki fáa góða ráðgeving og eina holla vitan um brekið, sum barnið hevur, kunnu tey lættliga tálma menningini hjá autistiska barninum, uttan at vita tað Mynd Jens Kr Vang C M Y K 9 8