hósdagur 1. september 2016síða 14

FRÍGGJADAGUR 2. SEPTEMBER 2016 SOSIALURIN 100 14 POLITIKKUR At leggja kommunurnar saman í størri eindir gevur størri útjavning enn nøkur onnur skipan ÁRNI GREGERSEN Tað er ógvuliga torført at tálma útreiðsluvøkstrinum í Føroyum við galdandi Hommunulóg. Høga talið av kommunum ger tað heldur ikki lættari og tí eigur at verða hugsað um at leggja kom­ munurnar saqman í størri eindir – eindir sum eru á leið somu stødd sum samstarsøkini í eldra­røktini. Hetta skrivar Búskaparráðið í heystfrágreiðingini, sum var løgd fram fyrrapartin í dag. Í sambanddi við útjavning millum kommunurnar, so verð­ ur sagt, at eitt yvirskipað mál í tænastuveitingunum í komm­ un­unum til borgararnar er, at munurin á tænastustøðinum ikki fer upp ella niður eftir hvørjari komm­unu ein býr í. Við nógvu lítlu og stødd­ar­ munarstóru kommununum í Før­ oyum, metir Búskaparráðið, at vinningurin av eini kommunalari út­javningaskipan fyri allan komm­ unubúskapin eftir útlendskum leisti helst ikki hevði staðið mát við innsatsin. BúskaparráðIð heldur, at munadyggast og mest ómakaleyst at koma eitt sindur ávegis við størri kommunalari útjavning í Føroyum – eina útjavning ið fevnir um allan kommunubúskapin - er ivaleyst ein hóskandi saman­ legging av kommunum, til dømis ein samanlegging í samsvari við eldrarøktar-økini. Vøksturin er í kommununum Vit hava havt stóran búskap­ ar­vøkstur seinastu árini og Bú­ skap­arráðið hevur staðfest, at útreiðsluvøksturin hjá komm­ ununum hevur verið munandi størri enn vøksturin í útreiðslunum hjá landinum. - Hesi viðurskifti gera tað neyð­ugt við nýggjari lóggávu um komm­unalu búskaparstýringina, m.a. við tí endamáli at forða fyri konjunkturviðgangandi fíggjar­ politikki, og fyri at tryggja hald­føri hjá almenna geiranum í longd­ini, skrivar Búskaparráðið. Játtanarkarmarnir stýra lands­ búskapinum. Tó finst ráðið at, at tað mangla tørvandi reglar um avleiðingar, tá ið farið verður út um játtanarkarmin. Hjá kommununum er støðan ein heilt onnur og við at leggja eldraøkið út til kommunurnar, eru stórar upphæddir fluttar frá landsins fíggjarstýring við út­ reiðslulofti til kommunalu karm­ arnar, sum eru uttan útreiðslu­loft. Búskaparráðið sigur, at tað meira er reglan enn undantakið, at konjunkturviðgangandi politikk­ur verður rikin í Føroyum. Í hesum viðfangi hevur verið ført fram frá kommunalari síðu, at kommunustýrislógin hevur sum undirskilta fortreyt, at kom­mu­nur­ nar hava skyldu til at nýta peningin, ið inn kemur í kom­m­unukassarnar, til nýtslu og íløgur, og ikki at goyma hendan pening. - Hetta átti at givið lands­ politikarunum høvi til at broyta lóggávuna soleiðis, at umframt kommunal útreiðsluloft og há­marks og lágmarks komm­ unuskattaprosent fyri hvørja komm­unu, verða ásettar reglur Búskaparráðið: ÁRNI GREGERSEN Góða búskapargongdin sein­astu nógvu árini átti at givið grund­ arlag fyri, at hallið í lands­kassa­ roknskapinum var burtur. Hetta mál verður tó vænt­andi rokkið í ár, skriv­ar Búskaparráð­ið í Heyst­frágreiðingini. Samansetingin av teimum sum búgva í Føroyum – at vit gerast alt fleiri gomul – er ein av orsøkunum, men Búskaparráðið staðfestir, at hetta er ein gongd, sum verður uppaftur meira avbjóðandi komandi árini. Ein onnur avbjóðing fyri sam­ felagið hevur verið mistu skatta­ inntøkurnar frá føroying­um, sum hava arbeitt uttanlands. Ein triðja orsøk er stóri vøkst­ urin í lagaliga skattaðum kapital­ inntøkum í mun til skattin frá lønarinntøkunum. Hesar eru und­ ir størri skattatrýsti. Víst verður á í nýggjastu frá­greiðingini, at hallið í lands­ kassanum helst verður burtur í ár og at tað er minkað nógv síðani 2013. Búskaparráðið heldur tó, at myndin er misvísandi, tí for­ skattingin av pensjónum gevur einar 300 milljónir krónur eyka í inntøkum. Vóru hesar inntøkur ikki tald­ ar við, so var úrslitið tilsvarandi verri. Ogn og skuld Almenna skuldin nærkast seks milljardum krónum og tá eru tæn­astumannapensjónirnar ikki taldar við. Hetta er á leið 36 prosent av brutto­tjóðarúrtøkuni. Í hesi skuld er ein hálv milljard til danska stat­in. Hon fellur burtur um olja í rakstrarverdum nøgdum ikki verð­ur funnin áðrenn 1.januar 2018. Hetta bøtir sjálvandi um netto­ skuldina, sum í 2017 er mett at vera 750 milljónir krónur. At hon ikki er størri hongur saman við, at sosialu grunnar­ nir eru væl fyri. Nettoskuldin er munandi minkað síðani 2007, tá ið hon var tríggjar milljardir krón­ur. Og næsta ár altso á leið 750 millón­ ir krónur. Í Hey­stfrá­greið­ingini ger Bú­skap­arráðið met­ing av vøkstrinum í búskapinum – í mun til í ár minkar vøkst­urin niður í eina helvt næsta ár ÁRNI GREGERSEN Heili 8,5 prosent er vøksturin brutto­tjóðarúrtøkuni í mun til í fjør. Tað metir Búskaparráðið nýggj­astu frágreiðingini, sum var almannakunngjørd fyrrapartin hós­dagin. Risastórivøksturin er meira enn tvey prosent størri enn í fjør, men so metir Búskaparráðið eisini, at næsta ár fer vøksturin at minka Hallið minkar ov seint hjá landskassanum Góða gongdin í búskapinum átti at gjørt, at landskassin hevði avlop fyri árum síðani Góða gongd Sverri Hansen er formaður í Búskaparráðnum LEGGIÐ KOMMUNURN SAMAN Í STØRRI EIND