hósdagur 15. september 2016síða 14

14 STJÓRNARSKIPAN SOSIALURIN 106 FRÍGGJADAGUR 16. SEPTEMBER 2016 BRANDUR MORTENSEN NOLSØE Í hesum døgum verður stjórnarskipan fyrireikað at leggja fyri Føroya fólk á fólkaatkvøðu næsta ár. Forðingin, eins og áður, er at finna semju flokkana millum, tá ræður um at orða stjórnarskipanina. Lidna uppskotið, ið varð lagt fyri tingið í 2006, strandaði av grundleggjandi ósemjum um loys­ing og samband. Síðani varð ein roynd gjørd í 2011, men hó­ ast meiriluta í táverandi grein 25 nevnd, fall eisini tað stjórn­ar­skip­ anar­uppskotið burtur, tí Tjóðveldi vildi ikki góðtaka, at stjórn­arskip­ anin virdi galdandi stjórn­arrætt­ arligu sáttmálar og av­talur, og við tí eisini rúminum at tulka orðingina soleiðis, at Føroyar við­urkenna grundlógina og danskt yvirvald. Sambært samgonguskjalinum, ið varð undirskrivað fyri ein­um ári síðani, skal nýggja stjórn­ar­ skipanin staðfesta, at »Føroya fólk hevur valdið í Føroyum. Lógin skal staðfesta og útgreina sjálvs­avgerðarrætt Føroya fólks, herundir at allur rættur at avgera fram­tíðar ríkis­rættarstøðu Føroya er hjá Føroya fólki. Eisini skal stjórn­ar­skipanin áseta Føroya fólka­ræðisliga stýrislag eins og rætt­indi og skyldur borgaranna, tá ið tað snýr seg um javnrættindi, persónligt frælsi, rætt til menning, sosiala trygd, rættartrygd, arbeiði og vinnu og rætt til innløgu og gagn­nýtslu av felags tilfeingi«. Í samrøðu við Kringvarpið tann 20. august 2016 staðfesti løgmaður, sum stendur á odda fyri samráðingunum, at ósemjan um endaligu orðingarnar í komandi stjórnarskipanaruppskoti snýr seg um grundleggjandi tvídráttin um loysing og samband og serliga, hvussu Føroyar skulu verða lýstar stjórnarrættarliga. Eins og í 2011 samráðast flokk­ arnir dúgliga um, hvørt stjórn­ ar­skipanin skal virða sáttmálar og avtalur, eitt nú donsku grund­ lógina. Løgmaður gjørdi áður nevnda 20. august í Kringvarpinum greitt, at málsetningurin var at broyta formælið (præambilin) soleiðis, at ikki bara Tjóðveldi kundi taka undir við tí. Hinir flokkarnir góðtaka, at vit eru í felagsskapi við Danmark. Skal so semja røkkast tvørtur um allar flokkarnar um eina orðing, letur til, at avgerð skal verða tikin um, hvørt stjórnarskipanin skal standa oman fyri donsku grundlógina ella ikki. Fyrr í vikuni avdúkaði løgmaður tó fyri Kringvarpinum, at hóast hann kýtir seg fyri at fáa so breiða semju sum til ber, er hann til reiðar at senda uppskotið til fólkaatkvøðu, uttan at hava allar flokkarnar við, gerst støðan av prinsipiellum ávum ógjørlig. Eitt samleikaskjal Danska grundlógin er fyri danir ímyndin av tí, ið danskt er. Men hon hevur í grundini ongan týd­ ning fyri Føroyar. Tí hava før­oy­ ingar í veruleikanum einki fel­ags­ skjal, sum staðfestir virðini hjá før­oyingum. Sjúrður Skaale, fólkatingsmað­ ur, sigur í samrøðu við Sosialin, at danska grundlógin lýsir danska ríkið sum ein eindarstat, og er hon tí ikki í tráð við veruleikan. – Ein eindarstatur kann ikki seta tiltøk í verk ímóti sær sjálvum. Tí hongur tað ikki saman, tá danir vilja forða føroyingum í at fylgja sínum egnu málum. Grundin til, at ríkisfelagsskapurin hevur riggað higartil er, at ein er sloppin at fremja egin mál og samstundis at leggja donsku grundlógina til síðis, sigur Sjúrður Skaale og nevnir heimastýrislógina sum dømi um, GRUNDLÓG ELLA STÝRISKIPAN: AVGERÐIN FEL Komandi ár skal fólkaatkvøða vera um stjórnarskipan, og samgongan stendur í hesum døgum fyri avbjóðingini at finna semju flokkana millum um orðingina av endaliga uppskotinum. Hví skulu vit hava eina stjórnarskipan, hvørjar eru grundleggjandi ósemjurnar, og skal stjórnarskipanin vera oman fyri donsku grundlógina?