týsdagur 27. september 2016síða 20

Mikudagur 28. september 2016 · Nr. 111 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Jóan Pauli Poulsen At niðurstøðurnar hjá fiskivinnu­ nýskipanarnevndini eru givnar upp til skutil í almennum kjaki, meðan »rætturin enn situr« boð­ar ikki frá breiðum semjum. Ikki tí, vit kundu havt gott í væntu, nú politiski mynd- ugleikin setti búskapar­frøðingar og vinnulívs­menn saman at hugsa upp ein vinnubygnað óheftan av polit­ iskt tilnevndum aktørum. Tá flestu reiðarar hava áralangar roynd­ir við keyptum – gaman í sín­ámillum- rættindum at reka fiski­skap, so skuldi tað bara mangl­að, at búskaparfrøðin og vinnu­lívs­royndirnar ikki funnu ein hóskandi marknaðarbygnað. Høgligasta nýskipan av týdningi hevði væl verið at ført núverandi sínámillum handil við politiskt til­ lutaðum frammíhjárættindum yv­ir í ein opnan keypsskála við fyri­skip­aðari uppboðssølu av fiski­ rætt­indum, júst sum vit nú hava sæð á royndaruppboðssøluni. Men upp­ boðs­søla av fiskirættindum til botn­ fiska­stovnarnar innan fiskimarkið er annað mál. Og viðferðin, tað hevur fingið í nýskipanarnevndini, er líka merkilig sum at niðurstøðurnar seyra út áðrenn nýskipanarbólkurin hevur verið saman og álitið latið úr hondum. Tað er týðiligt, at nýskipanar­ nevnd­in himprast við uppboðssølur og tykist at viðgera málið úr aktør­ sjónarhorni meiri enn við vinnu- bygnaði fyri eyga. Og tað er ikki so løgið, tá fyrsta nýskipan mælt verð­ur til, er at avtaka verandi fiski­dagaskipan og ístaðin áseta mest loyvdu kvotu (eins og var tað millumtjóða veiðibýti). Við hesum er beinanvegin ógreitt, hvat ítøkiliga stendur í boði á uppboðssølu av fiski­rættindum til okkara egnu botn­fiskastovnar. Tí mugu havast serlig atlit at verandi reiðarum og láni­stovnum at standa ímóti teirri óvissu slík uppboðssøla ber í sær, so sum langtíðarrættindi (lagað til avskrivingartíðina av kapitali­ seraðum fiskirættindum?) umframt stutt­tíðarrættindi “at tryggja, at ein størri nøgd altíð er tøk á uppboðs- søluni”. Slíkt marglæti kann so ikki vera rættindi til mest loyvdu kvotu av toski og hýsu. Keyp á slíkari upp­boðs­sølu verður rindað eftir avreiðing (sum hjá Idémøblum? , og nú knípir hjá mær at taka niður- støðurnar í álvara), men at tað síðan skal eftirregulerast fyri sveiggj í miðal fiskaprísum og oljuprísum , fær okkum , sum eiga ta ivasomu æruna av veiðistýringini í 80’unum at øtast. Tá kom fyri, at trároyndin (fiskidagarnir) á grunnunum var so mikil, at botnfiskastovnarnir megnaðu ikki at kasta so mikið av sær sum mest loyvdu veiðu. Uttan mun til hvussu onnur lond útluta sínar kvotur, so vísa øll veiðimodell, at er fiskiveiðan farin út um lívfrøðiligt mestamark, so er tað bara við fiskideyðatalinum tú kanst stýra upp til eitthvørt mestamark. Mestloyvda veiða er ein málseting, ikki eitt stýringsamboð. Og um sambandið millum fiskideyðatal og fiskidagatal ikki kann talfestast, so er tað immervekk við fiskidøgum (troltímum, línusetum) søkt verður at stovninum. Og hvør annar enn skiparar og manningar sum dag og dagliga útinna hesa atsókn, kunnu hava kenslu og royndir av, hvør fongur kann væntast, t.e.hvussu stovnurin í løtuni sýnist at vera fyri? Tá so reiðarar gjølla ætla um fiskidagakostnað og fiskaprísir nú og í nærmastu framtíð, hava teir eisini greiða fatan av, hvat ein fiskidagur er verdur, og tað verdur at keypa. Menn duga at rokna, sum Hanus Hansen tók til um uppboðssøluna. Eitt álit hevur verið um umseti­ lig fiskirættindi (8. Februar 2010) og lesast kann í dagligu fiskidaga­ hagtølunum hjá Vørn, at fleiri fiskidagar verða keyptir tá teprari er við tillutaðum fiskidøgum/skip, og vit kunnu bara gita, at teir sum selja burturav tillutingini munnu síggja sær minni inntøkumøguleikar enn hinir sum keypa. Hví hesin handil við fiskidøgum ikki kann fara fram á uppboði í einum opnum keypsskála, er mær ein gáta, sum eg væntaði, at nýskipanarnevndin kundi greiða og enntá hava í uppskoti. Her er tað, at nevndin tykist hava start seg blinda fyri bygnaðarperspektivinum. Ein upp­boðsøla við fiskidøgum hevði í fyrstu atløgu avspeglað eina røð av fiskieydnu, fiskivánum og prísvánum samanfataðum í prísboð, har lægsta boð setti galdandi prís. Hesin bjóðarin hevði ikki havt annan enn normalvinning fyri veiðiárið, meðan hinir høvdu enntá fingið yvirboðið í vinngingi. Og upp­aftur aðrir bjóða ikki til og bíða eftir betri tíðum ella “leggjast upp á land.” Í aðru atløgu skal keypsskálin sjálvsagt vera opin fyri umsetningi av óbrúktum fiskidøgum frá teimum sum av broyttum umstøðum ella likviditetsneyð angra keypið (hesum viðvíkjandi kundi Høgni Hoydal verið lagaligari). Tað er einki so hættisligt í hesi skipan fyri verandi og/ella til­stund­ andi aktørar (kanska við einum kassa­kreditti) at keypa fiskidagar fyri árið í kapping við lægstbjóðandi, sum vandin í verandi skipan av at skuldarbinda seg fyri serliga tillutað veiðiloyvi og hartil kapitaliserað fiskiloyvisvirði út í óvissa framtíð. Nýskipanarnevndina kann ikki sigast ring fyri at mála døpur útlit og gera vart við tørvin á lagaliga skiftistíð fyri teir reiðarar, sum ikki fáa avskrivað nevndu fiktivu kapitalvirði og svarað hvørjum sítt, áðrenn nýggja skipanin tekur við. Men tað eru væl akkordskipanir og onnur juridisk ráð at taka til í slíkum málum, sum uppboðssølur av fiskidøgum ikki skulu loysa. Teirra mál er at lata fiskidagakeyparunum sjálvum upp í hendi eina marknaðar­ stýrda, skynsama allokering av veiði­ kreftunum. Óvissan hjá hvørjum einstøkum reiðara er kanska óbroytt, men hann er spardur fyri kapitaltung veiði­ loyvi, sum hervið fara í søguna. Fiski­skipum verða ikki sett onnur krøv enn tað sum Skipasýnið og Arbeiðseftirlitið leggja á. Saman­ lagt verða færri fiskidagar og botn­ fiska­stovnarnir tað minni hart royndir. Líkindi skuldu sostatt verið fyri størri og burðardyggari veiðu, lívfrøðiliga og búskaparliga. Hvør skuldi mótmælt slíkari til­ gongd og hví? Tórshavn, 21. September, 2016. Uppgávusøla? Øll undirvísing er treytað av nóg stórari luttøku og góðkenning av myndugleikunum. Tilmeldingargjaldið er 400 kr. fyri fult skeið Byrjað verður eftir avtalu við tann einstaka læraran TVØROYRAR KVØLD - OG UNGDÓMSSKÚLI www.tvoroyrarskuli.com TVØROYRAR KVØLDSKÚLI VETURIN 2016/2017 Tvøroyrar Kvøld - og Ungdómsskúli bjóðar í vetur hesi skeið fram Lærugrein Tilmelding hjá Tilmelding á tlf. HANDALIGT ÍTRIV (onskvøld) Lena Jensen 372150 / 220150 VEVING Óluva Joensen 371001 / 228001 MÁLING (Olja,tempera og acryl máling og tekning) Palle Julsgart 371669 / 371976 / 287938 TEKNING / ILLUSTRATIÓN Katrin Einarson 509353 FØROYSKT (ætlað útlendingum) Poul Olsen 211971 BRIKOLASJ (týskvøld) Anna Mortensen 287810 BINDICAFÉ Anna Mortensen / Oddbjørg Øster 287810 / 219451 TÓNLEIKUR (Hornblástur) Tróndur Enni 256699 KÓRSANGUR (Barnakór 2. og 3. flokkur) Sólrun Luid 371574 PHOTOSHOP Bjarni Nygaard 214218 VENJINGAR Í HEITUM VATNI (Giktasvimjing) Marjun Olsen 371642 / 212888 GITTARSPÆL Tróndur Enni 256699 SCR/ROC-VHF-SKEIÐ Erolf Olsen 371386 / 259269 FÍNARI MATGERÐ fyri menn og kvinnur Eyðstein Lyngvej 767433 T V Ø R O Y R A R K O M M U N A ALMENN FRÍTÍÐAR- UNDIRVÍSING TEL. 581821