fríggjadagur 17. september 2004síða 6

10 Nr. 177 - 17. september 2004 Nr. 177 - 17. september 2004 11 Bretskir myndugleikar kunngjørdu nú um dagarnar úrslitið av 22. útbjóðing til leiting eftir kolvetni á land- grunninum. Og ikki kann sigast annað enn, at tað er eitt gott signal til okkara egnu kolvetnismyndugleikar og vinnuna, nú flestu av nýggju loyvunum eru latin á Atlantsmótinum og her ikki minst allan vegin framvið okkara marki. Tað sigur í hvussu er so mikið sum, at altjóða oljufeløg hava ikki mist áhugan fyri økinum, sum er beint við okkasra egna mark og framhald av teimum teigum, sum longu eru bodnir út hjá okkum. Í forlongilsi av hesi útbjóðingini kemur so okkara nýggja útbjóðing. Tað vil tí vera rættiliga náttúrligt at rokna við, at feløgini, sum hava fingið tillutað loyvi bretsku megin markið, eisini fara at hava áhuga í at fáa loyvi føroyskumegin markið, tí tá kunnu tey koma at arbeiða við samanhangandi økjum, tó hvør sínu megin markið. Vitandi at politisk mørk ikki eru jarðfrøðilig mørk, og vitandi, at tað er ikki óvanligt, at olju- og gassfelt kunnu ganga tvørtur um mørk millum lond, er tað eisini ein logisk niðurstøða, at oljufeløgini, sum síggja Atlants- mótið sum eitt nýtt og spennandi oljuøki, fegin vilja hava fatur á goymslum í undirgrundini, líka mikið um tær liggja á føroyska og bretska landgrunninum. Einasti munur eru so sjálvandi treytirnar, sum bæði londini seta feløgunum. Við verandi oljuprísum átti tað tó ikki at verið nøkur forðing. Munurin er kanska "bara" basaltið okkara megin. Men postiva avbjóðingin er so aftur, minnast vit aftur á tað, sum umboð fyri Oljufyrisitingini greiddi frá á oljumessuni í Norra herfyri, at møguleikar eru fyri at gera risastóra fund undir sama basalti. At ljóskastarin aftur av álvara er settur á Atlantsmótið við hesi bretsku útbjóðingini er ikki til at taka feil av. Tá so stór oljufeløg sum Shell og BP, Statoil og Chevron- Texaco, ENI og BG og Amerada Hess fyri bert at nevna nøkur framvegis kappast um at fáa leitiloyvi nærhendis okkara marki, so merkir tað, at vónirnar til at finna olju og gass framvegis eru til steðar. Vit kunnu so bara vóna, at bretska útbjóðingin ikki drenar alla orku, her eisini peningaligu orkuna hjá feløgunum, soleiðis at tey velja okara egnu 2. rundu frá. Men tá hugsað verður um, at partur av strategiini hjá oljufeløgunum hinvegin er at spjaða váðan, so er eisini hugsandi, at tey gera tað í hesum førinum eisini, tvs. at tey vilja spæla uppá fleiri hestar, soleiðis at skilja, at fáa tey ikki fatur í tí rætta á breskum øki, so gera tey tað kanska føroysku megin markið. Tað er kærkomið, at eitt so stórt felag sum Chev- ronTexaco, nú av álvara setir fokus á alt økið framvið markinum úr suðuri og heilt norður. At Statoil eisini er við er í tráð við úttalilsini hjá stjóranum í felagnum herfyri. Men umframt hesi feløgini eru so øll hini aftrat, og tað er bara at vóna, at tey ikki steðga við tí 22. UK- runduni men eisini koma við í 2. rundu her hjá okkum. Annars tillukku til føroysku feløgini, at tey nú eisini eru komin við av álvara í oljuleiting aðrataðni. DAGSINS MEINING Sosialurin Gongur rætta vegin VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Marjun Olsen Tvøroyri Hesin spurningur er ógvu- liga aktuellur á Tvøroyri í hesum døgum. Fólk flest hava hoyrt í útvarpinum um eina undaliga starvsetan av leiðara í Fríðtíðarskúlanum í Trongisvági. Lýst var í bløðunum eftur pedagogi. Tveir umsøkjarir vóru. Ein pedagogur sum arbeiðir í Fríðtíðarskúlan- um á 4 ári og hevur allar førleikar at røkja starvið, fult líka væl sum nakar annar. Hin umsøkjarin, lærari, slektaður av Tvøroyri, bú- sitandi í Havn og hevði hug at royna at búgva her suðuri eina tíð, fær starvið. Pedgogfelagið og Lands- stýrismaðurin á økinum gera kommununa varðuga við at skeift er fari fram í hesi starvsetan. Aftaná knappar 4 vikur sigur kommunan seg at hava loyst máli. Loysnin er henda !!! Landstýrismaður á økinum Hans Pauli Strøm biður um fund við alt býráði, men bert javnaðarmennirnir Sverri Midjord, Heri Mort- ensen og býráðsformaðurin Kristin Mikkelsen møta (restin av býráðnum fær ongantíð boðini) À fundin- um verður samtykt at ógilda setanina av læraran- um, men landsstýrismaður- in skal broyta Dagstovna- lógina soleiðis, at tað í framtíðini skal kunna setast lærari sum leiðari á Frítíð- arskúlum. Seinri hevur fullmannað sosialanevnd og fullmannað býráð fund, sum samtykkir at ógilda starvssetanina av læraran- um. Samtykt verður eisini at søkjast skal av nýggjum eftur leiðara. Nú skuldi man trúð at søgan endar, nei nú blívur hon rættuliga spennandi. Meirilutin í sosialunevnd Sverri Midjord, Heri Mort- ensen løgdu uppskot fram um at seta ein fyribilsleið- ara til landsstýrismaðurin hevur broytt lógina og gitið nú tvøra- og føroyafólk hvør hesin fyribilsleiðari er. Púra rætt, sami lærari sum beint bleiv loystur úr starvi. Her á Tvøroyri er alt við tað gamla, bert tú ert av rætta slagnum, ert tú væl syrgdur fyri. Rættartrygd: Hvat er tað ??? Líka fyri lógini ??? Marjus Dam løgtingsmaður Hvør er tað, ið manipulerar 4. statsmaktini við vindandi skeivum upplýsingum?. Situr Høgni Hoydal enn einaferð aftanfyri sínar dyr og smílist, tí aftur eydnaðist at lumpa 4.statsmaktina at taka upp skeiv tíðindir til høvuðstíðindir, fyri at skaða sitandi samgongu? Tað er tað mangt, ið bendir á. Seinastu tíðina hevur mangt og hvat verið at hoyrt í 4. statsmaktini: Út- varpi, Sjónvarpi, og bløð- um okkara. Men onkuntíð kann ein ikki annað enn undrast á nøkur viðurskiftir Undanfarni Landsstýris- maður í fíggjarmálum setti ein bólk at kanna alla MVG lógina. Sagt var, at mongu undantøkini vóru við til at úthola MVG lógina. Em- bætismannabólkurin hann setti, hevur nú arbeitt í nøk- ur ár. Og hann heldur sjálv- andi fram at arbeiða sjálvt um núverandi samgonga hevur tikið við. Bólkurin er nú liðugur og tilfarið verð- ur sent til hoyringar hjá ymiskum feløgum. Men mest sannlíkt er, at Tjóð- veldisflokkurin hevur fingið fatur í tilfarinum, og klippir bitar úr arbeiðinum og sendir tað til pressuna - fyri at villeiða. Og í pressuni verður endurgivið - púra skeivt - at Landstýrið arbeiðir við at ... nærum forkoma øllum virksemi her á landi. Nú eri eg valdur í Løg- tingið og eri í samgongu. Og eg kann upplýsa, at ongin ætlan um at forkoma hesum landi fyriliggur. Tann uppgávan verður bert loyst við at gjøgnumføra stevnuskrá Tjóðveldisflok- sins. Og henni ganga vit als ikki eftir. So á hesum øki, kunnu fólk verða púra trygg. Men áliggur tað ikki 4. statsmaktini at verða krit- iskur og kanna, hvør keldan er?. Tí tað kann ikki vera endamálið hjá 4. stats- maktini at bera rangan tíðindaflutning. Gera teir tað, so renna teir politisk ørindir og missa harvið fullkomuliga sítt trúvirði. Hvør misnýtir 4.statsmaktina í Føroyum? TÍÐINDASKRIV frá Menningarstovuni Í døgunum 30. september og 1. oktober verður ráð- stevnan »Value Added Sea- food« á triðja sinni hildin í London. Tær báðar fyrru ferðirnar hevur henda ráð- stevnan verið stak væl- eydnað. Ráðstevnan fer m.a. at snúgva seg um menning av nýskapandi virðisøktum sjómati, niðursjóðaðum sjómati, menning av fryst- um fiskavørum, fyrireik- ingum til sporførislógina í 2005, nýskapandi pakki- tilfar, marknaðarrák, o.a. Í sambandi við at fleiri føroyskar fiskaútflutnings- fyritøkur luttaka á ráð- stevnuni skipar Menningar- stovan saman við Umboðs- stovu Føroya í London fyri áhugaverdum vitjanum, ið júst hava við t.d. virðis- øking, marknaðarrák og marknaðartilgongd at gera. Ætlanin er at vitja Billingsgate fiskamarkn- aðin og har fáa at vita, hvat rákið innan feskan fisk er. Tosað verður eisini við innkeypsstjóran á Young’s Blue Crest við tí endamálið at hoyra hansara meiningar og metingar um kundakrøv, og um hvør innkeypspoli- tikkur vanliga verður førd- ur av týdningarmiklastu fiskakeyparunum í Ong- landi. Eisini ferð Hazel Curtis at leggja fram frá- greiðing, sum SEAFISH og KPMG hava gjørt um virðisketuna fyri m.a. tosk og hýsu á bretska markn- aðinum. Hendan frágreið- ingin gevur eitt gott innlit í, hvussu bretski toska- og hýsumarknaðurin er skip- aður. Meiri fæst at vita um ráðstevnuna á www.agra-net.com Sp/f Røkt, sum eig- ur Vindmyllurnar uppi á Mýrum við Vestmanna, hevði í fjør eitt yvirskot áljóðandi 1.446 tkr. ROKNSKAPUR Jákup Mørk Sp/f Røkt hevur annars fyri tað mesta fingist við Aling fram til í fjør summar, men tað er helst ikki í hesum, at positiva ársúrslitið liggur. Av ársfrágreið- ingini framgongur eis- ini, at felagið fyribils er steðgað við smoltfram- leiðslu fyri egna rokn- ing, men at teir ístaðin ala smolt fyri aðrar. Hetta tí vágin í virksem- inum fyri útseting av alifiski í løtuni er ov stórur. Primeri raksturin gev- ur eitt úrslit upp á 2.297 tkr., og hóast talan fram- vegis er um stórar rentu- útreiðslur, so er hetta talið væl og virðiliga nóg stórt til at tryggja lønsemi í framleiðsluni. Í ársfrágreiðingini verður einki nevnt um, hvørjum úrslitum rokn- að verður við framyvir, men tað verður tó stað- fest, at virksemið við vindmyllunum væntandi fer at økja um lønsemi felagsins. Samstundis verður í roknskapinum upplýst, at menningar- kostnaðir verða út- reiðsluførdir, so hvørt sum hesir koma fyri. Okkum hevur ikki eydnast at fáa fatur á stjóranum í felagnum, Jóhan Leivur í Niðri- stovu, men tað er helst lítið at ivast í, at menn- ingarkostnaðirnir hava verið hampuliga stórir hetta fyrsta árið, sum streymframleiðsla hevur verið partur av virk- seminum. Og tá hetta virksemi hartil bert hevur fevnt um part av árinum, er lítið at ivast í, at talan hjá Sp/f Røkt er um ein góðan sáttmála um streymframleiðslu, sum teir hava gjørt við SEV. Víðari kann sigast, at avskrivingartíðin fyri vindmyllurnar er 15 ár, og svarar hetta til ára- málið, sum felagið í fyrstu atløgu fer at framleiða streym fyri SEV. So er spurningurin, hvørt teir eisini fáa loyvi at binda nýggjar vind- myllur í kervið hjá SEV, og – um so er – hvønn søluprís teir tá kunnu samráða seg til við felagsskapin. Samlaða fíggjarjavn- vágin í felagnum var við árslok 2003 22.175 tkr. Av hesum er eginognin 5.454 tkr. Pengar í vindinum Árni Joensen form. Føroya Ráfiskaseljarafelag Av tí at nakað av skriving hevur tikið seg upp, nú arbeiðsloysi økist (higartil uml. 4-5 %), tykist alt benda á ta borðið, at rávøra okkara, fiskurin, nærum fyri einhvønn prís, skal tvingast inn á føroysk fram- leiðsluvirkir. Alt gott um hugsanina at skapa sum mest av arbeiði í landinum og helst til allar arbeiðsførar hendur, men tað er nú einaferð so, at tað eru tvær síður í eini søk og so er eisini her. Virðisøkingin í fram- leiðsluliðinum er sera týdn- ingarmikil fyri samfelagið og hvørki kann ella skal undirmetast, men við vána- ligum marknaði kann hon eisini gerast negativ og hvat er so vunnið á landi. Hinvegin so skal ein støðug rávørutilgongd til hjá virkjunum, fyri yvir- høvur at fáa sáttmálar við góðar keyparar, tí lever- ingstrygd er ein grundar- steinur undir góðum og støðugum handli. Tað tykist sum at teir per- sónar, ið alment hava átikið sær at skriva um hetta mál eru ikki sørt subjektivir og hugsa nærum bert um ta einu síðuna av málinum, nevniliga at helst skal øll veiða fyri einhvønn prís leggjast upp her í landinum til virkingar og virðisøking- ar. At skipaeigarar- og selj- arar vilja hava sum mest fyri fiskin er eyðsæð, og átti ikki at undra nakran, men vit vilja ikki hava sit- andi á okkum at vit útflyta feskan fisk, tí at vit bert hugsa um okkum sjálvar og ikki samfelagið. Í fleiri før- um er spurningurin at av- markað eitt tap hjá skipun- um, so hjá teimum er støð- an ikki góð og støðga skip- ini so er lætt at gita um úr- slitið. Tað er sum kunnugt nevniliga so, at fyri at fáa fatur í fiskinum, skulu veiðufør til, og fyri at sleppa at veiða skulu veiðu- loyvi til, og alt hetta kostar sera nógv og skal sjálvsagt forrentast. Tað er ein sannroynd í hesum stuðulsfríu tíðum, at virkini á landi, við lógini um vinnuligan fiskiskap í hendi, ómakaleyst fáa fatur á ein føstum parti av rá- vøruni, tí at reglur tryggja hesum. Teimum nýtist ikki at gera so nógv burturúr, tí skipini noyðast at leggja ávísa nøgd uppá land, skulu tey ikki verða revsa við at missa fiskidagar. Vit, ið fáast við sølu av feskum fiski, hava mangan verið, og koma av og á útí ta støðu, at virkini á landi ikki megna at takað ímóti veiðu- ella pørtum av veiðu okkara og hinvegin, so ger hitt øvugta seg eisini gald- andi, har eftirspurningurin er størri enn útboðið, men hóast tað, so fæst prísurin her heima ikki upp, eins og í grannalondum okkara tá eftirspurningurin økist. Tað er veruliga her, íð skógvurin trýstur, tí hvat gert tú tá virkini her heima av og á ikki klára at taka ímót, - ella ikki vilja lyfta prísin upp á støðið har útlendingar mangan eru. Soleiðis eru nakrir spurn- ingar, ið vit av og á skulu taka støðu til m.a.: • Hvat gera vit við fiskin tá virkini ikki megna at taka ímóti? (hendir av og á). • Hvat gera vit við fiskin tá virkini eru stongd vegna frítíð? • Hvat gera vit við fiskin tá arbeiðstøðgur tekur seg upp? Hví eru t.d. prísirnir her heima so javnt lágir fyri okkara størstu rávøru, t.d. upsan og hýsuna, tá útlend- ingar hinvegin, hóast alt, av og á megna at lyfta prísin upp, bæði tvær og tríggjar ferðir prísin her heima, sjálvsagt alt eftir útboði. Har er so hóast alt "lív" í prísgongdini og ein náttúr- lig javnvág millum útboð og eftirspurning, har av- speglingin sæst í prísinum. Er tað sølan av liðugt- framleiddum vørum sum haltar, við harav vánaligum rávøruprísum? Hvat er vorðið av tí dynamisku prískappingini, ið verða skuldi? Jú, orsøkin er heilt einfalt hon at ov fáir keyparar eru at bjóða uppá fiskin, (ikki tí hetta hendir eisini av og á í grannalondum okkara), men her heima skulu skip- ini smbrt. lóg leggja ein lutfalsligan part av veiðuni upp í Føroyum og tá henda lóg tryggjar rávøruna, so gerst ómakurin at fáa hendur á henni, tilsvarandi minni. Vit skulu fegnast um, at bæði veiðu- og søluliðið av feskum eru so mikið at sær komin, at tey gjølla fylgja prísgongdini á marknaðin- um í grannalondum okkara og fegið vil søkja slíkar marknaðir eisini, tí um alt stóð, - ella fall við heima- marknaðinum, so eri eg bangin fyri at soðið gjørdist ov tunt, við teirri avleiðing at flotin, - ella partar av honum ikki hóraðu undan. Tað tykist sum planbú- skapurin er við at troka seg innaftur gjøgnum bakdyrn- ar og at tað ræður um, við lógini í hond, at fáa alt at stagnera í berum máttloysi. At fiskakeyparar siga seg, - hóast royndir, ikki at fáa fatur í fiskinum hevði verið møsn, um proforma- sølurnar vóru avtiknar, og hesar kunnu bert avtakast við at broyta - ella avtaka kunngerð nr. 148. Henda kunngerð ger meiri skaða enn gagn, men torført tykist at fáa hana avtikna, so her kundu politikkararnir hósk- andi byrjað … Um onnur krøv, sum t.d. flokking koma, ja, so lat tað avspeglast í prísunum, so- leiðis at tað veruliga loysir seg. Hygg t.d. at flotanum, ið fiskar uppsjóvarfisk, har eru ikki avmarkingar til hvussu nógv skal leggja uppá land í Føroyum og hvussu nógv kann landast uttanlands og júst hetta frælsi hevur økt um før- oyska kappingarføri og skapt ein neyðugan prís- dynamikk, til gagns fyri bæði skip og virkir. Ongar avmarkingar eru til rækjuflotan, tá um sølu av vøruni ræður. Hesin partur av flotanum liggur tíverri tungt í sjónum, men her er orsøkin nokk ov stórt útboð av rækjum í mun til eftirspurningin. Ongar avmarkingar eru til alda fiskin, alararnir hava neyðugt frælsi frá føroysku mynduleikunum, hóst teir eins og vit hava eitt loyvi frá myndugleik- unum. At teirra marknaðar- støða líkist tí hjá rækjuflot- anum, kemur helst av eini altjóða ovurframleiðslu. Hví skal botnfiskaflotin so hava avmarkingar, tá um avreiðing ræður, hví skal lóg til fyri at tryggja virkj- unum vøru, - er tíðin ikki farin frá protectionismu? Boðskapurin má vera: Lat vinnuna skipa seg sjálva … Um t.d. øll kunngerðin nr. 148, ella partar av henni verða strikaðar, (orðingina, … at fiskurin skal bjóðast út og seljast) burtur, serliga orðingina: at fiskurin skal seljast, tí tað er her at trupulleikin stingur seg upp, og er sjálv rótin til proformasølurnar, so verða ongar proformasølur, tí so verður fiskurin heilt einfalt bjóðaður út, men ikki tvingaður ígjøgnum eina sølu fyrrenn rætti marknað- arprísurin er fingin, tað verði seg úti ella heima. Tvang elvir ongantíð til nakað gott og positivt! Latið okkum latað upp fyri at fáa eitt breiðari- og meiri fjølbroytt úrvæl av keyparum, ið kappast sína- millum, soleiðis at rávøra okkara kann fáa tann prís hon eftir marknaðinum veruliga hevur uppiborið og latið okkum saman loysa hesar, fyri vinnuna so við- komandi spurningar. Ráfiskastøðan VIÐMERKINGAR Sp/f Røkt hevði í fjør nærum hálva aðru millión í avlopi Virðisøking og sporføri av fiskavørum C M Y K 11 10