hósdagur 3. november 2016síða 20

FRÍGGJADAGUR 4. NOVEMBER 2016 SOSIALURIN 127 20 SPENNINGURIN HELDUR SÆR LÍKA TIL ENDAN FORSETAVALIÐ Heldur óvæntað, so stendur nærum á jøvnum millum Hillary Clinton og Donald Trump nú einans fýra dagar eru eftir av valstríðnum HALLUR AV RANA T á amerikanara fara á val týsdagin 8. no­ vemb­er verður tað endin á eini longum valstríði, ið ikki hevur havt sín líka í amerikanskum politikki áður. Sjáldan áður hevur eitt val­stríð verið so merkt av per­són­ ligum álopum, væntandi virð­ing og gølum. Eingin kundi fyri tveimum árum ímynda sær eitt slíkt val­ stríð millum tvey valevnir við so nógv­um feilum og manglum. Um Hillary Clinton, demokratiska valevnið, ella Donald Trump, repu­blikanska valevnið, høvdu stillað upp móti nøkrum øðrum val­evni í søguni í amerikanskum politikki, høvdu tey helst tapt so syngjandi. Hesaferð er tó talan um tvey valevnir, ið hava lítla og onga undirtøka millum stórar partar av amerikanska fólkinum, og tykist tað vera orsøkin til, at hvørg­in megnar at halda fast um eina greiða leiðslu. Seinastu tølini frá Real Clear Politics, ið er miðaltalið av átta veljarakanningum seinastu tvær vikurnar, vísa, at 43,9 pro­ sent av veljarunum er jaliga sinnað mótvegis Hillary Clinton, meðan 53,6 prosent eru neilig sinnað mótvegis demokratiska valevninum. Hjá Donald Trump er tølini uppaftur verri. 38,1 prosent eru jalig sinnað mótvegis Donald Trump, meðan 58,9 prosent eru neilig sinnað mótvegis repu­ blikanska valevninum. Tí er talan vorði um eitt val millum pest og kolera. Eitt val, har amerikanski veljarin má taka støðu til tvey valevnir, har tey ynskja hvørgan. Tætt millum valevnini Sum støðan er nú, so kann alt henda týsdagin. Seinastu útrokningarnar hjá Real Clear Politics, ein samandráttur av seks veljarakanningum frá 22. oktober til 1. november, vísa, at tað einans er 1,7 prosentstig millum valevnini. Hillary Clinton hevur ver­ið á odda meginpartin av valstríð­ num, og fær hon sambært Real Clear Politics 47,0 prosent av atkvøðunum, meðan Donald Trump fær 45,3 prosent av at­ kvøð­unum. Støðan verður uppaftur tætt­ ari, tá hugt verður eftir val­um­ boðum. Í teimum statum har velj­arakanningar geva eina val­evnunum eina so mikið greiða leiðslu, at lítil ivi er um hvør vinnur týsdagin, er Hillary Clinton á odda við 66 val­umboðum. Demokratiska valevnið hevur 246 valumboð í mun til tey 180 valumboðini hjá Donald Trump. Veljarakanningarnar eru enn so mikið tættar í tíggju statum við tilsamans 112 valumboðum, at mett verður at bæði valevnini kunnu vinna teir, men tá teir tíggju statirnir verða tiknir við í útrokningarnar hjá Real Clear Politics minkar leiðslan hjá Hillary Clinton niður í einans átta valumboð. Demokratiska valevnið fær nevniliga 273 val­ umboð, meðan Donald Trump fær 265 valumboð. Kunnu vinna og tapa Eitt av sereyðkennum við ameri­ kansku valskipanini er, at hóast eitt valevni vinnur flestar at­ kvøður yvir alt landið, so merkir tað ikki, at viðkomandi vinnur valdið. Í staðin kappast val­evnini um at vinna flest val­umboð. Talan er um eina skipan, ið kann líknast við gomlu føroysku valskipanina, har størstu flokk­ urin í atkvøðum ikki altíð fekk flestar løgtingsmenn, tí landið varð býtt upp í sjey valdømir, og atlit harvið bleiv tikið til lokal áhugamál. Í USA hendi hetta seinast í 2000, tá George W. Bush gjørdist forseti, hóast Al Gore hevði flestar atkvøður, meðan tað seinast hendi í Føroyum til løgtingsvalið 2004, tá Tjóðveldisflokkurin fekk flestar tingmenn, hóast Sambandsflokkurin var størsti flokkur í atkvøðutali. Øll eygu á swing states Tí er tað eisini eitt hart stríð um at vinna teir ymiskum statirnar, og tætta valstríðið hevur eisini veruliga sett sjóneyka á teir sokallaðu swing states. Talan er um teir statirnar, har tað er so tætt millum valevnini, at tað er torført at meta um hvønn veg teir koppa. Kanningar vísa eisini, at tað er ein stórur partur av veljarum í hesum statunum, ið enn ikki hava tikið eina avgerð um hvønn tey velja týsdagin. Um hesin bólkurin fer á val, kunnu tey fáa avgerandi týdning fyri endaliga valúrslit í statinum, tí tað frammanundan er so tætt millum valevnini í teirra statum. Tað er torført at meta um hvørjir statir kunnu kallast swing states áðrenn valdagin, men tað tykist, at stríðið hesaferð verður um Florida, 29 valumboð, Ohio, 18 valumboð, Nevada, 6