mánadagur 7. november 2016síða 10

Mánadagur 7. november 2016 · Nr. 128 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐARGREIN Hallur av Rana stjórnmálafrøðingur Í kjakinum, sum hevur verið seinastu vikurnar, um hvørt tað er rætt, at einstaklingar røkja bæði ein løgtingssess og ein býráðssess samstundis, hevur sjónarmiðið um, at veljarin hevur ein grundleggjandi demokratiskan rætt at velja millum øll valevnir mangan verið frammi. 

So seint sum í seinastu viku bar til at lesa hetta sjónarmiðið í eini grein á in.fo, har Kaj Leo Holm Johannesen, fyrr­ verandi løgmaður, nam við evnið. Greinin ljóðaði:
 ”Hann spyr, um tað ikki er rími­ ligt, at hann í einum fólkaræði sleppur at spyrja veljaran, um hann kann stilla upp. – Tað er jú grundsúlan undir fólkaræði okkara, sigur hann (Kaj Leo Holm Johannesen).” Og so steðgar kjakið vanliga har, tí hvør vil hava sitandi á sær, at man virkar móti sjálvum fólka­ ræðinum. Eingin ynskir jú at vera ódemokratiskur. Tað er tó ein veikleiki við sjónar­ miðnum. Okkara fólka­ræðisliga skip­an verður nevniliga sett í so einfalt upp. Millum annað verður hædd ikki tikið fyri, at føroyska fólkaræðið ikki er eitt beinleiðis fólkaræði, men eitt umboðandi fólka­ræði. 

 Mørk verða sett Tað er als ikki ókent í umboðandi fólka­ræðum, at ávís mørk verða sett fyri at verja sjálvt fólka­ ræð­ið móti ov valdmiklum ein­ stak­lingum. 

Tí tá borgarin letur einstøkum persónum vald at gera inntriv í sítt egna lív, er neyðugt at seta nøkur mørk, so eingin fær ov stórt vald yvir lívið hjá einstaka borgaranum.

Vit hava tað t.d. í før­ oyskum landspolitikki, har eingin einstaklingur kann vera tingmaður og landsstýrismaður samstundis, og flestu modernað fólkaræðir hava eisini okkurt slag av valdsbýti, so at ongan skipan, tað verið seg parlament, stjórn ella dómstólar, fær ov nógv vald.

 Professionellir politikarar Um vit fáa eina gongd í Føroyum, har alsamt fleiri politikarar røkja fleiri politiskar sessir, so er tað ein vandi fyri, at vit fáa eina politiska stætt í Føroyum, ið livir í síni egnu politiskari boblu. Ein stætt, ið brúkar meginpartin av síni tíð upp á politikk, og dag­ar­ nir fara við at møtast við teim­um somu persónunum á sam­gongu­ fundum í Tinganesi, í kaffistovuni í Løgtinginum, til nevndarfundir í býráðnum, til fundir í Komm­unu­ felagnum, til aðalfundir hjá SEV og øðrum kommunalum stovnum o.s.fr. 

Um onkur heldur, at hetta er at gera ov nógv av, so er hetta longu støðan í dag. Vandin er fyri, at tað verða teir somu fáu persónarnir, professio­ nellir politikarar, ið koma at hava síðsta orðið í øllum politiskum málum. Tað verða teir somu fáu persónarnir, ið sleppa at avgera hvussu føroyingar liva sítt lív. Tað verða teir somu fáu persónarnir, ið avgera hvat kommunuskatturin er, hvat landsskatturin er, hvat el- prísurin er o.s.fr. 

Sostatt verða tað nakrir heilt fáir valdmiklir politik­ arar, ið fáa víttfevnandi vald at blanda seg upp í privatlívið hjá borg­arunum. Tað kvalifiseraða mótspæli, ið tey eiga at fáa frá øðr­um fólkavaldum, t.d. millum bygdaráðs/býráðslimir og løgtings­ limir, hvørvur, tí tað eru tey somu fólkini, ið taka avgerðirnar báðu megina borðið. 

Hin møguleikin, tá man avmarkar møguleikan fyri at fólk sita í fleiri fólkavaldum sessum er, at man fær eina breiða viftu av føroyingum, ið umboða fleiri sam­ felagsbólkar og sjónarmið, deild yvir fleiri sessir í politisku skip­ anini. Fólkið sjálvt verður betri um­ boðað, tá fleiri fólk sleppa framat. Væl etableraður hugsunarháttur Sum skipanin er skrúva saman, so er tað tó ikki skeivt at velja ein persón í fleiri politiskar sessir. Í tí hava Kaj Leo Holm Johannsen og onnur rætt. Tað er veljarin, ið avgerð tað. 

Men niðurstøðan er ov grunn, tá sagt verður, at tað er ein avmarking av grundsúluni í fólka­ræðinum, um man metir tað vera skeivt, at einstaklingar bjóða seg fram at røkja fleiri sess­ ir.

Tvørturímóti, so er tað ein demo­kratiskur hugsunarháttur, ið er væl etableraður í flestu fólka­ ræðis­ligum samfeløgum. Ein hugsunar­háttur, ið hevur til enda­ máls at verja fólkaræðið, við at tryggja, at fólkaræðið verður verð­ andi eitt fólka-ræði. At fólkaræði verður verðandi eitt fólka-ræði Jógvan Kallsoy Mørkøre Eiði Tá ið hann í Markus 10-7 segði: Tí skal maðurin fara frá faðir sínum og móðir síni og halda seg til konu sína. Um so er, hvør er nøgdur - tey sum halda at tíðin er farin frá orðum Jesusar ella tey sum ikki siga so. Sjálvt um hettar er sett fram sum ein spurningur, so stendur eingin mær til svars, men fara tey sum avgerðina tóku inn í loynikamari, so fáa tey uttan iva svar. Fær Løgtingið nú kortini rætta feil Jesusar VIÐMERKING