mánadagur 14. november 2016síða 40

16 ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ TEMA Heilsa & Vælvera VIKA 46 • 9. NOVEMBER 2015 Óttin fyri pínuni ger ikki at kvinnur velja keisara­skurð Vilmund Jacobsen N æstan allir fullbornir barns­ burð­ir enda við einum lítlum og vælskaptum barni. Tann ótrú­ liga bleyta húðin, angin og hitin er hin sami - líkamikið, um barnið er føtt á vanligan hátt ella við keisaraskurði. Sambært Anne-Mette Schroll, sum er jarðarmóðir og sum starvast hjá danska Jarðarmóðurfelagnum, ligg­ur talið á keisaraskurðum í Dan­ mark heldur høgt í mun til tey 15 pro­sentini, sum heimsheilsustovnurin - WHO - mælir til. Út við 80 prosent av kvinnum við barn føða síni børn á vanligan hátt, og hetta er eisini tað, sum danska heilsustýrið mælir til. Viðmælið byggir á, at óneyðug inntriv helst skulu umgangast, og keisaraskurður kann føra til eftirrák. Kanningar hava víst eina ávísa ábend­ ing um, at børn, sum eru loyst við keisara­skurði, kunnu standa veikari móti sjúkum. Haraftrat er altíð ein vandi fyri smittu við skurði. Sjálvt um tað kann vera hart at fara ígjøgnum eina føðing ella keisara­ skurð, er vandin lítil í framkomnum londum. Ein rutinu-uppgáva Ætlaðu keisaraskurðirnir standa fyri einari lítlari helvt av skurðunum, sum verða framdir. Tað er ikki vanligt, at kvinnur stúra so nógv fyri pínuni við føðing, at tær sjálvar velja at føða við keisaraskurði. - Ein av mest vanligu orsøkunum til keisaraskurð er, at barnið liggur við rumpuni niður eftir, og tá er vanligt at bjóða keisaraskurð. Aðrar orsøkir kunnu vera, at móðurkøkan liggur fyri føðingargongini, sjúka ella traumatiskar upplivingar undir øðrum føðingum. Anne-Mette Shcroll sigur, at tá ræður um tøl, sum lýsa munin millum vanligar føðingar og keisaraskurð, er stórur munur frá einum landi til annað. Hon nevnir, at eitt nú í Brasilia verða út við 80 prosent av øl-lum nýføðingum føddir við keisaraskurði. Ein keisaraskurður er ikki nøk­ur óvanlig uppgáva á almennu føðis­tov­ unum í Danmark. Fyri heilsufólk, sum starvast innan hetta økið, er ein keisaraskurður vanliga ein rutinu-uppgáva, eisini tá talan er um akuttan keisaraskurð. – Ein akuttur keisaraskurður stendst ofta av, at føðingin ikki rætti­ liga gongur, sum hon skal, men talan kann eisini vera um, at aðrir trupul­ leikar standast undir ætlaðu føðingini. Tað kann vera, at pulsurin á tí ófødda barninum er óreguligur - ella, at móður­køkan bløðir, sigur Anne-Mette Schroll. Hjá eini jarðarmóðir er ein akuttur keisaraskurður nakað, sum hon hevur upplivað fleiri ferðir, men sum oftast er hetta ikki ein dramatisk hending. – Hetta er vanliga ein støða sum krevur, at tú handlar, ert nærløgd og hevur støðuna undir eftirliti, sigur hon. Sum ein lætti Ein keisaraskurður kann upplivast ógvuliga ymiskur hjá kvinnum, sum liggja í barnsburðarsong. – Fyri nakrar kvinnur kemur keis­ ara­skurðurin sum ein lætti - serliga, tá nógvir tímar eru gingnir uttan fram­brot í tilgongdini. Er kvinn­an vorðin ógvuliga troytt, kann tað vera ein lætti hjá henni at fáa at vita, at jarðarmóður og lækni at enda við­ mæla keisaraskurði. Anne-Mette vísir á, at í øðrum føri kann ein keisaraskurður kennast ógvusligur, serliga tá tað skal ganga skjótt fyri seg. – Bæði kvinnan og maðurin skulu hava ymiskar upplýsingar, sum tey skulu fyrihalda seg til. Kvinnan skal doyvast og dekkast til, og maðu- rin skal latast í til skurðstovuna. Er kvinnan troytt og hevur pínu, kun-nu bæði tvey vera tikin á bóli. Tí leggur Anne-Mette Schroll stór­ an dent á, at kvinna og maður eftir keisaraskurð og føðing fáa møgu­ leikan at fortelja, hvussu tey upplivdu hendingina - og ikki minst at lata tey sleppa at seta allar teir spurningar, tey nú einaferð kunnu hava. Kelda: www.helse.dk Kostráð – tá tú ert við barn Tey eru mong, sum halda seg hava tað fínt við sínum óvanum Vilmund Jacobsen Sum útgangsstøði skal tú eta sum vanligt eftir almennum kostráðum, tá tú ert við barn. Kortini eigur tú at hugsa um, at barnið, tú ber undir belti, fær nóg mikið av vitaminum og mineralum. Men, hondina á hjarta - etir tú nú veruliga eftir almennu kostráð­ unum? Tíverri eru tað mong, sum ikki gera tað. Oftast eta vit ov nógvan feitan mat, ov nógv sukur - og ov lítið av fiski, grønmeti og røra okkum ov lítið. Hóast viðmælini í almennu kost­ráðunum byggja á drúgvar vísundaligar kanningar, eru tað mong sum halda, at tey hava tað fínt við sínum óvanum. Tað kann eisini tykjast undarligt fyri summar kvinnur, sum eru við barn, tá tilmælt verður teimum at halda seg til almennu kostráðini. Hvussu týdningarmikið er hetta nú, tá kvinnur hava føtt børn, langt áðrenn heilsustýrið yvirhøvur varð til? Kortini verður staðiliga mælt til, at eisini kvinnur við barn fylgja almennu kostráðunum og hugsa um tørvin hjá ófødda barninum á vitaminum og mineralum. Kelda: www.helse.dk Tað er ikki vanligt, at kvinnur stúra so nógv fyri pínuni við føðing, at tær sjálvar velja at føða við keisaraskurði. Flestu barnsburðir enda eisini við vanligari føðing, men í stívliga 20 prosentum av barnsburðunum í Danmark verða børn fødd við keisaraskurði – Fyri nakrar kvinnur kemur keisaraskurðurin sum ein lætti – serliga, tá nógvir tímar eru gingnir uttan frambrot í ætlaðu føðingini, sigur jarðarmóðurin, Anne-Mette Schroll