hósdagur 24. november 2016síða 23

FRÍGGJADAGUR 25. NOVEMBER 2016 SOSIALURIN 136 23 hevur verið tað frá byrjan. Ísland er eisini partur av útnorði. Ísland hevur heldur ongan her, men er partur av NATO. Hernaðarliga ískoytið hjá Danmark? Niels Tønning, formaður í danska herovastafelagnum, er samdur við nýggja amerikanska politikkin og sigur, at danska ískoytið alt ov lítið. Í sjónvarpssamrøðu við TV2, hin 10. november 2016, greiðir hann frá, at Danmark í dag hevur einans 4286 herfólk í vanligari herskyldu - í mun til 24200 í 1969. Og Danmark hevur einans eina brigatu við 3500 herfólkum at nýta stríðsvognar og kanónir, í kalda krígnum hevði Danmark fimm brigatur. Fyri at ítøkiliggera útsøgnina sigur Niels Tønning, at donsku herdeildirnar, allar sum tær eru, kunnu standa á einum á einum fótbóltsvølli. Við tað at Danmark í løtuni einans nýtir 1,2% av BTÚ til herin, er tað eitt av londunum, sum Trump hevur funnist at fyri ikki at uppfylla minstakravið hjá NATO londunum upp á 2% av BTÚ. Sambært Niels Tønning kunnu Danmark og Evropa ikki liva við hesari støðuni og sigur við TV2, at: “Um ætlanin veruliga er at standa seg í móti einari hóttan av sama slagi sum teirri í kalda krígnum, er neyðugt at trífalda hermegina.” Hetta stendur so í stórari andsøgn til gongdina í Evropa seinastu 10 árini, har hermegin er minkað niður í ein triðing. Eisini hernaðarliga ískoytið í útnorði er minkað nógv seinastu árini. Í faktaboksini her á síðuni sæst, at danska hermegin í Føroyum einans telur seks fólk, hvørs arbeiðspláss er í einum lítlum parti av MRCC støðini í Havn. Tað er ikki nógv sammet við fyri nøkrum árum síðani, tá ið danski herurin hevði bæði Marinustøðina og Mjørkadal við væl omanfyri 100 herfólkum. Sum longu páhildið eru sannlíkindi stór fyri, at Danmark, og eisini lond í Evropa, fara í næstum fara at økja um hernaðar­ útreiðslurnar. Her skal leggjast afturat, at fleiri røddir í Danmark hava longu viðmælt hetta, m.a. “Taksøe-Jensen Rapportin” Grønland ein arktiskur skjøldur Eitt er tó greitt, at uttan mun til hvørja støðu danir ella onnur hava, so hevur Grønland ein avgerandi týdning fyri USA í verjuni móti møguligum fíggindum, so sum Kina, Norðurkorea, Russland og Iran. Landafrøðiliga støðan hjá Grønlandi ger, at oyggin er sum ein arktiskur skjøldur omanyvir Norðuramerika mótvegis hesum londunum. Og er tað nakað, sum Donald Trump ynskir, so er tað at styrkja hernaðarligu verjuna hjá USA so nógv sum til ber. Úrslitið av valinum hevur tí við sær, at hernaðarstøðin í Thule, Thule Air Base, fer at fáa ein heilt nýggjan týdning, tí at ráðgevarar hjá Trump hava víst á Air Force Space Command i Colorado sum miðdepilin í einari ætlaðari dagførdari rakettverju av USA, og júst Thule Air Base í Grønlandi er beinleiðis knýttur at hesari. Umframt framkomna radar- og fylgisveinaskipan hevur Thule Base júst tað, sum USA tørvar, nevniliga eina djúphavn (hin einasta, sum er í hesum partinum av Arktis) og eina stóra lendingarbreyt, sum kann taka í móti teimum størstu amerikansku bumbuflogførunum. Umhvørvis­ spurningurin: Hóttan og Trygd USA fer at broyta leiklut sín í Arktiska Ráðnum og lækka trygdarkrøvini fyri at leita eftir olju og øðrum náttúrutilfeingi í Arktis og fer samstundis at avmarka tiltøk, sum skulu steðga ella tálma veðurlagsbroytingar. Grundgeving fyri páhaldinum: Sum longu nevnt, hevur Trump greitt givið til kennar, at hann ikki trýr upp á, at veðurlagið er í ferð Arktiska Ráðið Arktiska ráðið varð sett á stovn í 1996 við tí endamáli at verja umhvørvið, náttúruna, upprunafólk og at arbeiða fyri góðum sosialum viðurskiftum og burðardyggum búskapi. 8 limalond eru í Arktiska Ráðnum, tey eru: USA, Canada, Russland, Noreg, Finnland, Svøríki, Danmark og Ísland. Føroyar og Grønland eru við í gjøgnum danska limaskapin. Nøkur lond hava atlimaskap, hesi eru Týskland, Niðurlond, Póland, Spania og Stórabretland. Harafturat hava Kina og ES eitt fyribilstilknýti Høvuðssætið er í Tromsø í Noregi http://www.arctic-council.org Áhugamál í Arktis Hóast vøkru orðingarnar hjá limunum í Arktiska Ráðnum um at varðveita og verja, so skerst ikki burtur, at í einstøku londunum er stórur handilsligur og íðnaðarligur áhugi fyri at fáa so nógv burtur úr Arktis, sum gjørligt, og so hvørt sum havísurin bráðnar vegna veðurlagsbroytingarnar, økist áhugin. Dømi eru: Náttúrutilfeingi Olja, gass, mineralir o.a. Flutningsmøguleikar Bráðnandi ísurin gevur nýggjar møguleikar hjá skipum at stytta nógv um leiðina millum heimspartar. Og tað eru ikki bara tey 8 limalondini, sum hava áhuga, fleiri onnur lond liggja eisini fram við, m.a. Kina, Japan, Iran og onnur stór lond. Eisini fjarskotna landið Singapore hevur áhuga at fylgja við gongdini, tí at landið kann missa nógvar inntøkur, um skip fara at sigla í gjøgnum Arktis heldur enn gjøgnum Malaccasundið. Hernaðarlig áhugamál Tað eru USA og Russland, ið sum høvuðsleikarar stremba eftir at fáa eina sterka støðu í mun til hvørt annað. Hini londini hava ikki nógv annað at velja í enn at fylgja við. Orsakað av kuldanum, ísinum og veðurlagnum sum heild, er tað sera vandamikið at útvinna olju í Arktis. Harafturat er umhvørvið sera viðkvæmt, bæði í min til náttúru og djóralív – og skaðar sum henda, kunnu vera óbótaligir Framhald á næstu síðu Á hesi síðum viðgera vit spurningar, sum stinga seg upp, nú úrslitið av amerikanska forsetavalinum gjørdist, at Donald Trump vann. Enn halda fólk ondini, tí óvist er, um Trump fer at gera álvara av tí, sum hann hevur sagt og lovað í valstríðnum - ella um hann fer at skifta støðu, nakað sum hann hevur verið kendur fyri at gera. Fyrstu útmeldingarnar eftir valið bóru boð um, at Trump fór kanska ikki at gera alt, sum hann hevði sagt, at hann fór at gera, m.a. at hann helst ikki fór at rættarfylgja Hillary Clinton, og at hann ikki uttan víðari fer at taka Obamacare av. Hinvegin hevur hann meldað út at ein múrur móti Meksiko verður bygdur og at meksikanarar skuldu rinda hann. Í hesi grein verður farið inn á, hvussu kann hetta ávirka okkum í norðurhøvum hernaðar­liga og umhvørvisliga