týsdagur 29. november 2016síða 31

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 SOSIALURIN NOVEMBER 2016 Søgan um kvinnurnar ið hava skrivað Tá ið man situr andlit til andlits við eitt menniskja, ið brennur fyri tí tað tosar um, ja tá verður tú bitin. Bitin í tí tey tosaðu um, og tú skilir eina løtu teirra eldhuga. Møguliga eru tit, sum eg, eftir samrøðuna við Maluna Marnersdóttir, forvitnar eftir at vita meira um kvinnur í føroyskum skaldskapi - ikki um tær, ið hava verið skrivaðar um, men heldur um tær, ið hava skrivað. Føroysku kvinnuligu skøldini. Um hvørjar tær vóru, um tað tær skrivaðu um, og um hvussu tað varð tikið ímóti tí ið tær skrivaðu. Ja, so er at leita í bókunum hjá Maluni, tær ið hon legði fram á borðið hendan mánadagin seinnapart. Bøkurnar allar eru til láns, bæði á býðarbókasavninum í Havn og á landsbókasavninum. Møguliga verður hetta stóri jólalesnaðurin hjá tær í ár? Fyri fyrst Eitt er at lesa UM tað ið var skrivað. Men fyri betur at skilja, so hevur tú kanska hug at lesa eitt sindur av tí ið VARÐ skrivað. ‘Fyri Fyrst’ er eitt savn við skalskapið eftir føroyskar kvinnur árini 1896 - 1945. Í svaninum eru bæði søgur, yrkingar og leikir. Eisini hesi bókini hveur Malan staðið fyri. Malan hevur skriva og givið út ein stóran part av tí, sum í dag er skriva um kvinnur í føroyskum bókmentum. Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1992. Bylgjurnar leika trá Bókin ‘Bylgjurnar leika í trá’ kann sigast at hoyra saman við bókini ‘Fyri fyrst’. Bókin viðger ein part av teimum tekstunum ið eru prentaðir í ‘Fyri fyrst’. Í bókini viðger Malan millum annað tekstir eftur Súsonnu Helenu Paturson og Andreu Árting. Súsanna Helena Paturson var hon ið skrivaði fyrsta føroyska leikin, sum tíverri ikki er til longur, annað enn í heilt smáum brotum. Andrea Árting var fakfelagskvinna. Hon skrivaði millum annað arbeiðarasangir og kravdi betri kor til tað arbeiðandi fólki. Harafturat var tað hon ið stóð fyri at føroyskar kvinnur í 1918 fóru at rógva kapp í kappingunum. Áðrenn tað vóru bert menn í luttóku. Føroya skúlabókagrunnur gav út í 1992. Kvinnurøddir Kvinnurøddir er bók um tær kvinnurnar sum vóru frammi í kjakinum árini 1890-1902. Um hvørjar tær vóru, um hvat tær søgdu og um hvussu tað var móttikið av monnum og (møguliga) øðrum kvinnum - munnu tær hava sagt tað sama sum summar okkara royna at siga nú? Og munnu summar av aftursvarunum minna um summi av teimum ið koma nú? Eg eri forvitin eftir at vit. Sjálvdan er forvitin fegin - men tað hendir. Mentunargrunnur Studentafelagsins gav út í 1985. Føroysk bókmentasøga 1 Hetta var bókin eg var so flóv um at hava gloymt var til. Bókin er ikki um konufólka skaldskap sum so. Hetta er bókmentasøga alla føroyinga - kvinnu sum manns. Í henni verða viðgjørdar føroyskar bókmentir fram til aldarskiftið 1900. Sum tað er gott, at alt tað ið einaferð bleiv prentað í serstakar bøkur um KVINNUbókmentir, nú stendur skrivað saman við øllum hinum -‘har tað eigur at vera’ sum Malan sjálv tók til. Malan Marnersdóttir hevur skrivað bókina saman við Turið Sigurðardóttir. Nám gav út í 2011. Konurák HON og KVINNA eru ikki einastu konufólkabløðini sum hava verið í Føroyum. Nei, longu í 1905 kom fyrsta konufólkablaðið út, Oyggjarnar. Í blaðnum bar bæði til at lesa uppskriftir, húsráð og um samfelagsviðurskifti ið rørdust ta tíðina - eitt sindur sum í konufólkabløðunum í dag. Tað ber til at lesa í gomlu bløðunum á landsbókasavninum. Konurák er ein bók eftir Maluna Simonsen (hetta var áðrenn Malan Marnersdóttir brotti navn), og er skrivað um blaðið Oyggjarnar. Konurák viðger millum annað ta undirtøku og tann mótgang ið blaðið Oyggjarnar fekk. Blaðið tók upp nógvar av teimum somu tonkunum, ið kvinnurørslan seinni gjørdist eftirkomari av. Mentunargrunnur Landsins gav út í 1989. Lagt til rættis: Tjóðhild Patursson