hósdagur 8. desember 2016síða 15

FRÍGGJADAGUR 9. DESEMBER 2016 SOSIALURIN 142 15 DANJAL AV RANA 1. desembur 1986 kom fyrsti sjúk­ lingurin á Heilbrigdi. Síðani tá hava umleið 4.300 innleggingar verið. Talan er um eini 3.200 ymiskar persónar. Árni Rein, stovnsleiðari á Heilbrigdi, metir, at av teimum ganga 2.000 edrúir í dag, meðan aðriri 500 eru deyðir edrúir. - Tað er ikki Heilbrigdi ella nak­ ar annar viðgerðarstovnur, sum ger nakran edrúan, men vit geva alkoholikarunum nøkur amboð til at gerast edrúir. Eg fái alla tíðina at vita úr grannalondunum, at onga staðni gerast so nógvir alko­hol­ ikarar edrúir sum í Føroyum. Sjálv­ ur ivist eg ikki í, at orsøkin er tann andaligheitin, sum er í Føroyum, sigur Árni Rein. Viðgerðin á Heilbrigdi er fyri tað mesta tann sama í dag sum tá fyrsti persónurin bleiv innlagdur í 1986. Hon byggir upp á sonevndu 12-sporaðu viðgerðina. Kortini hava royndir og betri førleikar tillagað viðgerðina eitt vet. Týd­ ning­armesta endamálið við viðgerðini er, at læra sjúklingin at broyta lívsháttin, og læra hann at liva uttan bindandi evni. - Grundarlagið undir viðgerðini, og fyrsta stigið, er, at vit játtað okkara máttloysi fyri øllum rúsandi evnum. Alko­ holikarin má sjálvur skilja, at hann hevur ein trup­ ul­leika. Tað nyttar ikki, at omma hansara veit av tí, tí hon fær einki gjørt við tað. Eg má sjálvur vita, at eg havi ein trupulleika, og at eg má gera nakað, greiðir Árni Rein frá. Sjálv viðgerðin fer fram und­ ir læknahond. Teir fyrstu 7-14 dag­arnar verður misnýtarin av­ eitr­aður undir serkønum eftirliti av lækna og sjúkrasystir. Síðani er ein eftirviðgerð í fimm vikur. Tá skal misnýtarin læra at taka ábyrd av sær sjálvum og mennast í edrúskapi, fáa nýggj lívsvirði og endurvinna andaliga, sálarliga og ligamliga heilsu. Umframt viðgerð fyri misnýtaran bjóðar Heilbrigdi eisini familjuviðgerð til familjuna hjá teimum, sum fáa viðgerð á stovninum. Ein av grundhugsanunum und­ir viðgerðini er, at mis­nýtslan er ein sjúka. - Tal­ an er um eina k r o n ­ i s k a , versn­ andi og deyði­liga sjúku. Á Heil­ brigdi geva vit fólki nøkur amboð, so tey kunnu liva við hesi deyðiligu sjúk­uni og liva eitt gott lív, sigur Árni Rein. Av teimum 12 stigunum, eru tað sjey, sum vísa til eitt hægri vald. - Tey 12 stigini eru amboð hjá alkoholikarunum at nýta, tá teir koma av stovninum aftur. Tey læra okkum at blíva erlig, hvussu vit gera sjálvrannsakan, hvussu vit deila hesa tungu byrðina við onnur og at vera eyðmjúk. Hesi stigini eru amboð til at hjálpa okkum at gera broytingar, so at vit fáa eitt betri lív, sigur Árni Rein. - Sært tú, tað er ikki nokk, bara at skrúva proppin á fløskuna og so liva við óttanum, skommini og angrinum. Vit mugu koma víðari. Eg mátti sjálvur ásanna, at tað eru nøkur ting, eg ikki megni at fáa upp á pláss sjálvur. Tað var ikki fyrr enn eg fór á knæ, at tað broyttist, sigur Árni Rein. Sjálvur drakk hann illa í 25 ár, men hevur nú verið edrúur sjálvur í 25 ár. Hann sigur, at øll, sum koma út á Velbastað koma, tí tey eru kroyst til tað. - Kostnaðurin av at drekka er blivin ov stórur hjá teimum, tey hava gjørt okkurt býtt. Nú koma tey til okkara at fáa fatur á lívinum aftur. Tey hava kanska mist familjuna, eru vorðin fráskild, børn­ini eru vorðin taparar á skúla­ num. Tá koma tey til okkum, tí tey ásanna, at her má broyting koma í, sigur hann. Eftir viðgerðina eru tað AA- fund­irnir sum eru avgerandi, held­ ur Árni Rein. - Eg vil siga, at teir telja 100 prosent. Tað eru teir, sum brúka felagsskapin og ganga til fundirnar, sum vera verandi edrúir. Tað eru teir, sum sum fáa eitt gott lív og vit síggja eisini, at hesar familjurnar fáa tað betri. Her er tað, at teir kunnu deila royndir sínar við onn­ ur, sum skilja teir. Hinir, sum fella frá fundunum, enda tíverri ofta aftur á Heilbrigdi ella á Velba­stað. Tú mást hava okkurt at stuðla teg til, sigur hann. Fleiri kvinnuligir alkoholikarar Hann sigur, at fyri tað mesta eru tað mannfólk, sum eru innlagdir á Velbastað, men at talið av konu­ fólkum er vaksandi. - Í ár fer beleg­ ning­urin av konu­fólki at nærkast 20 prosentum og tað fer at koma upp á 50 prosent við tíðini. Tað veit eg. Árni Rein ivast heldur ikki í, hvør orsøkin er til, at at síggja til fleiri kvinnur hava rúsdrekka­ trupulleikar í dag. - Tað er Rúsan, tað er eingin disku­sjón. Tað eru víndrekkarar­ nir. Tað verða nógvir pappdunk­ar seld­ir til heimagangandi mamm­ur, skal eg siga tær. Konufólkini eru eisini nógv verri fyri, tá tey koma til viðgerð enn mannfókini, sig­ur hann. Onkuntíð verður havt frammi, hvussu nógv viðgerðarstovnar­ nir kosta føroyska samfelagnum. Heilbrigdi og Blákrossheimið fáa beint undir seks milliónir krón­ ur hvør á Fíggjarlógini. Árni Rein heldur, at ein týdningarmikl­ari spurn­ingur er, hvussu nógv við­ gerð­ar­heimini spara tí almenna. - Eg vil vera við, at vit gera eitt rímiliga stórt uppruddingararb­ eiði fyri samfelagið. Nógvir av okkum, sum gerast edrúir, eru bara inntøkur fyri samfelagið aftan á. Ikki liggja vit á sjúkrahúsinum, ikki enda vit í brummuni, men ger­ast miðal hampa borgarar í sam­fel­agnum. Eg veit bara fyri mína skyld, so havi eg rindað viðgerðina fleiri ferðir aftur, sigur hann. ALKOHOLISMA ER EIN DEYÐILIG SJÚKA - Á Heilbrigdi geva vit fólki nøkur amboð, so tey kunnu liva við hesi deyðiligu sjúkuni og liva eitt gott lív, sigur Árni Rein, stovnsleiðari á Heilbrigdi