hósdagur 26. januar 2017síða 12

FRÍGGJADAGUR 27. JANUAR 2017 SOSIALURIN 12 12 TEMA Cøliaki DÁNJAL AV RANA 26 ára gamla Elly Lind Jóanesarson úr Runavík hevur liv­að við cøliaki so leingi sum hon minnist. Hon fekk stað­fest sjúkuna longu sum 20 mán­að­ir gomul og tí hevur sjúkan fylgt henni alt lívið. – Eg var sera sjúk sum barn. Eg hevði diaré í fleiri mánaðir og sá út sum børnini, við síggja myndir av úr hungursraktum londum. Eg hevði uppblástan maga, var tóm í eygunum og útholað. Tað var púra greitt, at eg ikki tók føðsluna í matinum til mín, greiðir hon frá. Mamman tók hana til lækna, sum í fyrsta umfari segði, at hon skuldi gevast at drekka mjólk. Eina tíð seinni bleiv Elly Lind Jó­ an­es­arson innløgd, tí hon nú eisini hevði fingið forstoppilsi. – Eg var rund sum ein ballón, eg fekk hvørki sitið ella ligið. Tá tey kannaðu magan, sóu tey, at tarm­ arnir hjá mær vóru sum á vaksn­ um menniskja. Læknin helt so, at eg kanska hevði tarmslyng, og seinni varð eg kannað, fyrst fyri cystiska fibrosu og síðani cøliaki. Ein biopsi staðfesti so, at eg hevði cøli­aki, sigur hon. Tað kann vera ein avbjóðing at fáa rætta diagnosu, tá talan er um cøliaki, tí at sjúkueyðkennini kunnu minna um so nógv annað, so ofta vera fleiri royndir gjørdar, áðr­enn læknin kannar fyri cøliaki. Mamma hevur stórt rós uppiborið Hóast tað var Elly Lind Jó­an­es­ar­ son, sum var sjúk, so var tað fyrstu árini í stóran mun mamman, Vivi, sum bar byrðina. Tað var jú hon, sum mátti leggja kostætlanina til rætt­is. Tað er jú einasta viðgerðin, sum finst fyri cøliaki – heilt at gev­ ast at eta gluten. Trupulleikin er, at gluten er í nærum øllum mat­vør­ um, serliga teimum, sum inni­halda mjøl av ymiskum slag. – Mamma mátti so í gongd við at læra seg at geva mær glutenfrían kost. Úrvalið av glutenfríum vør­ um var avmarkað, so mamma bak­ aði sera nógv til mín, sigur Elly Lind Jóanesarson. Vivi Lind, mamma Elly Lind Jó­anesarson, stóð mest sum full­ komi­liga á berum, tá dóttirin fekk stað­fest sjúkuna. Kunnleikin um cøli­aki var lítil og tað var sera av­ mark­að úrval av glutenfríum vør­ um í handlunum. Hon fekk tó sera góða hjálp frá Mariann Pat­urs­son, kost­ráðgeva á Lands­sjúkra­hús­ inum. – Mamma mátti eisini alla tíðina vera fyrireikað upp á, at vit kundu fáa okkurt at eta í barnagarðinum ella skúlanum ella vera bjóðaði heim í føðingardag. Tá mátti hon ringja og spyrja, hvat vit fingu bjóð­að, so at hon kundi geva mær okk­urt líknandi at eta. Mamma var ófør at gera tað lekkurt fyri meg, so at eg altíð hevði okkurt líka gott, sum hini fingu, sigur hon. Tað eru serliga máltíðirnar úti hjá øðrum og føðingardagar, sum eru avbjóðandi hjá teimum, ið hava cøli­aki. – Familjan hjá mær og vin­kon­ urnar vistu um sjúkuna, so tá eg var hjá teimum, royndu tey al­tíð at gera okkurt, sum eg eisini kundi eta, til dømis tá vit vóru bjóð­aði í føðingardag. Eg elskaði at fara í teir føðingardagarnar, tá eg visti, at eg kundi eta næstan alt, sum stóð á borðinum. Hinar føð­ingar­ dag­arnar, har eg visti, at eg mátti ansa mær, tímdi eg ikki so væl í, sig­ur Elly Lind Jóanesarson. Minnist aftur á pínuna Hon minnist tó aftur á eina hending frá barnaárunum, tá hon gloymdi at ansa sær nóg væl. – Vit vóru heima hjá eini vinkonu og fingu okkum Cornflakes. Eingin vaks­in var inni, og vit ótu og ótu hjart­ans fegin. Meg minnist enn, hvussu ilt eg fekk. Eg mátti renna heim, tí pínan var so ógvuslig. Eg haldi kortini, at hendan hendingin hjálpti mær, tí hon minti meg á, hvørj­ar avleiðingarnar eru fyri meg at eta gluten, greiðir hon frá. Tað er stórur munur á, hvussu tey, ið hava cøliaki reagerað upp á glu­ten. Onkur fáa útbrot á húðini bara tey fáast við mjøl, meðan onn­ ur fáa kanska bara eitt sindur ilt í búk­in. Elly Lind Jóanesarson sigur, at hjá henni, so gongur ein lítil tími inn­til hon byrjar at merkja óbehag í búkinum. Pínan tekur so til og verð­ur verri og verri, inntil hon at enda liggur samankropin í songini og so spýr alt uppaftur. Viðgerðin fyri cøliaki er einføld, men samstundis beinhørð. Tú mást gev­ast at eta gluten. Fullkomiliga. Tað góða er so, at um tú etur rætt, ert tú líka frískur sum øll onnur fólk. Elly Lind Jóanerson sigur, at fyri hana merkir hetta, at hon altíð hevur matpakka við sær, har hon fer. – Eg haldi tó, at tað er nógv lætt­ ari í dag enn fyri nøkrum ár­um síðani. Nú er úrvalið bæði í handl- – Tað er kanska lættari hjá mær, sum er uppvaksin við sjúkuni. Hjá mær hevur tað altíð verið okkurt, sum eg ikki kann eta, men eg kann gleðast um alt tað, sum eg kann eta. Ein, sum hevur fingið sjúkuna staðfesta sum vaksin, hevur kanska lættari við at iðra seg um alt, sum nú ikki er loyvt at eta longur, sigur hon. Elly Lind Jóanesarson: Eg elskaði at fara í teir føðingardagar­ nar, tá eg visti, at eg kundi eta næstan alt, sum stóð á borðinum. Hinar tímdi eg ikki so væl í TOSA OPIÐ UM SJÚKUN framhald