týsdagur 31. januar 2017síða 14

Mikudagur 1. februar 2017 · Nr. 14 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Tað er ikki »snúsfornuftugt« Vilmund Jacobsen Fyri umleið tveimum árum síðan vístu danskar kanningar, at trý prosent av dønum hava roynt snús, men minni enn eitt hálvt prosent brúka tað. Nýtslan av snúsi í Danmark hev­ur verið so lítil, at danska krabba­meins­fe­ lag­ið hevur ikki hild­ið, at snús er ein veru­ligur trupulleiki. – Nýtslan av snúsi er lítil, og tað er mest í ávísum bólkum, at snúsað verður, eitt nú innan ishockey ella ísbóltleik. Tað hevur Niels Them Kjær, verk­ætlanarleiðari hjá danska krabbameinsfelagnum, sagt. Hann heldur, at danir í ávísan mun fáa íblástur frá svium og finn­ um, sum gera nógv burtur úr snúsi og ísbóltleiki. Ein rímiliga nýggj norsk kann­ ing vísir, at heili 19 prosent av teim­ um ungu (16-24 ár) snúsa hvønn dag. Men, snús bjargar tær ikki frá at fáa krabbamein, tí snús kann eitt nú føra til krabbamein í brisinum ella búkspýttkertlinum, sum er meira deyðiligt enn lungnakrabbi. Umleið 1000 danir fáa krabba­ mein í brisið á hvørjum ári, og her liva bara fýra prosent av kvinn­ unum og fimm prosent av monn­ unum eftir fimm árum. Veksandi í Danmark Bæði ungir og eldri sviar hava snús­ að í nógv ár, og snús liggur í øllum ICA-matvøruhandlum í Svøríki. At snús nú eisini er blivið eitt »trend« í Danmark er rættiliga nýtt, og tað eru serliga tey ungu, sum keypa og brúka snús. Sambært árligu roykikanningini hjá danska Heilsustýrinum var tað bert ein lítil partur av unga fólk­ inum yvir 15 ár, sum dagliga snús­ aðu í 2015. Tá varð sagt, at talan var um 0,4 prosent sum snúsaðu. Men, nógv bendir á, at hetta tal er vaksið seinasta árið. Ábendingar eru nevniliga um, at snús er í stór­ um vøkstri millum tey ungu í Dan­ mark. Ein frágreiðing um, hví snús vind­ur upp á seg, kann vera, at tað er vorðið so trupult at vera roykjari, tí tað er so nógvastaðni, har fólk ikki sleppa at roykja. Tað er ikki loyvt at selja snús í Danmark. Kortini kann vøran keyp­ast nógvastaðni kring um í kiosk­unum. Men, danir kunnu eis­ini keypa snús í Svø­ ríki ella Noregi. Bundin at snúsi Snús er tubbak í einum lítlum posa, sum verður lagdur millum vørrina og tenninar. Ymiskir smakkir kunnu vera, og hetta fangar ikki minst tey ungu. Nikotinið í snúsi gevur eina be­ hagiliga prikandi kenslu í kropp­ inum, og hetta viðførir, at tú gerst bundin. Snús kann øsa tannhaldið, og her kunnu koma hvítir ella reyðir blettir. Tannhaldið kann tódna so nógv, at tannrótin kemur undan, har snúsið verður lagt. Tú fært eina kuldakenslu í tonnina, og sjálvt um tú tá gevst við at snúsa, veksur tannhaldið ikki aftur. Eins og sigarettir gera tað, ger snús eisini, at tenninar gerast mis­ littar. Svenskt snús setir teg hinvegin bert í ein lítlan ella ongan vanda fyri krabba­meini í munninum. Snús verður goymt í kulda, og lukkutíð vísir tað seg, at kølingin hevur týdning fyri frígeving av krabbameinselvandi evnunum. Men, brúkar tú snús, sum kem­ ur úr Afrika, Miðeystri, Asiu og Amerika, er vandin fyri krabba­ meini í munninum størri. Er ikki vandaleyst Ein norsk kanning frá 2014 bendir á, at krabbameinselvandi evnið nitro­samin veksur um vandan fyri krabba­meini í brisinum og væl­ind­ inum. Tað eru eisini sannførandi tek­in um, at nýtsla av snúsi hjá kvinnu við barn kann føra til lægri burðarvekt, trupulleikar við føðing og deyðføðing. Ein stór svensk kanning frá 2011 vísir tað sama – at snús ikki er eitt vandaleyst alternativ til royking. Snús ger teg bundnan at niko­ tin­inum, og kanska gerst tú enn meira nikotinbundin av snúsi enn sigarettum. Enn ein trupulleiki við snúsi kann vera, at tú – sum ikki roykjari – líka sum kanst slóða vegin fyri sigarettini við at snúsa. Snús inniheldur fleiri enn 2500 kemisk evni, eitt nú nikotin, og heili 31 evni í snúsi verða sett í samband við krabbamein. Júst, hvussu nógv nikotin tú fært úr snúsi, veldst um slagið, og hvussu leingi tú hevur snúsið í munninum. Eins og við royking, verður tú eisini bundin at snúsi. Keldur: www.helse.dk/ dagens.dk Snús er eitt vánaligt alternativ til sigarettina, og roykir tú ikki, kann snúsið saktans slóða vegin fyri sigarettini. Snús er nevniliga minst líka so vanabindandi sum royking Snús kann øsa tannhaldið, og her kunnu koma hvítir ella reyðir blettir. Tannhaldið kann tódna so nógv, at tannrótin kemur undan, har snúsið verður lagt. Tú fært eina kuldakenslu í tonnina, og sjálvt um tú tá gevst við at snúsa, veksur tannhaldið ikki aftur. Eins og sigarettir gera tað, ger snús eisini, at tenninar gerast mis­littar. Svenskt snús setir teg hinvegin bert í ein lítlan ella ongan vanda fyri krabbameini í munninum. Snús verður goymt í kulda, og lukkutíð vísir tað seg, at kølingin hevur týdning fyri frígeving av krabbameinselvandi evnunum. Men, brúkar tú snús, sum kem­ur úr Afrika, Miðeystri, Asiu og Amerika, er vandin fyri krabba­ meini í munninum størri.