týsdagur 21. februar 2017síða 27

3 KRABBAMEINSFELAGIÐ 22. februar 2017 krabbameinsfelagið Krabbameinsfelagið varð stovnað 17. januar í 1979 undir heitinum Føroya Felag móti Krabbameini. Stigtakarar vóru Bjarni Niclasen og kona hansara, Sanna Dahl Niclasen, fyrrverandi yvirlækni á Landssjúkrahúsinum. Øll árini síðan stovnanina hevur felagið kunnað um krabbamein, ráðgivið sjúklingum og strongt á myndug­leikar at bøta um umstøðurnar hjá sjúklingum, m.a. við at fíggja nýggj tól til viðgerðir Virkið felag í nærum 40 ár Sanna Dahl Niclasen var yvirlækni á røntgendeildini á Lands­sjúkra­ húsinum og skrásetti av sínum eintingum longu í fimmtiárunum til síðst í sjeytiárunum tilburðir av krabbameini í Føroyum. Hon royndi øll síni virkisár at bøta um skrá­setingina við at skunda undir mynd­ugleikarnar heima sum uttan­lands at fáa eina skipaða skráseting í lag. Nógv ár seinni varð hendan skrásetingin sett á stovn, og tí finnast nú hagtøl yvir krabba­ sjúkur í Føroyum. Í sambandi við, at felagið varð stovnað í 1979, veittu Lions-feløgini í Havn, Klaksvík og Eysturoynni stovnarunum eina hjálpandi hond. Árið fyri stovnanina hevði verið kannað, um til bar at stovna eina føroyska deild undir danska krabba­meinsfelagnum. Danska felagið, sum hevði um 50 limir í Føroyum, var sinnað at ganga einum tílíkum ynski á møti, men tá nýggja felagið skuldi stovnast, varð avrátt, at tað skuldi gerast føroyskt burturav. Krabbameinsfelagið er í dag eitt tað størsta sjúklingafelagið í Før­ oyum. Felagið hevur til endamáls á ymsan hátt at upplýsa um krabba­ mein, hvussu krabbamein kann fyribyrgjast, veita krabba­meins­ raktum fólkum hjálp og stuðla gransking innan krabbamein. Ein 5-mannanevnd stýrir felagnum, og á skrivstovuni eru trý fólk, tveir ráðgevandi sjúkrarøktarfrøðingar og eitt skrivstovufólk. Heimasíðan kallast www.krabbamein.fo. Felag­ ið er eisini á Facebook. Nógv tøk tikin Síðan stovnanina hevur Føroya Felag móti Krabbameini, sum broytti navn til Krabbameinsfelagið og fekk nýggjan samleika í 2009, fingið mangt á skaftið til frama fyri viðgerðir og ráðgeving innan krabba­meinsøkið í Føroyum. Í 1986 varð Hjálpargrunnurin hjá felag­ num settur á stovn. Hann hevur til endamáls at veita krabbameins­ sjúklingum fíggjarliga hjálp. Mang­ ir sjúklingar hava fingið stuðul úr hesum grunni. Í tíðarbilinum, felagið hevur verið virkið, eru fleiri onnur fram­ stig hend innan krabbameinsøkið. Eftir at patologisk deild var sett á stovn á Landssjúkrahúsinum í 1978, gjørdist skrásetingin meira miðvís. Eitt skifti lønti felagið einum fólki á patologisku deildini hálva tíð at standa fyri skrá­ setingini. Í 1995 varð krabba­meins­ skrásetingin so alment sett á stovn, og síðan eru allar sjúkra­ húsjournalir aftur til 1960 kann­ aðar. Felagið tók tíðliga stig til sjálv­ hjálparbólkar, sum fólk kunnu koma í samband við gjøgnum ráðgevingingarstovuna. Í 1988 varð bólkurin Bót til Bata stovnaður, sum er bólkur við sjálvbodnum kvinnum, ið hava fingið staðfest krabba­mein í brósti­num. Leingi strongdi felagið eisini á mynd­ug­ leik­arnar um at stíla so fyri, at kvinn­ur um 40 ára aldur fingu til­ boð um ókeypis lívmóður­háls­kann­ ­ing­ar. Tilboðið til kvinnur millum 25-60 ár gjørdist veruleiki í 1995. Í 1997 stovnaði felagið ein stomi­ bólk. Hesin bólkur varð mannaður við sjálvbodnum, sum av eini ella aðrari orsøk høvdu fingið lagt bløðru ella tarm út í síðuna. Í 2001 varð ein foreldrabólkur stovnaður. Í honum eru foreldur at børnum við krabbameini, og endamálið er at stuðla teimum foreldrum, hvørs børn hava fingið staðfest krabba­ mein. Síðan eru eisini stovnaðir prostatabólkur, undirlívsbólkur, móðurmerkjabólkur og lymfødem­ bólkur. Tól og frágreiðingar Krabbameinsfelagið hevur eis­ini í fleiri førum stuðlað granskinga­r­ verkætlanum og tólum, sum eru tikin í nýtslu á Landssjúkra­húsi­ num. Stutt eftir stovnanina læt felagið Landssjúkrahúsinum 150.000 kr. til eitt gammatól, í 1989 læt felagið 800.000 kr. av sínum ognum til eitt lasertól, og seinna helming av 90’unum stuðlaði felagið eini væl eydnaðari gransk­ ingarverkætlan um krabbamein, sum føroyski læknin, Jan Dalberg, stóð fyri. Í 2001 var formaðurin í fel­ag­ num formaður í arbeiðsbólki, sum handaði landsstýrismanninum við almannamálum álit um hospice, palliativa eind og heimahospice í Føroyum. Palliativa eindin er síðan komin. Felagið strongdi eisini á at fáa onkolog settan í starv á Lands­ sjúkrahúsinum, tí sjúklingar máttu av landinum at fáa viðgerð og røkt fyri krabbamein. Onkologiska am­ bulatoriið kom í 1992. Tað helst størsta átakið, sum felagið hevur verið partur av, var at gera Krabbameinsætlanina, sum landsstýrismaðurin við heilsu­mál­ um tók stig til í 2008, og sum var liðug í oktober 2009. Málið við ætlanini var at lýsa alt økið og gera tilmælir um, hvussu røkt, fyri­byrg­ ing og viðgerð innan krabba­meins­ økið kundu gerast betri. Tilsamans vórðu latin 58 tilmælir. Hetta var fyrsta yvirskipaða ætlan fyri krabbameinsøkið, sum er gjørd í Føroyum Krabbameinsfelagið hevur eis­ ini skipað fyri mongum ráðstevn­ um, skeiðum og evnisdøgum mill­um ár og dag, og stórar inn­ savn­ingar hava eisini verið. Krabbameinsfelagið varð stovnað í 1979 og hevur síðan hjálpt og ráðgivið mongum sjúklingum og avvarðandi